Tiếng Việt ngày nay

 Văn Lang

Ngi nói chuyn vi nhau, my anh bn ca tôi bo sao trong tiếng Vit bây gi có nhiu cái l lùng, không hiu đưc.  Nhiu ch th́ nhp vô nguyên văn ca tiếng Tàu dù trưc đây Vit Nam đă có sn:  nào là “tiu phu”, “đi tu”, “h khu”; nào là “đi gia”, “nhp khu”, vv...   Tiêu biu hơn c là my chh quyết tâm”.  “Cương quyết” th́ không nói, mà đng vào cái ǵ cũng “h quyết tâm”.  Ri c̣n có nn ghép ch mt cách cu th, rt dao to búa ln như “gii phóng mt bng” , “khng chế tc đ”,  “x lư ht ging”, “lư gii vn đ”, “phn đu ci thin cht lưng ba ăn”...  Đó là chưa k nhng hiu sai hay dùng sai, như “thp niên” th́ viết là “thp k”, hoc dùng chk n” đ ch mt ph n có tài (k năng) trong khi xưa nay qung đi qun chúng đă biết thế nào là mt k n:

Li k n đă v v́ nưc mt
Cu
c yêu đương
gay gt v làng chơi  [Xuân Diu]

Dĩ nhiên sau mt lúc b ng th́ mi ngưi cũng hiu đưc nhng t ng đó bây gi đang có nghĩa như thế nào.  Khong 5-7 năm tr li đây trong hu hết báo chí trong c  nưc li hay viết tt v th́ gi mt cách khá l lùng;  ví dba gii” th́ viết là “3h30” mà không viết là “3g30”.

Ban đu, tôi c ng là h viết theo tiếng Pháp (dùng ch heure), nhưng nghĩ li, tiếng Pháp đă đon tuyt vi sinh hot hng ngày ca Vit Nam t lâu lm ri, làm sao có th có “tàn dư đế quc” nm li lâu đi đến thế?  Phi lâu lm tôi mi đoán đưc đây có l là do các v làm vic truyn thông và văn hoá lưi biếng, thy ngưi nào đó dùng trưc nên nhm mt đi theo mà không suy nghĩ ǵ.  Cũng có th đoán đưc là trong tiếng Anh “ba tiếng rưi đng h” th́ viết ngn là “3h30” -- và có ngưi Vit nào đó đă hiu ch h (hour) là “gi .  Ngưi đó không phân bit đưc “ba gi” (ví d “ba gi chiu”) và “ba tiếng đng h” khác nhau ra sao (hoc có hiu mà lưi!) cho nên “ba gii” th́ viết là “3h30” (cho nó “sang”?).

Ti đây th́ mt anh bn góp ư:

Đng ư là my ông nói đúng, nhưng cũng nên nghĩ thế này.  T 1950 cho đến ít nht là khong 1965-1970, Vit Nam (Hà Ni) là đy p tư tưng “vô sn” kiu Mao Trch Đông; nghĩa là anh phi có gc gác bn c nông 3-4 đi, như thế mi “tt” và “ct cán” đ đưc tin cy, hay trng dng.  My ngưi này tuy đưc làm xếp tuy trong bng ch nghĩa không có bao nhiêu.   My ông có đi làm lâu năm th́ biết, có thng nào ngu đến đ công khai “sa lưng” xếp ca ḿnh hay chê xếp là ngu hơn ḿnh, là kém văn hoá?  Thành ra dù có thy nga tai gai mt đi na cũng đành mũ ni che tai, “c thế mà làm” cho nó b́nh yên, nuôi con ăn hc …

C đám gt gù, nh́n nhau ...  Rt lâu sau đó, mt anh bn khác phá tan s im lng:

Văn hoá là mt cái ǵ phn ánh cuc sng con ngưi.  Bên trong ca anh ra sao th́ bên ngoài nó hin ra như thế!  C xem giao thông Sài G̣n hay Hà Ni th́ biết; thành ph quá đông đúc là mt chuyn, nhưng cái chính là ǵ, có phi là  thái đ (và tŕnh đ) ca con ngưi khi lưu thông không?

Trong cái thi thế ca bây gi th́ văn hoá cũng đành “thế thi phi thế” mà thôi. Nếu cuc sng không đưc tt hơn th́ nhng cái lung tung, cu th ... như đă nói có th c̣n nhiu hơn và t hơn là đng khác.

Văn hoá, nó sinh sau đ mun, nghĩa là đến sau khi cuc sng và cách sng đă đưc xác đnh.  Nó như mt cô con gái rt nh sinh sau trong mt gia đ́nh ln.  Gia đ́nh bt nó ra sao th́ nó đành phi thế, ngây thơ bé bng, ngay khi 14-15 tui có bt đi qua giang h bên Cam Pu Chia đi na th́ nó nào biết làm sao?  Làm sao nó biết t than th như kiu:

Xưa sao phong gm r là,
Gi
sao tan tác như hoa gia đưng
... ?

 

Văn Lang (10-04-2013)