Cuộc sống của người Việt Nam ở Phần Lan.

Phần 1 : Thời mới đến định cư.

Năm 1979, trong thời gian vượt biên bán chính thức nở rộ, dưới sự kêu gọi của Liên Hiệp Quốc, nước Phần Lan ( PL, Finland ) mới bắt đầu nhận người VN vượt biên vào, với số lượng rất ít so với các nước khác. Phần đông những người đến đây thuộc diện người b́nh dân, không thuộc diện cựu quân nhân, công chức đi học tập cải tạo, mà thuộc diện con cái có bệnh tật, hay v́ chờ đợi các nước như Mỹ, Úc, Canada phỏng vấn lâu quá, nên muốn đi sớm, mau hơn...v..v..., nên xin vào PL. Con trai thứ tôi, khi đến đảo Pulau Bidong, tuy có d́ lănh vào Canada và cô lănh vào Mỹ, nhưng nó mới 16 tuổi, chờ để vào Mỹ hay Canada khá lâu, tôi sợ đứa con lớn sẽ bị gọi đi Nghĩa vụ quân sự, và dù nó được vào 2 nước trên rồi, chờ đến khi lănh được 2 vợ chồng tôi và anh nó, phải mất thêm, sớm lắm cũng 3 hay 4 năm nữa ! Tuỳ theo số lượng nhận người vào của mỗi tỉnh ( hay thành phố ), nên người VN lúc đầu ở rải rác nhiều nơi trên khắp xứ PL. Ở tạm vài năm, nếu có bạn bè hay bà con, người VN mới dọn về cư trú họp quần nhau lại.

Muốn đi đến nơi ở mới, nếu để đi làm việc, th́ rất dễ được chấp nhận, nhưng nếu là người già hay thất nghiệp, th́ phải hỏi pḥng An sinh xă hội ( KELA ), hay pḥng xă hội trước, nơi đây chịu rồi, th́ việc lănh tiền già hay thất nghiệp sẽ dễ hơn, v́ ngân sách ở mỗi tỉnh khác nhau. Nếu chưa có hộ khẩu ở nơi ḿnh sẽ dọn đến, rất khó mướn nhà để ở, v́ ở PL chưa đủ nhà để cấp liền, phải chờ theo thứ tự rất lâu. Nếu có tiền sẵn, th́ mua hay mướn nhà rất dễ, tuỳ ḿnh thương lượng với chủ nhà ( cho mướn hay bán ).V́ người già hay thất nghiệp, ít tiền, muốn có nhà sớm ( 1 đến 3 tháng ), phải qua Pḥng Xă Hội t́m nhà dùm. Thường người VN ta, trước tiên đến ở đậu nhà con hay bạn, để lấy hộ khẩu trước, sau đó ít lâu mới ra pḥng Xă Hội xin giúp t́m nhà để tách riêng hộ khẩu, v́ chính pḥng Xă Hội sẽ trợ cấp thêm tiền nhà, tiền điện và tiền sinh sống tối thiểu mỗi tháng.

Bởi thế, những người VN đi đến PL vào những năm 1979 đến 1988, đến sớm và rất ít, được nhận vào với Qui chế Tị nạn được đón tiếp rất tốt, chu đáo vô cùng ! Sau năm 1988, PL rất hiếm nhận người VN vào với qui chế tị nạn, mà dành cho các sắc dân khác như Somali, Iraq, Iran, Kosovo..v..v… Lúc này, người VN đến PL dưới diện đoàn tụ gia đ́nh ( được qui chế tị nạn ), c̣n gả cưới ( thiệt hay giả ), th́ người hôn phối phải trả tiền và tự lo tất cả. Khi nào có thẻ xanh ( 2 hay 3 năm sau ), mới được đi làm và hưởng trợ cấp thất nghiệp.

1.- Đi học tiếng Phần Lan.

Người VN đến PL theo diện thuyền nhân hay sum họp ( với người thân là thuyền nhân ), đều được hưởng Qui chế Tị nạn, nên rất sướng, được chăm lo đầy đủ, nếu so với lúc sống ở VN lúc bấy giờ th́ như lên Tiên ! Khi đến PL rồi, đă có một căn hộ 1, 2, hay 3 pḥng ngũ ( tuỳ số người trong gia đ́nh ), đầy đủ tiện nghi, với quần áo, đồ ăn trong tủ lạnh, tiền nhập cảnh mỗi gia đ́nh, tiền trợ cấp mỗi tháng phát trước…

Sau khi đi khám sức khoẻ nhiều lần để t́m và trị bệnh, cũng như làm đủ các thủ tục giấy tờ, khoảng 1 tháng sau, chúng tôi được báo đi học lớp Căn bản tiếng PL. Khoảng đầu năm 1990, PL chỉ nhận người VN tị nạn và Đoàn tụ gia đ́nh lai rai, nên lớp học chúng tôi ít học sinh lắm. Trường học chưa xây cất thành một trường chuyên dạy tiếng PL và huấn nghệ như sau này (năm 2000 mới xây cất xong, đặt tên là Edupoli ), Chánh Quyền thành phố Porvoo ( nơi tôi định cư sum họp với con trai ) mướn một phần trụ sở hành chánh của một công ty In Ấn để làm vài lớp học cho chúng tôi. Tên trường khá dài ” Trường dạy nghề của vùng Đất Mới phía Đông ”. Năm đó, chưa có ngườI tị nạn của các nước khác đến, nên chỉ có 2, 3 lớp học tiếng PL dành cho người VN : lớp Căn bản của chúng tôi, và lớp 1, 2 dạy tiếng PL của các người VN đến cùng lúc với con trai thứ của tôi ( các người này đến PL năm 1988 hay 89 từ các trại tị nạn ở Đông Nam Á Châu, đă học qua lớp Căn bản tiếng PL, quá tuổi để vào học tiếp ở các trường Trung học, và chưa có chỗ đi làm. ( Con trai thứ của tôi và các bạn cở tuổi nó đă vào học ở các trường Trung học PL rồi ).

 

Porvoo_riverside.jpg picture by ERCT

Porvoo, thành phố cách Helsinki 30 miles (50km) về hướng Tây. (h́nh của Wikipedia)
<Click thêm h́nh ảnhthông tin>

http://www.sandy-travels.com/porvoo.shtml

Lớp tôi có 8 học sinh, gồm vợ chồng tôi, đứa con trai lớn 20 tuổi, và vợ chồng anh bạn tôi, với cô con gái út 17 tuổi, chị thứ tư của anh ấy ( 60 tuổi ) và cô con gái 37 tuổi.Tất cả đều ở My Tho, tỉnh Tiền Giang ( VN ), qua PL một lượt với chúng tôi theo diện Sum họp gia đ́nh.

Cô Ruut Rajantie là Giáo viên Chủ nhiệm lớp, c̣n trẻ, tóc vàng rơm xơa vai, khá đẹp, 27 tuổi. Cô không phải là Giáo viên chuyên nghiệp, đang là sinh viên năm thứ hai, ban Văn chương trường Đại học Helsinki, chỉ dạy 15 giờ / tuần. Các ngày c̣n lại và các môn học khác do các Thầy, Cô khác phụ trách. Khi cô bận việc, th́ một cô giáo khác, cũng chuyên dạy tiếng PL, tên là Sirkku Salonen, cùng tuổi với cô Ruut, là Giáo viên Chủ nhiệm lớp 1 (lớp trên ) đến thay.. Ngoài ra, c̣n có cô Anne Laine, chuyên dạy về môn “ Giới thiệu các ngành nghề cơ bản “ và giới thiệu học sinh đến thực tập ở các trường học hay hăng, xưởng, hoặc Cơ quan Nhà nước trong vùng. Cô hơi lớn tuổi hơn một chút ( khoảng 30 t ), cũng chưa lập gia đ́nh như hai cô kia. Ông Hiệu Phó của trường, tên Henry Laitinen, lớn tuổi hơn, độ hơn 40 t, đẹp trai, rất nghiêm chỉnh, đạo mạo và hiền, nên được học sinh kính nể và không dám chọc phá. Ông chuyên dạy về Xă hội PL, giới thiệu văn hoá, phong tục, đời sống người PL, cách xă giao, tiếp cận với dân chúng..v..v…Ngoài ra, c̣n nhiều giáo viên khác, ở Helsinki hay các nơi khác, được mời đến dạy hay báo cáo vài môn học hay chuyên đề. Có một cô dạy về các cây rừng, trái rừng, nấm rừng… ở PL. Cô thường dẫn chúng tôi vào rừng để hái trái, hoặc nấm rừng vào mùa thu.V́ PL là xứ dân ít, rừng nhiều, nên vào mùa thu, đủ loại nấm nẩy chồi, mọc lên khắp nơi, nếu không biết phân biệt, nh́n mặt, hái về ăn, rất dễ bị ngộ độc chết !

Tŕnh độ lớp học chúng tôi khác nhau, chị Tư lớn tuổi nhất học độ lớp Ba Tiểu học thôi, nên tuy chung lớp, nhưng cô giáo phải dạy riêng và cho bài học riêng. Lúc đầu cô dạy các chữ cái tiếng PL như học vở ḷng, giải nghĩa cho học tṛ bằng cách vẽ h́nh, ra tay làm dấu và nói tiếng Anh. Tôi đương nhiên đảm nhận phần giải thích tiếng Anh ra tiếng Việt, dù rằng bà xả tôi và con trai lớn tôi cũng giỏi tiếng Anh.

Chữ PL theo mẫu tự La tinh, khác với một số nước Đông Âu và Nga. Cách đọc tương tự chữ Việt, trừ một vài chữ như: “ y “ (đọc như “ u “ của tiếng Pháp, ö đọc như “ ơ “ của tiếng Việt,chữ “ l “ đọc phải cuốn lưỡi ( như Helsinki, thủ đô PL )và “ r “ phải rung lưỡi nhiều hơn tiếng Việt ( như Porvoo, tỉnh tôi đang ở )...v…v…

Về Văn Phạm (grammar ), khi chia động từ, có 6 ngôi như tiếng Anh, Pháp, có qui tắc chia động từ như tiếng Anh, Pháp, nhưng cũng có nhiều động từ “ bất qui tắc “ như tiếng Anh ( phải học thuộc ḷng ). Văn phạm ngôn ngữ PL hơi khó hơn tiếng Anh, có 15 cách biến đổi, không có giới từ “ to, into, on “ như tiếng Anh. Trong lănh vực Khoa học, Kỹ thuật, Kinh tế …tiếng PL mượn các chữ nước ngoài nhiều ( đa số là tiếng Anh, một ít tiếng Pháp ),dùng quen dần, trở thành tiếng PL. Ví dụ như : text ( tiếng PL là teksti ), numero (số, PL là numero ), music (musiikki ), link (nối, linkki ), normal ( thông thường, normaali ), single (độc thân, sinkku), technic ( kỹ thuật, teknikko ), police ( poliisi )..v…v…PL gọi những chữ này gọi là “ chữ mượn “ lainesana ), mượn xài lâu dần thành của ḿnh luôn ! Nếu học sinh có biết thêm nhiều ngoại ngữ, th́ học tiếng PL càng dễ hơn, thấy chữ nào dài và có nhiều mẫu tự trùng lặp, th́ biết là từ nước ngoài.

Chữ PL có nhiều chữ ghép 2, 3, 4 chữ lại với nhau, nên rất dài, đọc không kịp thở luôn : isoisä ghép iso là ”to ” với isä là ” cha “, thành nghĩa là ông nội (hay ông ngoại ), Rikospoliisikeskus (trung tâm cảnh sát h́nh sự) (ghép 3 chữ )...v…v…, nên khi đọc phải biết cách ngắt âm, người ta mới hiểu.

Ngoài ra, chữ đồng âm cũng nhiều như các ngôn ngữ khác. Đặc biệt, tiếng PL có nhiều chữ u và uu (đọc như u tiếng Việt, nhưng kéo dài ) ở cuối chữ. V́ ngôn ngữ khác nhau giữa tiếng PL và tiếng Việt, nên nhiều khi đồng âm với nhau mà nghĩa khác biệt nhau như : kuu (mặt trăng ), laukku ( túi xách các bà ), nukku ( đi ngũ)…v…v…, nên nhiều khi cô giáo dạy, đọc đến các chữ đó, các ông hay các cậu trai VN ḿnh cười rần lên, c̣n các bà, các cô th́…thẹn đỏ mặt, v́ lớp học chung nhau đủ mọi lứa tuổi ! V́ thế, các bạn VN ḿnh có nhiều giai thoại vui vui để… cười chơi :

- Người ta kể rằng, hai ông bà Ba ( 65 tuổi ) qua PL vào năm 1986 với các con, sau khi kẹt ở trại tị nạn Thái Lan 7 năm, mà không phái đoàn phỏng vấn nào cho định cư cả, v́ không nằm trong diện ưu tiên, nên khi phái đoàn PL dễ dải, rước người nhân đạo, nên được nhận vào đi liền. Sau khi học xong khoá căn bản tiếng PL, ít năm sau về VN chơi với các con ( PL nhận vào là cấp thẻ xanh ( greencard ) liền, được cư trú và đi làm việc liền ). Một buổi tối ở VN, đang nói chuyện với suôi gia, hơi mệt, bà mới nói với ông : ” Xin phép anh chị, để mấy đứa nhỏ nói chuyện tiếp, c̣n vợ chồng tôi đi “ nukku “ ! ”. Ông bà suôi đỏ mặt, không hiểu, mấy đứa con phải giải thích, tiếng PL “ nukku “ là đi ngũ, v́ người VN ta ở đâu cũng vậy, khi nói chuyện, hay pha tiếng nước ngoài vào !

- Trong một lớp học tiếng PL nọ, cô giáo cho bài làm, hai cô VN ḿnh nói với nhau : “ Cô giáo cho bài khó quá, tao “ bí lù ” luôn ! “ (không biết làm ). Cô giáo nghe loáng thoáng bèn hỏi : “ Các cô nói cái ǵ đó, hai cô VN bèn nhắc lại câu trên, cô giáo bảo đừng nói như vậy nữa, mà không giải thích lư do. Các cô về nhà lật tự điển ra, th́ đỏ mặt, v́ tiếng VN ḿnh trùng âm với chữ “ pillu “ ( có nghĩa là “ cái đó “ của đàn bà ).

Trong các lớp học, chỉ có lớp chúng tôi là đàng hoàn nhất, tuy vui vẻ, nhưng không có ai trêu ghẹo cô giáo cả, v́ toàn là cha mẹ học chung với con ! C̣n các lớp kia, th́ các cô cậu c̣n trẻ, khoảng tuổi với cô, nên họ ghẹo phá các cô giáo nhiều ! Thời gian này, ngân quỹ lớp học do Tỉnh và Bộ cấp dồi dào lắm, cứ học độ 2 tuần là được thầy cô dẫn đi chơi bằng xe trường hay xe bus trường mướn : thăm Viện Bảo tàng (khoa học, nhân văn, văn hoá..v.v..), vườn Bách thú, Tổng thư viện, khu giải trí, các hăng xưỡng ( công nghiệp hoặc bánh kẹo ) xa độ 60 km như Helsinki, hay gần trong ṿng 20 km ở các tỉnh lân cận. Đến đâu, cũng được mời uống cà phê ( nhiều nhất ) hay ăn trưa (đi về trong 1 ngày ). Đôi khi cô giáo dẫn vào quán cà phê ngồi uống và nghe nhạc, quán Pizza, Mac Donald…, ăn không hết, tiệm gói cho đem về, toàn do nhà trường đài thọ hết. Có khi cô đại diện pḥng Xă hội đến dẫn vào Siêu thị, mua đồ xài cá nhân, cô trả hết ! Bà xă tôi trông thấy 1 cái bao tay da, trong lót len mềm, bền và đẹp, cầm ngắm, mà không dám mua, v́ giá tương đương 75 euro ( sau này ), cô Xă hội bảo cứ mua đi, cô trả cho. Mỗi gia đ́nh chúng tôi được pḥng Xă hội cho 1 bộ Tự diển Anh --Việt và Việt –Anh loại to của Nguyễn Văn Khôn để tra cứu thêm.

Lúc bấy giờ (năm 1990 ), ở tỉnh Porvoo này, chỉ có anh Chương làm Thông dịch cho lớp học của trường, cho văn pḥng Xă hội, Trung tâm Y tế.. v..v…Anh độ 28 tuổi, đến PL vào năm 1987, đă có bằng Trung học Phổ thông ( Tú Tài ) VN, tốt nghiệp lớp 1 tiếng PL, anh ráng tự học thêm để làm thông dịch.V́ thế, tŕnh độ tiếng PL, chỉ giỏi hơn chúng tôi chút chút. V́ thầy, cô dạy mỗi lớp có giáo tŕnh tương tự như những bài mà anh đă học rồi một, hai năm trước, nên với chút ít cố gắng, siêng năng, và tự học thêm, anh cũng tạm chu toàn công việc thông dịch. Anh làm quần quật suốt ngày, nơi này kêu, nơi kia gọi, cũng chưa hết việc ! V́ từ năm 1989 trở đi, PL bắt đầu nhận thêm người VN tị nạn, hoặc sum họp gia đ́nh ( từ VN qua ). Khi quá thiếu Thông dịch viên, người ta nhờ đến Trung tâm Thông dịch ở Helsinki.Trung tâm này mới mở khoảng đầu năm 1989, có các Thông dịch viên tiếng nước ngoài như : VN, Nga, Somali, Trung Hoa sau này. Các Thông dịch viên tiếng Việt là các anh chị đă đến PL khoảng năm 1979, 80, nên có tŕnh độ hơn. Lúc đầu, anh Chương đến thông dịch lớp chúng tôi đều đặn, sau dần, thấy lớp có thể trao đổi tiếng Anh với cô giáo khi cần giải thích, anh chỉ đến thông dịch các giờ khó như xă hội, học nghề …

Thời gian học lớp căn bản là gần 1 năm, trong đó học chữ PL, văn hoá, phong tục, xă giao … kèm với du ngoạn là 6 tháng, c̣n lại gần 6 tháng là giới thiệu các nghề, dạy căn bản computer… và đi thực tập 2 lần, mỗi lần 2 tháng. Vào các ngày lễ cổ truyền VN như Trung thu, Tết … các lớp học có tổ chức giới thiệu, sinh hoạt văn hoá..v..v…Tết năm 1991, được tổ chức khá lớn, giới thiệu phong tục, văn hoá VN cho người PL trong tỉnh. Ông Chủ tịch tỉnh có đến dự, cũng như các Pḥng, Ban ngành khác, ông Hiệu trưởng trường và các thầy cô giáo…đều đến dự. Có mứt, bánh chưng, bánh Tét … trên bàn, có múa Lân, ông Địa, Văn nghệ, ca, múa của người lớn và trẻ em. Anh Bảy, ba vợ của anh Chương, người Bắc, đạo Công giáo ḍng, lớn tuổi nhất ( 70 t ), được cử ra đọc Diễn văn chào mừng. Anh nói tiếng VN, anh Chương làm thông dịch ra tiếng PL. Khi anh nói sơ lược về nguồn gốc và văn hoá VN như “ con Rồng, cháu Tiên, và các từ ngữ hoa mỹ, đặc biệt về văn hiến, phong tục đặc trưng VN…v..v…, tôi bỗng thấy anh Chương đứng …làm thinh luôn mấy phút…rồi mới tiếp tục dịch đoạn dễ hơn ! Sau buổi lễ, tôi hỏi anh, anh bảo : “ Ông già nói văn hoa quá, các từ ngữ VN đặc biệt…làm sao mà…dịch được ! “

Đó cũng là một điều khó khăn cho người VN chúng ta ở PL sau này ! Những người VN có tŕnh độ học vấn và nói tiếng Việt lưu loát như anh Chương ( từ 20 tuổi trở lên ), chỉ cần học thêm tiếng PL giỏi là có thể đi vào môi trường dịch thuật, hay thông dịch được, dịch giỏi và chính xác. Nhưng đến thế hệ thứ 2, hoặc các em đến PL từ khoảng 10 tuổi, sau này, được học và đào tạo ở trường PL, nói tiếng PL rất giỏi, như người bản xứ, nhưng tiếng VN yếu quá, người PL nói, họ hiểu và nói rành như người PL, nhưng không thể làm thông dịch cho các người VN già cả, hay học vấn kém ( là những người cần thông dịch nhất ). Các em này hiểu hết tiếng PL khi người PL nói, nhưng không dịch ra tiếng VN được, v́ không biết nói sao cho người VN ḿnh hiểu !!

Măi đến năm 1996, anh Laurent Trần Nguyễn, qua PL khoảng 15, 16 tuổi, vào học ngành Văn chương ở Đại học Helsinki, anh có khiếu về ngôn ngữ học, có bạn gái là con một GS Đại học Helsinki, được ông GS hết ḷng giúp đỡ, giới thiệu với Bộ Giáo Dục PL và các nơi khác, anh đă soạn và xuất bản cuốn Tự điển PL –VN đầu tiên, khổ trung b́nh, dầy hơn 800 trang, khoảng 40.000 từ. Tuy có ít nhiều sơ sót, nhưng như vậy cũng là một công tŕnh rất đáng ngợi khen và hănh diện. Măi đến năm 2007, anh mới ra tiếp cuốn Tự Điển VN-PL, kích thước cùng cở cuốn trên.

Con trai lớn tôi đang học năm thứ nhất Đại học VN, được bảo gửi văn bằng tốt nghiệp trung học ( Tú Tài ) đến Trung Tâm Dịch thuật ở Helsinki dịch ra tiếng PL và đóng dấu. Nó được giới thiệu đi thực tập ở trường Trung học tỉnh Porvoo, được pḥng Lao động cấp tiền mua Giáo tŕnh lớp 12 và bộ “Đề thi và Giải đáp “ trong ṿng 10 năm về Toán, Lư, Hoá của Đại học Helsinki.

Tôi được đặc biệt ông Hiệu trưởng của trường dẫn đi giới thiệu vào thực tập ở ngành Hoá duy nhất của tỉnh là Công ty “ Lọc dầu và Hoá chất “ Neste OY của nước PL, mà Trung Tâm Nghiên cứu của Công ty và nhà máy lọc dầu rộng 200 ha, nằm ven biển, cách tỉnh lỵ 18 km.Thời gian thực tập chia làm 2 kỳ, mỗi kỳ 2 tháng, cuối mỗi kỳ, về trường học 2 tuần rồi trở lại thực tập tiếp. Ở mỗi kỳ thực tập, đều được cô giáo đến tận nơi thăm hỏi 2 lần. Tôi được nhận vào nhóm Nghiên cứu về độ bền của các loại Polymer ( chất nhựa dẽo ) về các mặt Cơ, Lư, Hoá học. Một cô kỹ sư trẻ người PL hướng dẫn trực tiếp tôi. Nhóm Nghiên cứu này gồm có 6 người, trưởng nhóm là 1 anh Tiến sĩ nói tiếng Thuỵ Điển, dưới anh có hai cô có bằng Master PL, 1 cô Kỹ sư và 2 nhân viên Trung cấp Kỹ thuật (tốt nghiệp Cao dẳng Kỹ thuật ). Trong 2 nhân viên Trung cấp này, có một anh đang túc trực theo dơi 1 dàn máy ở khu thử nghiệm các sản phẩm mới, nằm cách pḥng thí nghiệm chúng tôi độ 200m. Các nhân viên của Công ty đều biết lưu loát tiếng Anh, và Trung tâm Nghiên cứu này có độ 300 cán bộ khoa học từ Giáo sư Đại học, Tiến sĩ, nhỏ nhất là Kỹ sư và độ 500 Kỹ thuật viên, tất cả đến từ hơn 40 quốc gia khác nhau. V́ lư do an toàn và bảo mật, các nhân viên chỉ tiếp xúc và thảo luận với người cùng bộ môn thôi. Đây là 1 ngành hoàn toàn mới đối với những ǵ tôi đă học qua ở trường ( VN và Nhật bản ). Thực tập như học nghề ( người ta dạy không công ), tôi không được hưởng quyền lợi ǵ hết, trừ việc đi lại bằng xe bus đưa rước nhân viên của công ty chạy theo tuyến đường ấn định sẵn.( Trong thời gian học lớp học này, tôi được hưởng Trợ cấp của Pḥng Xă hội tỉnh Porvoo mỗi tháng, tiền nhà ở, và tiền điện, nước …v…v…, pḥng Xă hội lo hết.

Các người khác, tuỳ theo sở thích, cô Anne sẽ giới thiệu vào thực tập các nơi khác. Các cô giáo chia nhau đi thăm và kiểm tra đều đặn. Người được gửi thực tập ở thư viện, ở Công ty In Ấn và Phát hành sách báo, ở bệnh viện tỉnh, ở các chợ. Các người không có chuyên môn riêng khi ở VN, th́ ở các nơi thực tập, được giao các công việc chung chung hay hơi nặng nhọc ( nếu c̣n trẻ và có sức khoẻ ). V́ ở PL dùng 2 ngôn ngữ bắt buộc, tiếng PL và tiếng Thụy Điển, nên các ngành phải tiếp xúc với người bản xứ, phải học lưu loát 2 ngôn ngữ mới được tuyển vào làm việc ( hay thực tập ) như : Ngân hàng, Thu ngân trong chợ, pḥng tiếp khách ở Cơ quan, Bệnh viện..v..v…

Sau đợt thực tập lần thứ hai, chúng tôi được về lại trường để ôn bài và thi cuối khoá trong 1 tuần sau cùng. Lễ phát chứng chỉ tốt nghiệp được ông Hiệu trưởng trường đến dự, có liên hoan nhẹ : uống trà, cà phê, bánh ngọt, ca nhạc VN và PL do các học tṛ trẻ phụ trách. Đặc biệt, lớp học nào cũng có 1 cây đàn dương cầm và thầy cô nào cũng đều biết đàn khá giỏi cả.

Sau khi tốt nghiệp lớp căn bản tiếng PL này, những người trẻ tuổi thường đều xin được vào làm việc, đa số là công nhân ở các hăng, xưỡng v́ vào các năm 1987 đến 1992 ở PL c̣n dễ kiếm việc làm. Nếu người nào chưa kiếm được việc làm, hay chưa chọn được nghề ḿnh thích, th́ được đề nghị học lớp 1 ( cao hơn ) tiếng PL, hay các lớp dạy nghề chuyên môn ( căn bản ) như : nghề lau chùi, quét dọn, làm vệ sinh, nghề điện và điện tử căn bản, nghề hàn x́, nghề ngồi trông coi và theo dơi sự vận chuyển các máy móc chuyên môn, nghề xoa bóp massage, lớp căn bản lắp ráp và Thảo chương (Programming ) máy Điện toán ( Computer )..v…v…đang được mở ở ngôi trường mới xây xong năm 1997 ở địa điểm khác rộng rải hơn. Nghề hàn x́ được đa số các bạn trẻ VN theo học, v́ không cần tŕnh độ văn hoá cao, lương khá, đang cần nhiều do Công ty Lọc Dầu và Hoá Chất Neste- Oil tổ chức dạy tại trường v́ nhu cầu làm đường ống dẫn dầu và khí đốt từ Nga và các nước thuộc Liên Xô cũ, qua các nước Tây Âu, vượt qua đáy biển PL đến Thụy Điển, Ba Lan, Đức..v..v… dài hàng ngàn km, măi đến năm 2008 này vẫn chưa xong.

Ngoài các lớp dạy nghề ngắn hạn tổ chức ở trường này, pḥng lao động c̣n tổ chức các lớp dạy nghề ngắn và dài hạn 2 năm để đào tạo công nhân như nhân viên nhà hàng, khách sạn, nhân viên bảo vệ cơ quan, y tá cơ bản săn sóc người già ở các Nhà Dưỡng lăo, đào tạo công nhân ngành điện, chất dẽo …v..v…Nếu muốn học chuyên sâu hơn về ngành nghề, để ra công nhân trung cấp, kỹ thuật viên…th́ phải qua kỳ thi vào các trường huấn nghệ đào tạo công nhân trong 3 năm, với điều kiện tŕnh độ lớp 9 và giỏi tiếng PL.

Học cao hơn nữa, th́ phải tốt nghiệp lớp 12, học 3 năm ra Kỹ sư ở các trường Cao đẳng Kỹ thuật. Các con em người tị nạn qua PL lúc c̣n nhỏ tuổi, học qua Trung học PL, thi vào các trường Đại học Kỹ thuật ( như Đại học Bách khoa VN ), học tŕnh 5 hay 6 năm ra Master về Kỹ thuật ( M.Sc of Technology ). PL công nhận bằng Tốt nghiệp Trung học Phổ thông ( Tú Tài ) ở VN, và muốn học các trường chuyên môn trên đều phải qua kỳ thi tuyển chung với học sinh người PL ( thi rất công bằng và không có ưu tiên ǵ cả ).

Nh́n chung, các người VN ḿnh hơi lớn tuổi, đến PL, đa số đều muốn đi làm việc liền, mong có chỗ làm khá, vững chắc để nuôi dạy con học từ Tiểu và Trung học lên để thế hệ thứ hai tốt đẹp hơn, thành đạt và hữu dụng hơn.

Tôi may mắn, nhờ phước đức ông bà, PL công nhận bằng M. Sc. ở Nhật, nên vừa hết thực tập ở Pḥng Nghiên cứu Độ bền Polymer xong, ông TS trưởng pḥng Nghiên cứu Tổng hợp chất Polymer ( ông này tốt nghiệp M.Sc về Hoá Kỹ Thuật ở Đại học Kỹ Thuật Helsinki, và Ph.D ở Đại học California, Mỹ ) cần một Nghiên cứu viên Tổng hợp chất dẽo để thế chỗ cho một Nghiên cứu viên của pḥng được cử đi tu nghiệp TS về Polymer ở Đại học California ( Mỹ ). Anh Trưởng Pḥng thực tập bèn giới thiệu tôi cho ông, ông bảo đưa Luận án tốt nghiệp Master của tôi ( viết bằng tiếng Anh ) cho ông xem. Thật là may mắn vô cùng, trong hơn ½ luận án tốt nghiệp này, tôi nghiên cứu tổng hợp chất trừ sâu Polymer, có Cơ cấu Hoá học tương tự như ư ông ( chỉ khác nhóm Radical R- ở đầu dây Carbon ), nên ông hẹn tôi đi làm việc liền.Cũng may vừa thi xong tốt nghiệp lớp học, mà chưa bế giảng, ngày bế giảng và nhận Chứng chỉ tốt nghiệp, tôi phải xin phép ông Trưởng nhóm Nghiên cứu về trường lănh chứng chỉ.
 

Đứa con trai đầu ḷng tôi, vừa học tiếng PL như tôi vừa đi thực tập và ôn các môn Toán, Lư, Hoá và giải Đề thi vào Đại học, vừa nộp đơn thi vào Đại học Helsinki ( Helsinki University ) và Đại học Kỹ Thuật Helsinki ( Helsinki University of Technology ). Khi đi thi, pḥng Lao Động tài trợ tiền xe bus di chuyển, và qua đến đầu Thu tựu trường năm 1991, nó được đậu vào cả hai trường với số điểm rất cao. Cầm giấy báo nhập trường viết bằng tiếng Anh ( v́ ḿnh là người ngoại quốc ), tôi mừng, nhưng không ngạc nhiên lắm, v́ nó học giỏi từ bên VN rồi ( GS Đặng Vượng ở Trung học Nguyễn Đ́nh Chiểu, My Tho, đă từng khen ), nhưng điều khiến tôi ngạc nhiên là nó làm bài thi Toán, Lư, Hoá đều bằng tiếng PL, trong khi tôi cứ đinh ninh nó làm bằng tiếng Anh ( thí sinh ngoại quốc được viết bài thi bằng tiếng Anh, nhưng khi vào học th́ học chung với người PL bằng tiếng PL ), v́ nó mới chỉ học tiếng PL có một năm thôi ! Khi chúng tôi đi cám ơn và báo tin các thầy cô, nhân viên pḥng Xă hội và pḥng Lao dộng, họ đều tṛn mắt ngạc nhiên hỏi : “ Có thiệt là đậu vào trường Đại học Kỹ thuật Helsinki không ? Hay là “ trường Huấn Nghệ “ ở Helsinki ? “. Khi được nh́n tận mắt giấy báo nhập học và bảng điểm, họ mới tin là thật ! V́ cả hai trường Đại học Helsinki và Đại học Kỹ thuật Helsinki đều nổi tiếng và khó thi đậu vào, chưa kể là những người Tị nạn VN ḿnh từ bên các đảo ở Đông Nam Á qua PL, đa số là người sống ven biển VN, ít học, các nước lớn từ chối, PL nhận Nhân Đạo vào, nên một phần, trong thâm tâm họ coi thường người VN ḿnh ! Lúc bấy giờ, ở PL chỉ độ gần 2000 người VN thôi, người tốt nghiệp Đại học định cư đếm không hết hai bàn tay, chưa có ai là Bác sĩ, và Cựu Quân nhân VNCH chỉ có 1 ông cựu Thiếu Tá là cao nhất !

 

Helsinki_University_of_Technology_a.jpg picture by ERCT

Đại học Kỹ Thuật Helsinki - Helsinki University of Technology (h́nh của Wikipedia)
<Click thêm h́nh ảnh thông tin>

 

Helsingin_yliopiston_prakennus.jpg picture by ERCT

Đại học Helsinki - Helsinki University  (h́nh của Wikipedia)

 

2. Trường Trung học buổi chiều và trường học Nhân Dân : Nước PL theo chế độ Dân chủ, Tự do, Tư bản, nhưng cách tổ chức, đường lối cai trị theo khuynh hướng Xă hội Dân chủ ( giống như nước Thụy Điển ), nên có nhiều học viện, bảo tàng, cơ sở có tên cuối có chữ Nhân Dân, như : mỗi thành phố đều có trường học Nhân Dân, Viện Băo Tàng Nhân Dân ( ở Helsinki và ở một số thành phố khác, giới thiệu về nguồn gốc, các thời kỳ đă qua của dân PL, phong tục, lối sống qua các thời kỳ…), Đoàn Xiệc Nhân Dân…

Những người sống ở PL đă quá tuổi học ở các trường Trung học ( từ 6 t đến 18 t ), có thể ghi tên vào học các lớp buổi chiều ( ngoài giờ Hành chánh ), học tŕnh và thi cử tương tự, có thể kéo dài hơn, khi tốt nghiệp, văn bằng coi như tương đương nhau. Lớp học tổ chức ngay tại các trường Trung học buổi sáng, và các tiết học từ 17 giờ đến khoảng 22 giờ.Các lớp này dành cho người lớn tuổi và các người đang đi làm việc. Học sinh từ lớp 1 đến lớp 9 ( học chánh qui và học lớp buổi chiều ) được miễn phí hoàn toàn, được cung cấp sách, dụng cụ học ( tập vở, học cụ ), kính cận, làm răng, khám sức khoẻ, đi du ngoạn, ăn trưa… miễn phí hết. Từ lớp 10 đến lớp 12 chỉ đóng 1 phần tiền sách học, ăn trưa rất rẻ ở trường.Tất cả các học sinh đều miễn học phí, và công dân PL đều bắt buộc học hết lớp 9.

Ở mỗi tỉnh ( thành phố ) đều có trường học Nhân Dân (Kansalaisopisto ). Học phí ở trường này rất rẻ, khoảng 25 euro dến 100 euro, tuỳ theo khoá học ngắn ( 1, 2 tháng ) hay dài ( 1 hay 2 năm ).Trường này dạy đủ thứ : tiếng PL, ngoại ngữ: Anh, Pháp, Đức, Nga, Tây Ban Nha…, Nghệ thuật : Làm vườn, Cắm hoa theo Nhật…và rất nhiều nghề ( căn bản ) khác như : Điện toán, Nhạc, Sơn, Làm thảm, May Vá …Lớp học buổi sáng, buổi chiều đều có, và học sinh đủ cở tuổi, kể cả các ông, bà hưu trí rồi ! Chính nơi đây, tôi đă học thêm tiếng PL vào buổi tối, lớp Căn bản Điện toán và lớp cao hơn ( DOS, MS Windows 98, MS Windows XP, Vista, MS Office 2000, 2007…), v́ vừa xong Thực tập là đi làm liền, tiếng PL tôi rất yếu và Điện Toán coi như không biết ǵ, trong khi ở PL, học sinh lớp 3 ( 8 tuổi ), đă bắt đầu được dạy Điện Toán ở trường rồi ! Ở trong Công ty, căn bản dùng tiếng Anh trao đổi thảo luận nhau, và khi viết báo cáo, một Sinh viên sắp ra Master phụ tá, phải dạy thêm cách xử dụng máy Điện Toán cho tôi ! Tôi cũng thường dạy con tôi : “ Cái ǵ cũng phải ráng sức, muốn t́m được việc làm, ḿnh phải giỏi hơn bằng rưởi hay gấp đôi người PL cùng xin việc với ḿnh ! “.

Sau này, tôi càng thấy rơ, muốn t́m được việc làm tốt và nhanh th́ phải : tốt nghiệp ở trường có danh tiếng, có điểm tốt nghiệp cao ( giống như ở Mỹ ), giỏi nhiều ngoại ngữ càng tốt ( ngay bây giờ là tiếng Hoa ), và… có thêm vài văn bằng tốt nghiệp các chuyên môn khác ! Hiện nay, ở PL, rất nhiều ông, bà đang làm Giám Đốc các hăng, xưỡng đang có ít nhất hai văn bằng Tiến Sĩ về ngành chuyên môn và ngành Quản trị Hành chánh ( hay Tài chánh ), để được đứng vững trong sự cạnh tranh khốc liệt toàn cầu thời bấy giờ !

Phần Lan, Thu 2008.

TRẦN CHÂU