Đi Thăm Xứ Thái

   

Phần I – “Ngày đặc biệt của Bangkok, các bạn may lắm!”

Ch Wat, trong tiếng Thái hay Lào và Miên, có nghĩa là ngôi đn hay ngôi chùa. Wat Pho là nơi gn Hoàng Cung Thái (Grand Palace), chúng tôi đnh đến đó đ xem tưng ông Pht nm.

Phi bưc tht nhanh đ tránh bt cái nng chang chang ca Bangkok hôm đó.  Đang cm đu đi th́ bng sau lưng có tiếng nói: “Coi chng có th b git bóp!”

Quay li, thy mt ông già ngưi Thái khong trên 60 tui, ăn mc chnh t. Bng tiếng Anh lưu loát, ông t gii thiu ḿnh là nhân viên làm vic trong Hoàng Cung.

- Nên cn thn khi đi đưng. Các bn đi đâu vy? 

- Chúng tôi đnh ti Wat Pho xem cnh.

- Quá 12 gi trưa ri, ngưi ta hết làm l, chng c̣n ǵ đ coi đâu.  Nên đến Royal Temple (nơi lăng m các vua Thái) xem đi. Nơi đây rt đc bit, và mi năm m ca cho công chúng ch mt ngày thôi. Các bn hên lm, c̣n đưc na ngày đ xem.

Ông kêu giùm cho mt chiếc tuk-tuk (mt loi ging như xe lam x ta lúc trưc), c̣n ly viết khoanh đm trên bn đ và dn: “Xem xong th́ đến mt ch khác tên là Infinity, nơi này cũng ch m ra mt tun thôi, hôm nay là ngày cui cùng.  Các bn may mn lm, v́ h k nim 50 năm thành lp nên mi đc bit m ca”.

Chiếc tuk-tuk len li qua các đưng ph.  Tôi va nh́n quang cnh bên ven đưng va nghĩ ḿnh có duyên may. Phi có đưc ngưi đa phương mách nưc ch làm sao biết đưc nhng nơi đc bit như thế này?

*

Royal Temple nm trên mt khu đt va phi (không rng mông mênh như tôi tưng), nh́n t ngoài vào th́ cũng không thy có ǵ đc bit. Ông giáo sư trưng ban trông coi vic trùng tu ngôi đn cho biết:  “Đây là nơi gi tro ct ca các vua Thái.  Khi mt v vua mt đi, tro đem ri xungc, ch có mt ít là đem ct trong bo tháp ca khu đn”.

Gp đưc ông giáo sư này cũng là mt điu may mn, v́ nếu không th́ gii lm là ch đi quanh qun xem my ngôi đn ln nh ri… đi ra thôi. May hơn na là v́ th nht ông nói tiếng Anh lưu loát, th nh́ là va vào ngay cng th́ gp ông đng ti trm bo v đang nói chuyn ǵ vi các lính gác đó.  Có l thy my ngưi lc vào mt nh́n trông ṭ te ngơ ngác ông mi đến hi han.  Ri ông bo “tôi cũng đang rnh, thôi đ tôi dn đi gii thiu phn bên ngoài ri lát na s đưa các bn vào xem bên trong ngôi Đn Ln.  Thưng th́ qun chúng không đưc vào nhưng tôi là Tng Qun Lư nơi đây nên có th dn các bn vào đưc”.

Có l đưc dp ct nghĩa cho khách l không biết ǵ nên ông giáo sư thy hng thú, gii thích mi s liên tc hết điu n đến điu kia. Tôi mun hi ông nơi nào là bo tháp gi ct ca ba v vua Rama I, MongkutChulalongkorn mà ông nói hăng hái quá nên không chen vào đưc.

Rama I  là vị vua có cảm t́nh với Việt Nam.  Trước khi làm vua, ông là tướng Chakri, năm 1781 cầm quân đánh nhau với tướng Nguyễn Hữu Thụy của chúa Nguyễn Phúc Ánh trên đất Chân Lạp (là đất bảo hộ của chúa Nguyễn).  Khi hai bên c̣n đang đánh nhau th́ ở Xiêm xảy ra loạn. Tướng Chakri buộc phải cầu hoà với tướng Nguyễn Hữu Thụy, “thề cứu nhau lúc hoạn nạn”, rồi rút quân về nước,  dẹp được loạn, và dẹp luôn vua Xiêm Taksin. Chakri lên ngôi, xưng là vua Rama I, mở đầu nhà Chakri (là gịng họ truyền đời làm vua xứ Thái cho đến ngày nay). Về sau, vua Rama I có đưa 5,000 quân Thái sang giúp chúa Nguyễn Phúc Ánh (Nhưng số quân này bị vua Tây Sơn là Nguyễn Huệ đánh tan tác;  và chúa Nguyễn Phúc Ánh, sau này là vua Gia Long, mất điểm với hậu thế v́ chuyện “Xiêm quân nhập Việt” này).

Rama II là vị vua hiền, anh minh, nhưng cháu của ông (Rama IV, c̣n gọi là vua Mongkut)  mới chính là người làm thay đổi lịch sử nước Thái.  Chính vị vua này làm cho xă hội nước Thái được biết đến nền văn minh Tây Phương (bạn nào có xem phim “The King and I” trong đó có vị vua hay nói “et cetera, et cetera, et cetera”… th́ đó là vua Mongkut. Dĩ nhiên hầu hết mọi sự trong phim đều là chuyện hư cấu).  Ngày nay, sử sách c̣n nhắc măi đến lời trăn trối của vua Mongkut lúc lâm chung.  Ông dặn Thái Tử Chulalongkorn (đại ư):

“Từ nay, mối nguy của đất nước không phải không phải là chuyện đánh nhau với Burma hay Việt Nam -- mà nó đến từ Tây phương; con hăy nhớ lấy”.

Vua Chulalongkorn (Rama V) được xem là người đă “hiện đại hoá” nước Thái.  Trước khi lên ngôi, ông đă từng đi sang Singapore, Java và Ấn Độ để t́m hiểu cách tổ chức hành chánh của người Anh. Dưới thời ông, xứ Thái đă đi qua nhiều cải cách quan trọng như hệ thống Luật Pháp được thiết lập theo khuôn mẫu Tây phương, kẻ cả luật cấm tra khảo tù nhân, và băi bỏ chế độ nô lệ… Vua Chulalongkorn biết dùng các cố vấn người Âu (Belgium, England). Về trị an, ông đánh đuổi được dư đảng của Thái B́nh Thiên Quốc ra khỏi xứ Thái (và một số bèn bỏ chạy qua Việt Nam ta!)

Người đứng sau lưng nhà vua để thực hiện hầu hết các việc cải cách là ông Si Suriyawongse, anh rể của vua (ông Si lấy 4 cô công chúa con vua Mongkut). Dù sao th́ ai làm đi nữa, nói chung dưới thời vua Chulalongkorn, nước Thái đă rất thành công, trong đó thành tựu về ngoại giao rất đáng kể. Khi quân Anh đánh chiếm Burma, họ yêu cầu Thái Lan kư hiệp ước liên minh quân sự, triều đ́nh Thái vẫn kư nhưng rốt cục họ không phải thi hành. Khi thực dân Pháp chiếm Cambodia, họ ép Việt Nam phải từ bỏ quyền đô hộ xứ Cambodia.  Triều đ́nh Thái th́ khác,  họ không bị quân Anh ép từ bỏ trắng tay  những ảnh hưởng lớn trên các tiểu quốc ở Mă Lai. Thái Lan trao đổi việc này để lấy được tiền do người Anh bỏ  ra cho việc xây cất hệ thống xe lửa vào năm 1901.

Hôm đó quả thực không có duyên cơ được chắp tay trước mộ tháp của ba vị vua đặc biệt của xứ Thái.  Nhưng mấy ngày sau, tôi cứ nghĩ tại sao người Việt Nam ḿnh lại cứ muốn t́m hiểu để so sánh thời mở nước của Việt Nam với Nhật Bản mới được.  Tại sao chúng ta không t́m hiểu để so sánh với Thái Lan?  Người Anh Mỹ có nói “phải so sánh apple với apple”, nước Nhật tiến trước chúng ta quá (dù là ở thời điểm 150 năm trước), so sánh sao được?

(Hay là đă có những t́m hiểu để so sánh Việt Nam ta với Thái, nhưng tôi không được biết?)

Thật ra cả hai nước Nhật và Thái Lan đều có may mắn, trong khi Việt Nam ta không may về mặt lịch sử. Các nước mạnh Âu Mỹ muốn dùng Nhật Bản làm vùng hậu cần (bàn đạp) để tiến đánh Trung Quốc nên không chiếm nước Nhật.  Thái Lan th́ họ quy ước với nhau cần phải giữ nước nầy trung lập để làm trái độn giữa hai vùng tranh chấp của Anh và Pháp, chứ nếu họ đánh chiếm th́ Thái Lan cũng không thể nào chống đỡ được.

Suy ra khi trách vua Tự Đức làm mất nước, cũng cần phải xem kỹ các góc cạnh lịch sử, nhất là các bối cảnh quốc tế. Không nên kết luận sớm để dùng đó phục vụ cho các mục tiêu chính trị.

*

Trở lại chuyện với ông giáo sư ở Royal Temple. Ông vẫn nhiệt t́nh giải thích, sau chuyện các bảo tháp th́ đến đặc tính của các thứ ngọc; và bảo trong các thứ ngọc, Saphire và Ruby là hai thứ có giá trị v́ “Saphire đem lại sự thăng tiến trong sự nghiệp hay vận may trong kinh doanh, c̣n Ruby th́ giữ cho gia đ́nh và t́nh yêu được êm ấm, viên măn, hạnh phúc”.  Ông nói tiếp nếu các bạn muốn mua th́ hôm nay hên lắm, cứ đến Infinity v́ họ chỉ mở cửa để bán cho quần chúng trong nội một tuần (mà hôm nay là ngày chót). Ông c̣n bảo đây là nơi cung cấp từ nguồn, b́nh thường họ chỉ bán cho nhà thầu lớn, sau đó mới đến các tầng trung gian ... kể ra từ đầu cho đến các tiệm bán lẻ phải qua 6-7 chặng trung gian và cứ mỗi lần như thế giá cả lại tăng lên.    “Các bạn may lắm, nên đến đó xem đi, không mua cũng được nhưng từ xa xôi đến đây mà bỏ qua th́ rất uổng!”…  Ông c̣n tử tế hứa sẽ cho xe của sở chở đi, dặn “khi đến nơi, biếu cho anh tài xế vài chục Bahts”.

Giải thích xong, ông dẫn vào cho xem Đền Lớn.  Quả thật là nhiều đồ bằng vàng, thấy vàng rực, đặc biệt là các tượng Phật. Ông bảo tất cả đều bằng vàng ṛng…

*

Chiếc xe vừa ghé lại trước cổng, các nhân viên của Infinity đă vồn vă chào hỏi và dẫn vào trong mời uống nước.  Rồi họ giới thiệu đủ thứ, chúng tôi th́ chỉ biết nh́n bề ngoài và màu sắc, design, vv... mà thôi chứ thực t́nh không biết được loại nào quí loại nào không, thứ nào là ngọc hay đá… Có vài cái đẹp thật, nhưng giá cả th́ cao tận mây xanh!  Họ cho toàn giá trên trời, rồi hạ xuống một chút “gọi là đặc biệt”.  Một lát, thấy khách tỏ vẻ tần ngần, họ lại bớt xuống mười ngàn bahts (khoảng 500 đô-la Úc).  Vẫn thấy khách do dự, họ lại giải thích, và so sánh giữa giá cả với những may mắn mà các loại ngọc đem lại ...  Rồi họ dẫn đến cho người tổng quản lư, bàn bạc riêng với nhau và người quản lư đồng ư bớt thêm một bậc nữa để cảm ơn khách đă lặn lội t́m đến...  “giá này rất đặc biệt, không nơi nào trên thế giới có thể bán thấp hơn”...

Nhưng sau những “ưu đăi đặc biệt” và “thấp nhất” đi nữa, những món hàng đẹp vẫn c̣n nằm trong khoảng từ 5,000 đến 9,000 đô-la Úc. Như vậy th́ so với các tiệm bán lẻ ở Úc cũng không hề rẻ hơn, mà ở Úc th́ tiệm bán bảo đảm là hàng thật.

Rốt cục, chúng tôi chẳng mua ǵ, cám ơn họ và rút lui.

*

Dù sao th́ hôm đó, tuy mất dịp xem tượng “Phật nằm” ở Wat Pho nhưng bù lại tôi đă được xem nơi lăng mộ đẹp của các vua Thái và nghe giảng về các loại ngọc... Nghĩ cũng may mắn, v́ không hẳn du khách nào cũng có cơ hội để được trải nghiệm như ḿnh.

May mắn trên nhiều phương diện: Được gặp người tử tế, được có mặt ở Bangkok vào một ngày đặc biệt của cả năm, và may mắn có được đứa con gái lúc c̣n là sinh viên vẫn hằng đi làm part-time cho tiệm bán kim cương lớn liên tiếp trong mấy mùa nghỉ Hè cho nên bố mẹ được hưởng ké kiến thức về các loại kim cương và đá quư: giá cả, cách buôn bán, vv... 

 

(2018-12)

TTP

 

 Phần II – Thấy ǵ trong phi cảng Don Muang?

Ngi ch máy bay phi cng, m laptop đc b́nh lun v chuyn 152 ngưi Vit trn Taiwan…

Chiu cui năm mà nơi nơi đu đông nght hành khách, đa s ngưi Tàu.  H đi chung thành tng đoàn ln, n ào, chen ln, xem đưng đi c như là ca ḿnh, trông chưng tai gai mt.

Du khách ngưi Tàu, bây gi đi đâu cũng gp rt nhiu, và Thái Lan cũng không ngoi l. Hu hết các hàng quán trong phi cng đu có ch Tàu trên vách hay phía trưc, các thông báo cũng có tiếng Tàu; các bng qung cáo bng tiếng Nht ca nhng ngày xa xưa nay đă biến mt. Bây gi, khách mua hàng nhiu là ngưi Tàu, hết c̣n là ngưi Nht.

Tin đâu ra đ ngưi Tàu đi du lch nhiu đến thế? Không l tt c du khách Tàu đu là quan chc, bóp hu bóp hng ngưi dân mà có tin? Thy có v không phi như thế, s tăng trưng ca nn kinh tế x h cũng phi là mt lư do ln. X h đy tham nhũng và lm bt công, nhưng ít ra h c̣n biết làm cho xă hi giàu hơn, công ngh phát trin (khác vi x đàn em nm bên cnh).

*

Trên mt bng thông tin đin t ln nm trưc mt, có mt hàng ch (bng tiếng Anh) c lâu lâu li hin ra, đi ư: “Hăy cùng nhau làm cho ngưi ta thy phn tt đp (the good side) ca x Thái”. Rt phi, qu là mt li nhn nh khiêm cung và ư nghĩa, biết tha nhn rng xă hi ca ḿnh chưa hoàn ho.  Ngưi nưc ngoài đc vào, không thy khoe khoang kiu như “chưa có bao gi đp như hôm nay”

Vy th́ Vit Nam đă, hoc đang, có nhng mt tt ǵ đáng k nh?

Điu này, t các bn đă có câu tr li ri, nhưng nếu ai thy ra đưc, hăy k cho nhau nghe có ǵ có th gi là “thành tích ca quc gia” !

*

Ngi nh́n ngưi ta đ rác. Trong phi cng này, hu hết các thùng rác đu có cp: mt thùng cho rác thưng, thùng kia cho rác đ tái chế

Mt bà dn dp đến làm vic. Bà gp nhng miếng rác ln ra và cha li đám rác nh đáy thùng. Tưng là bà ta ch làm cho ly có v́ không ai kim soát, nhưng khong 30 phút sau đó li có ngưi khác đến ht hết s rác c̣n li. Th́ ra h có cách ht rác riêng, và có v tùy theo cp bc mà mi ngưi s dn dp mt loi rác khác nhau. 

Bng thy ti cho nhng ngưi Vit Nam đang lu và làm chui trong các x Á Châu. Chc chn vic làm ca h không cao ǵ hơn nhng ngưi Thái đ rác cp thp, và ngưi bn x cũng nh́n h nhiu ln thp hơn nhng ngưi đ rác cp thp nht.

Thế mà h vn mun t́m cách trn li đ làm lao đng chui, không h đưc pháp lut bo v, không đưc chăm sóc v y tế, li sng xa gia đ́nh, ngưi thân, làng xóm... Đó là chưa k phi sng vi nhiu áp lc khác: N nn cht đng quê nhà, mi ngày sng php phng v́ s b phát giác, trc xut... 

Thế mà rt nhiu ngưi vn mun trn li, đ sng lao lc nơi quê ngưi, bp bênh, hèn mn, nhc nhn. Ti sao?

Ai là ngưi Vit t hiu ti sao! 

*

Nghĩ như thế, ri nh́n đám du khách ngưi Tàu n ào chung quanh ḿnh, h qu là nhng du khách thiếu lch s, nhưng mà...

Bây gi h như thế, quê mùa, kém l nghi, nhưng c mi lot ngưi đi du lch x ngoài như vy, thế nào cũng hc đưc ǵ đó đ khôn ra hơn, biết hành x văn minh dn ra, và hiu đưc đng tin có th làm thay đi nhân t́nh thế thái... Điu chc chn rt khác ngưi Vit, nht là ngưi Vit nghèo, là h biết có chính ph ca h biết bo v h. Nhng ngưi Vit đang sng chui nhi nơi x l, giá h có quê mùa nhiu ít, có thiếu kém điu lch s nhiu ít, hn không dám ưc mơ có ngày ḿnh đưc hp thành tng đoàn đ du lch x ngưi. 

Làm sao mà đưc! Phi có quy mô quc gia mi có th làm thay đi đưc kiếp ngưi. 

*

C̣n không bao lâu na th́ năm 2019 s đến. Khi đón năm mi, ai cũng hy vng cho nhng tháng ngày trưc mt đưc nhiu s tt lành. Trong khi hy vng, ngưi ta cũng nh́n li năm cũ đ xem xét nhng vic đă làm. 

Nhưng đó là cá nhân, c̣n quc gia th́ ... có nưc làm vic xem xét li, có nưc ch hy vng và mơ ưc mà thôi. Có bao gi ngưi Vit chúng ta thy quc gia ḿnh t ra biết nh́n ngm li nhng ǵ đă làm đ xem xét điu hơn l thit?  Ti sao, cũng đă my chc năm ri, rt nhiu ngưi Vit li c ri b quê hương ḿnh đ la chn cuc sng bnh bng nguy him và lm khó khăn x ngưi? 

Ngi đây, nếu có mơ vào ban ngày, cũng ch mun mơ sao cho nhng ngưi Vit lm than va k có th đưc đi du lch thay v́ sng li sng chui.

(31-12-2018)

TTP