Tháng 7, nhớ chuyện ǵ ở Việt Nam?

Văn Lang Tôn-tht Phương
 

Có l nhiu bn đng cm điu này vi tôi: Tuy không trong nưc t lâu, nhưng nhng cái ǵ ca Vit Nam bao gi cũng đi theo ḿnh, h có dp là li dy lên trong trí nh, dù là sng đâu.

Cho nên năm nào cũng vy, c đến tháng By li nh chuyn “hi trưc, Vit Nam”. Nh câu nói “tháng By, nưc nhy lên b”.  Nh câu thơ Tc truyn tháng By mưa Ngâu”.  Nh khúc hát “Ngưi ơi, nưc Nam ca ngưi Vit Nam. V́ đâu, oán tranh đ ḷng nát tan. Đây Bến Hi, là nơi ngăn cách đôi b” ...

Tháng By nưc nhy lên b” là câu nói đưc nghe t lúc nh.  Quê hương tôi, nơi tri hành cơn lt mi năm”, mùa Thu Đông th́ mưa lê thê mn đt, Hè th́ nng cháy màu da.  Nhưng ti sao tháng By là mùa Hè mà nưc nhy lên b đưc, t lâu tôi vn thc mc như thế, chưa kiếm đưc li gii đáp. 

Dăm câu thơ sau đây th́ nh đưc t lúc c̣n Trung Hc:

Tc truyn tháng By mưa Ngâu
Con tr
i ly chú chăn trâu cũng phin
M
t là duyên hai là n
S
i xích thng, đ g cho ra
V
ng v cũng th tiên nga
Trăm khôn ngh́n khéo, ch
ng qua mc đng...
 

My câu này, tôi thy khá thm (cám cnh) khi đi ra phi trưng Tân Sơn Nht đâu khong 6-7 năm v trưc.  Thy mt cô ngưi Vit tr đp ngi bên cnh mt anh chàng ngưi ngoi quc (Á Châu), có l là cô y tin đưa anh chàng vc hay đi đâu đó.  Ch công cng, nhưng anh ta mun táy máy, cô y t v không thích, nhưng không dám phn đi... Lúc đó tôi nghĩ: “Vng v cũng th tiên nga”, v́ đâu nên ni?  Vn biết trên đi này, cái nghèo khó đng đu trên vn ti, nhưng ch l? 

Tháng By, ngày 20, năm 1954, là  ngày kư kết Hip Đnh Genève, chia ct nưc Vit.  Dĩ nhiên là ngưi Vit không ai mun, nhưng ngưi Vit không đưc quyết đnh s phn ca ḿnh.  Vy lch s ghi chép ra sao?  Thc tế i áp lc ca Trung Cng, Vit Nam Dân Ch Cng Ḥa đă kư; Vit Nam Cng Hoà (VNCH, lúc đó c̣n là Quc Gia Vit Nam) không kư, c̣n gi đó là “Ngày Quc Hn”.    

Trưc khi kư Hip Đnh, Thng Trung Cng Chu Ân Lai hp riêng vi Thng Phm Văn Đng và Ch Tch H Chí Minh bàn v chuyn tm thi “chia đôi Vit Nam” là điu s có trong Hip Đnh Genève.  Cũng có ghi chép rng khi Hip Đnh đưc tuyên b, Ngoi Trưng Trn Văn Đ ca VNCH “khóc ṛng”. Không thy ghi chép có ngưi Vit nào khác khóc trong ngày 20-7 đó hay không.  

Cũng vào tháng By, ngày 02, năm 1976: Sài G̣n chính thc đi tên là “thành ph H Chí Minh”. 

Sài G̣n là thành ph có mt lch s lâu dài.  Sách Đi Nam Thc Lc cho biết:  Năm 1698, đi chúa Nguyn Phúc Chu, ng Nguyn Hu Cnh ly đt vùng Sài G̣n lp thành huyn Tân B́nh... 

Có mt lch s lâu trên 300 năm như thế, cho nên nhng ai có gc gác Sài G̣n hu như cũng đu hănh din nói rng “tôi là ngưi Sài G̣n”.  H́nh như không ai hănh din khoe rng “tôi là ngưi thành ph H Chí Minh” c. 

Nim hănh din đó, có l cũng ch là mt chút ǵ rt nh nhoi mà ngưi Sài G̣n c̣n gi đưc, sau bao nhiêu năm tháng thăng trm. Sài G̣n là đt min Nam, vùng ca nhng con ngưi vn trc tính, và nng t́nh nhân nghĩa: 

Hai ch tin tài anh quăng xung đt
Hai ch
nghĩa nhân anh ct trên tra
Hai ch
nh thương phưng tha không ni
Hai ch
ân t́nh gió thi không bay...
 

Ngưi dân min Nam trưc đây vn thưng hay nói: “Kiến nghĩa bt vi, vô dơng gi. Lâm nguy bt cu, mt anh hùng”.  C H Huân Nghip (gc tnh B́nh Dương) là mt ngưi Nam tiêu biu: 

Kiến nghĩa bt ninh, cam dũng vi
Toàn b
ng trung hiếu tác nam nhi
Th
thân sinh t hà tu lun
Duy luy
ến cao đưng bch phát thùy.
(*) 

Cho nên, như đă nói, có l cái nim vui nh nhoi mà ngưi Sài G̣n c̣n gi đưc là hănh din rng ḿnh là ngưi Sài G̣n, là nhng đa con ca Sài G̣n. Có nim vui nh thôi đ sng qua nhng cơn lc ca thc tế cơm áo:  “N nghe tiếng lon đem tai ra. Đành thy thng gian đ mt trng”... 

Vic đt hay đi tên cho mt vùng min nào bao gi cũng là mt biu hin ca ư đnh chính tr  

Đt “Qui Nhơn nguyên ban đu là ph Hoài Nhơn (tên do vua Lê đt năm 1471, cũng vào tháng 7).  Năm 1602 chúa Nguyn Hoàng đi li là “Qui Nhơn”, có l dng ư nói “đây là đt đ cho ngưi ngưi quy t v” (?).

Nhưng Qui Nhơn li là nơi khi nghip ca Tây Sơn.  Cho nên sau khi thng nht, vua Gia Long đi li là B́nh Đnh, có nghĩa là vùng “đă dp yên”. 

Đi tên là mt vic rt quan trng.  Ngày xưa, quân Tàu chiếm nưc ta, gi tên nưc là “An Nam”.  H lp ra “An Nam Đô H Ph”.Thi Pháp đô h, mun mit th nên h gi vùng do triu Nguyn trc tr là “An Nam”.  Mt s ngưi Vit cũng quen ming dùng ch “An Nam” đó, không thy đưc quc nhc, cũng không biết là trên văn thư chính thc, triu Nguyn vn gi nưc ḿnh là Đi Nam, mt quc hiu do vua Minh Mng đt. 

Cũng chuyn đi tên,  trưc đây có hai thành ph Liên-Xô cũ: Leningrad và Stalingrad (dch ra tiếng Vit là “thành ph Lê-Nin” và “thành ph Stalin”).  Tên cũ ca Leningrad là Saint Petersburg.  Tên cũ ca Stalingrad là Volvograd (có sông Volga chy qua).

Khi chế đ Cng Sn đi qua Russia, hai thành ph tr v tên cũ:  Saint Peterburg, và Volvograd. 

Có nhiu trưng hp, lch s thưng lp li.  Liên Xô cũ, chế đ đi qua nhưng đt nưc tn ti, cho nên lch s đi qua, ri đi li. 

Vy cái tên Sài-G̣n đi qua, có bao gi s tr li không? 

Điu này c̣n tùy. Nhưng chc chn s không, nếu ngưi Vit đ cho nưc Vit ngày nào đó tr thành “An Nam Đô H Ph”. 

(2020-07-02) 

(*):  Tm dch:  Thy vic nghĩa, chng l ngó lơ, đành chn làm vic dũng. Đă làm trai là gi nim trung hiếu. Mt hay c̣n, thân này chng qun. Ch thương m già tóc đă bc ri.