Hoàng Phi Nguyễn Thị Bích Châu

Lịch sử nước Việt đă tốt hơn nếu bà được làm vua

Văn Lang Tôn-tht Phương

Đây là ngưi ph n sng trong thi phong kiến xa xưa, lúc đa s ph n thưng không đưc hc hành hay t do nói lên ư nghĩ ca ḿnh.  Nhưng ch qua mt bài viết ngn đưc lưu truyn, chúng ta thy đưc v quư phi này đă có nét nh́n rt xa, trong trí có mưu lưc an bang tế thế

Đưc tuyn vào làm quư phi, dĩ nhiên bà phi rt đp. Nh́n cách hành văn ngn gn, rơ ràng, có kinh đin, có vn điu, có đ l nghi, chúng ta biết đây là mt m nhân có trí tu và tài sc vn toàn.

Nhng điu bà viết t thu y, nếu áp dng vào đi nay cho bt c xă hi nào vn c̣n mi m, hu dng.

Nhưng hng nhan bc mnh.  Mi các bn xem li khuyên ca bà và vic làm ca vua Du Tông đ thy đưc cái éo le ca s phn.  Có l bà thy đưc s tht bi không tránh đưc nên chn la chết trưc, dù có th biết cúng ngưi cho thn linh cũng là mt vic ngu mui ca nhà vua.  Nhưng chết như thế c̣n hơn phi chết theo vua sau này, hoc t hơn na là có th b gic bt làm nô l. 

Cm khái khi biết đưc câu chuyn v v Quư Phi, không th không chnh nghĩ đến hai câu: 

Rng vàng tm nưc ao tù
Ngư
i khôn vi ngưi ngu bc ḿnh
 

* 

Bà là quư phi ca vua Trần Duệ Tông (1336-1377), tên Nguyễn Thị Bích Châu. Thấy triều chính cuối thời Trần suy vi, bà dâng vua Duệ Tông bài Minh Thập Sách” (i Kế Sách Dâng Lên Khi Gà Gáy).  

Sau đó, bà theo vua trong đoàn thuyền chiến đi đánh Chiêm Thành. Tại cửa biển Kỳ La, nay là Kỳ Anh, Hà Tĩnh, bà tình nguyện làm vật hiến tế để cầu thủy thần cho gió yên biển lặng. 

Nguyên văn bài Kê Minh Thập Sách

Trm nghĩ,
D
i khi bếp tranh, gi cháy trưc khi chưa cháy.
Dùng g
c cây dâu ràng ca t, pḥng mưa trong lúc chưa mưa.  
V́ dân t́nh d
ch́m đm vào s yên vui,
Mà th
ế vn khó gi đưc luôn b́nh tr.
 

Cho nên,

Tiến li răn biếng tr, Cao Dao trưc dè s ngi khen;
vào đi thái b́nh, Gi Ngh đă tâu li than th.
Ch
v́ yêu vua mà ngăn trưc,
Không dám
làm khác chúng đ
khoe tài.
 

K thiếp hèn là Bích Châu;
Lúc nh
sinh nơi nghèo hèn, khi ln đưc vào hu nơi cung khuyết,
Ch
a chan ban thưng, đm thm thương yêu,
T
hêu xiêm áo vua Ngu, trút trâm cài Khương H
u,
Ti
ến li can đng trưc đ́nh thn.
Bày t
i điu, băn khoăn tc d:
 

·         Mt là, năng gi ci gc ca nưc, tr hà bo th́ ḷng ngưi yên vui.

·         Hai là, gi nếp cũ, b phin nhiu th́ k cương không ri.

·         Ba là, nén cht k quyn thn đ ngăn nga chính s mc nát.

·         Bn là, thi bt nhng k nhũng lm đ tr t khoét đc ca dân.

·         Năm là, xin c đng nho phong, khiến cho la bó đuc cùng vi ánh mt tri cùng soi sáng.

·         Sáu là, m đưng cho ngưi nói thng, đ cho ca thành cùng vi đưng can gián m toang.

·         By là, cách kén quân nên chú trng vào dũng lc hơn là cao ln.

·         Tám là, chn tưng nên cu ngưi thao lưc mà không căn c vào thế gia.

·         Chín là, khí gii quư h bn chc, không chung h́nh thc.

·         i là, trn pháp ct cho chnh t, cn chi điu múa.

 i điu k trên,

Rt là thiết thc, phơi bày tm ḷng trung, mong đưc b trên soi xét.

Hay tt làm, d tt b, quân vương nghĩ đến chăng?

c đưc thnh tr, dân đưc yên, tin thiếp mong lm vy”.

 

Tượng quư phi Bích Châu tại đền thờ (xã Kỳ Ninh, huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh).

Hoàn Cảnh Của Bà

Bính Th́n (1376), tháng 5, Chiêm Thành vào cướp Hoá Châu. Thy ngưi Chiêm Thành hay vào ln cưp, vua Trn Du Tông bàn đnh chính ḿnh cm quân đi đánh. Trưc đây, chúa Chiêm Thành Chế Bng Nga quy ri biên gii, vua sai Đ T B́nh đem quân trn gi Hóa Châu. Bng Nga đem 10 mâm vàng dâng lên (vua), T B́nh m đi, cưp làm ca ḿnh, nói di là Bng Nga ngo mn vô l, nên đem quân đánh. Vua gin lm, quyết ư thân chinh.  

Ng s trung tán là Lê Tích dâng s can rng: 

“Binh đao là đ hung khí, không nên t ḿnh gây ra. Hung chi ngày nay va mi dp đưc gic trong nưc, thế như cái nht lâu năm chưa khi, chúa không nên v́ mi tc gin riêng mà dy quân, tưng không th cu công mà đánh liu. Dù Chiêm Thành không có ḷng thn phc cũng ch nên sai tưng đi đánh đ ch tri dit chúng, c̣n xa giá thân chinh th́ thn trm nghĩ là không nên”.  

Ng s đi phu là Trương Đ cũng can rng:  

“Chiêm Thành chng li mnh lnh nhà vua, ti nó đáng phi giết, không dung th đưc.  Nhưng nưc nó tít cơi tây, có núi sông him tr. Nay b h mi lên ngôi, chính lnh và giáo hóa chưa thm khp đến phương xa, tưng nên trau sa văn đc đ cho nó theo v vi ḿnh. Nếu nó không theo, by gi s sai tưng đi đánh cũng chưa mun nào”. 

Trương Đ ba ln dâng s lên can, vua vn không nghe. Lin đó nhà vua sai quân và dân Thanh Hoá và Ngh An ti năm vn thạch lương thc đến tích trữ ở Hoá Châu. Lại rưc Thượng Hoàng đi điểm duyệt quân đội ở Bạch Hạc giang. Mọi việc này đều là chuẩn bị đ đánh Chiêm Thành.  

Tháng 6, xung chiếu cho các quân sm sa khí gii, thuyn chiến đ chun b vic thân chinh Chiêm Thành.

Tháng 8, xung chiếu cho quân dân Thanh Hóa, Ngh An, Din Châu ch 5 vn hôc lương ti Hóa Châu.

Mùa đông, tháng 10, đi duyt quân thy, b băi cát sông Bch Hc.  

Tháng 12, vua t làm tướng, dn 12 vn quân xut phát t kinh sư. Đến bến sông xă Bát, có ngưi làng làm l đám ma, vua truyn pht 30 quan tin. Sai Lê Quư Ly (HQuư Ly) đc thúc Ngh An, Tân B́nh, Thun Hóa ch lương cp cho quân. By gi quan quân đến ca bin Di Luân, các quân vưt bin mà tiến. Vua cưi nga dn quân b, men theo b bin, đến ca bin Nht L đóng quân li, luyn tp trong mt tháng. Ngưi Tân B́nh, Thun Hóa bt đưc ngưi Chiêm trn sang, đem đến dâng np.  

Đinh T (1377). Mùa xuân, tháng giêng ngày 23, đi quân tiến đến ca Thi Ni ca Chiêm Thành, lên đến Thch Kiu.  Bng Nga dng tri bên ngoi thành Đ Bàn, sai viên quan nh là Mc Bà Ma đến trá hàng, ni di là Bng Nga đă chy trn, ch c̣n li thành không, nên tiến quân gp, đng đ l cơ hi.  

Ngày 24, vua mc áo đen, cưi nga nê thông, sai Ng Câu Vương (tên là Trn Húc) mc áo trng, cưi nga trng, kíp truyn lnh tiến quân. Đi tưng Đ L can rng:  

Nó đă chu hàng, là mun bo toàn đt nưc làm đu. Quan quân vào sâu đánh phá thành gic là vic bt đc dĩ. Xin hăy sai mt bin sĩ cm mnh thư đến hi ti, đ xem t́nh h́nh hư thc ca gic, như kế sách ca Hàn Tín phá nưc Yên ngày trưc, không phi khó nhc mà thành công. C nhân có nói: ‘Ḷng gic khó lưng’. Xin b h hăy xét k li”.   

Vua nói:  

“Ta ḿnh mc giáp cng, tay mang gươm sc, dăi gió dm mưa, li sông trèo núi, vào sâu trong đt gic, không ai dám đương đu. Thế là cái cơ tri giúp cho ta đó. Hung chi nay vua nó nghe tin đă chy trn, không c̣n ḷng d đánh nhau. C nhân nói: ‘binh quư thn tc’, nếu để chậm trễ không tiến quân th́ là trời cho mà ḿnh không nhận – rồi ra nếu nó tráo trở, dù có ăn năn th́ sự đă rồi! Nhà ngươi thực là kiến thức đàn bà! 

Ri sai ly áo đàn bà mc cho L. Quân lính bèn ni gót nhau như xâu cá mà đi. Cánh quân đi trưc và cánh quân sau hoàn toàn cách bit. Gic tha thế xông ra đánh chn.  

Gi T, quan quân tan v.

Vua b hăm trong trn mà chết. Các đi tưng Đ L, Nguyn Np Hoá, hành khin Phm Huyn Linh đu chết c.

Ng Câu Vương (Trn Húc) đầu hàng giặc. 

Đ T B́nh ch huy hu quân, không đến cu vua (nên thoát chết).

Lê Quư Ly (HQuư Ly) đc quân ch lương, nghe tin vua băng, b trn vc.  

Ngày hôm y kinh sư, ban ngày mà tri ti om, ch búa phi đt đuc đ mua bán. Xe cũi ch T B́nh v qua Thiên Trưng, ngưi ta ly gch ngói ném vào thuyn mà chi. Quân tr v, xét ti T B́nh, tha chết, pht xung làm lính.  

Nguồn (Ghi chép lại từ):

·         Khâm Đnh Vit S Thông Giám Cương Mc” (Chính Biên, Quyn Th 10).

·         Đi Vit S Kư Bn K Toàn Thư: 7 – Nhà Trn – Du Tông Hoàng Đế” (trang cui).      

VL-TTP

(2019-05-21)