Sinh Nhật nhà văn Tản Đà: Nghĩ Ǵ?

Văn Lang Tôn-tht Phương

Tn Đà không ch là mt nhà thơ ln, ông c̣n là mt chí sĩ, và văn hc s ca Vit Nam có v ít nhn mnh đến khía cnh này. 

Có theo sut văn chương ca ông, chúng ta thy nhà văn Tn Đà luôn luôn ôm p chuyn đt c, và kín đáo nhc nh ngưi Vit: 

Nhng ai góc b chân tri
Nghe mưa ai có nh
li nưc non
 

Bài thơ “Th Non Nưc” ca ông cũng li là mt nhc nh kín đáo khác v t́nh yêu nưc: 

c non nng mt li th
c đi đi măi không v cùng non
Nh
li hn nưc th non

Non cao đă biết hay chưa
c đi ra bin li mưa v ngun
c non hi ng c̣n luôn
B
o cho non ch có bun làm chi (…)
Ngh́n n
ăm giao ư
c kết đôi
Non non nư
c nưc chưa nguôi li th.
 

Trong bài “Hu Tri”,  Tn Đà có nói rơ vic ông canh cánh là “cái Thiên Lương ca nhân loi”.  Bi v́ nh́n ra xă hi Vit Nam lúc đó tht qu là đáng lo: 

Dân hai mươi triu ai ngưi ln
c bn ngàn năm vn tr con.
 

Thi đi mà nhà văn Tn Đà sinh sng là mt thi đi hào hùng nhưng bun thm. Năm Tn Đà lên 12 tui (1901) th́ tt c phong trào kháng Pháp ca Cn Vương và Văn Thân đă b dp xong, toàn quyn Pháp Paul Doumer tuyên b t đó v sau là giai đon đ khai thác (Mise en Valeur).  Nhng ngưi yêu nưc bt đu nhn ra s chênh lch v sc mnh vũ khí nên dn nhau rng thôi th́ ráng sng c̣n và biết gi khí tiết ca ḿnh:  

Khng khái Cn Vương d
Thung dung t
u nghĩa nan.
 

Năm Tn Đà sp bưc vào tui hai mươi (1904), c Phan Bi Châu lp “Duy Tân Hi” ri qua Nht, nhưng ri cũng ln đn không đưc như ư mun.  C Phan Chu Trinh đưa ra ch trương bt bo đng, tm thi ḥa hoăn đ có th́ gi mà lo “Chn Dân Khí, Khai Dân Trí, Hu Dân Sinh”… Phi chăng có th hiu đưc nhà văn Tn Đà đă chn la “thung dung tu nghĩa” đ “khai dân trí, chn dân khí” làm mc tiêu sng ca ḿnh? 

Chúng ta cn t́m ṭi thêm nhiu hơn đ hiu cho hết đưc tâm tư ca nhà văn Tn Đà. Đây là mt ngưi sng thanh bch, lương thin vi mt ít vn liếng văn chương không đ cho ḿnh vùng vy: 

Ch nghĩa Tây Tàu trót d dang
Phá ngang s
nghip kiếm ăn quàng
N
a ng̣i bút ngng ba sinh ly
M
t kiếp tơ tm my đon vương 
 

Tn Đà không nói nhiu v ch trương ca ḿnh, nhưng sut trong chiu dài văn chương ca ông, chúng ta vn thy đưc phng pht mt cách sng thanh cao, đáng quư: 

Cương thưng bi biết nên mang nng
H
đng làm trai, tr n đi  
[thơ Nguyn Hu Huân] 

Hôm nay, nhân sinh nht ca nhà văn, xin ghi li đôi gịng cm khái. 

VL-TTP

(2019-05-19 )