Rong chơi giữa trời haiku (俳句, bài cú)

 

Thụ Ân

Exryu USA

T́nh cờ biết được thể thơ haiku trên một Yahoo Group, tập tành làm loại thơ này và rồi ăn ở với haiku từ đó. Thể thơ ba câu, 5-7-5 chữ, ngắn gọn này vừa đủ để diễn tả một ư nghĩ, một cảm nhận.  Phần c̣n lại, nếu có, dành cho người đọc tự suy diễn, t́m ṭi.

 

                             Ôm haiku ngủ say

                             Một hôm chợt giật ḿnh thức dậy

                             Năm-bảy-năm (5-7-5) vụt bay

 

Chung Quanh Ta


Nếu ta để ư một chút, chung quanh ta có rất nhiều điều thú vị. Bằng một cách nh́n nào đó ta sẽ thấy được ít nhiều sự ngộ nghĩnh.

 

Đồng hồ treo trên tường
Đếm thời gian theo một ṿng tṛn
Nhưng chưa từng tính lộn

Búa vỗ vào mặt đinh
Đinh chui tuốt vô cây nằm trốn
Không nhúc nhích lặng thinh

Khúc hát từ Ti Vi
Vô trong đầu rồi đi loanh quanh
T́m kiếm chỗ ghi âm


Hăng tôi ở cạnh phi trường John Wayne, Orange County, thỉnh thoảng lái xe chạy trên đường lúc trời nắng thường thấy những cái bóng máy bay chạy qua mặt ḿnh vù vù như chàng cowboy John Wayne phi ngựa:

 

Ở chung quanh phi trường
Những  bóng máy bay lăn trên đường
Gặp đèn đỏ chạy luôn

 

Nhưng vào mùa Đông, khi bầu trời giăng đầy sương nếu không khéo th́ lái xe có thể lạc đường dễ dàng:

 

Mùa Đông sương dầy đặc
Chạy theo hai chấm đỏ trước mặt
Căn nhà ḿnh lạc mất


Năm tháng


Giao Thừa là giao điểm của năm mới và năm cũ, là thời điểm tháng Chạp bắt tay tháng Giêng để trao cho một chuỗi ngày mới:

 

Đợi tới đúng Giao Thừa
Chạp trao Giêng một chuỗi ngày nữa
Cứ chuyền đi như xưa

 

Nhưng với tôi, khoảng thời gian ngắn ngủi của b́nh minh lại được đo một cách khác:

 

                               Dậy sớm em tụng kinh
                               Anh chưa tỉnh ngủ nằm lặng thinh
                              Ta: hai đầu b́nh minh

 

Tuy sinh nhật là dấu mốc để đánh dấu thời gian nhưng có khi lại quên mất:

 

Nh́n lịch bỗng giật ḿnh

Hôm nay sinh nhật đến th́nh ĺnh

Cũng là thiệp báo tin

 

Đôi khi người ta cố gom quá khứ và tương lai vào trong bàn tay:

 

                              Bấm mấy đốt ngón tay

Tính năm, tính tháng, tính luôn ngày

Quá khứ t́m tương lai


Cơi ngoài


Rừng là nơi rộng lớn mà ngàn thú hoang tung hoành chạy nhảy không giới hạn, nhưng lại trở thành một chấm nhỏ trên trái đất:

 

Muôn cây mọc nên rừng
Vẽ một chấm nhỏ trên trái đất
Ngàn thú hoang biến mất


C̣n biển tưởng chừng chẳng bao giờ thay đổi nhưng thật ra mỗi lần sóng biển đánh vào băi cát có thể đă để lại một chút ǵ đó, có khi cả một ruộng muối:

 

Biển vào bờ mắc cạn
Bỏ lại một phần thân xác mặn
Trắng xóa một màu tang


Và những đóa hoa đẹp đẽ đang khoe sắc trên cành kia cũng biến thể thật dễ dàng:

 

Trên cành hoa khoe sắc
Gặp cơn gió mạnh rơi lác đác
Chợt đổi tên thành rác


Cũng giống như hoa có lúc tóc cũng rơi rụng xuống đất. Nhưng chẳng phải đó là cơ hội để một phần ta rong chơi sao?

 

Sợi tóc rơi xuống đất
Gió cuốn bay đi bốn phương trời
Một phần ta rong chơi


Đối với những mái tóc dài th́ gió vẫn thích hơn, nhưng chỉ có thể mân mê thôi:

 

Gió mân mê tóc dài
Cột hoài không được tóc cứ bay
Gió cần thêm bàn tay


Cơi trong


Ở cơi trong, nơi mà những giấc mơ tung hoành nhưng đôi khi chẳng để lại một dấu vết ǵ cả:

 

Giấc mơ chừng hơi lạ
Quanh co trong đầu không lối ra
Nên không nhớ ǵ cả


Có lúc vài ư tưởng lạ lại làm nên những chiếc cầu, nối giữa cơi trong và cơi ngoài:

 

Hai ba ư tưởng lạ
Không ưa nằm trong đầu chung chạ
Mượn bài thơ chui ra


Nếu ư tưởng lạ không chui ra được th́ cũng phiền:

 

Một ư tưởng lạ kỳ
Chui vào đầu rồi cứ ở ĺ
Giấc ngủ thêm mộng mị

 

Nhưng chữ nghĩa phải ở đúng chỗ trên mặt giấy th́ bài thơ mới chịu nằm yên:

 

Chữ chạy trên mặt giấy
T́m đúng chỗ ở đâu vào đấy
Bài thơ thôi động đậy

 

Ngụ ngôn


Đây là những mẫu chuyện nho nhỏ của những thú vật nên tôi gọi là ngụ ngôn.
Mỗi năm đúng vào ngày 19 tháng 3, hằng ngàn con én từ  Goya, Argentina bay về lại thành phố ven biển San Juan Capistrano, California, một khoảng cách 12000km
, mang đến mùa Xuân và lễ hội tưng bừng bắt đầu bằng tiếng chuông tại ngôi giáo đường được lập ra từ năm 1776:

 

Ngày mười chín tháng Ba
Đàn én bay mấy ngàn dặm xa
Về rung chuông quê nhà


Ở xứ ta Ngưu Lang, Chức Nữ  gặp nhau vào tháng Bảy nhờ bầy quạ:

 

Mỗi năm vào tháng Bảy
Bầy quạ bắt cầu đưa cánh vẫy
Mời đôi lứa sum vầy


Và những câu hát về con c̣ chắc ai cũng nhớ:

 

Con c̣ đi ăn đêm
Không thấy đường, đậu phải cành mềm
Lộn cổ chết bên thềm


Trong thiên nhiên ta vẫn thường thấy cái chết của loài này mang tới sự sống cho loài khác:

 

Sư tử đói lă người
Núp trong bụi ŕnh rập con mồi
Sống và chết một nơi

Sợi tơ rớt từ trời
Chằng chịt giăng khắp cửa luân hồi
Nhện chờ ruồi muỗi tới

 

Nhưng nếu v́ cái ăn mà gấp gáp quá th́ có thể bị rắc rối:

 

Con c̣ mổ con cá
Nuốt trộng vào bụng nghe lạ quá
Hồ nhỏ nổi phong ba

 

Một số thú vật có những khả năng đặc biệt để có thể sống c̣n trong thế giới này:

 

Bầy dơi không thấy đường

Bay trong đêm nhờ mũi dị thường

Xin cảm ơn mùi hương

 

Lạc đà gặp băo cát

Lạc đường t́m không ra bóng mát

Bướu nào làm đỡ khát?

 

Tục ngữ thường dùng vài h́nh ảnh đặc thù của thú vật để dạy đời, nhưng thật cô đọng. Thử giải thích thêm những tục ngữ này bằng haiku xem sao:

 

Ếch ngồi đáy giếng sâu

Nh́n lên cao có thấy ǵ đâu

Tưởng trời là cái đấu

 

Hổ phụ sinh hổ tử

Con học giỏi nhờ cha hay chữ

Giống ḍng đều một thứ

 

Như cá nằm trên thớt

Chờ một lưỡi dao oan nghiệt rớt

Cái chết đến dễ ợt

 

Thiền


“Niêm hoa vi tiếu” là câu chuyện mang nhiều thiền ư đặc biệt:

 

Phật đưa lên cành hoa
Nụ cười Ca Diếp bay thật xa
Đáp xuống ḷng ta bà

 

“Tiếng vỗ một bàn tay” có ai nghe được không?

 

                             Tiếng vỗ một bàn tay

                             Dễ ǵ nghe được bằng hai tai

                             Nhắm mắt đi sẽ thấy

 

C̣n thiền tích sau th́ thế nào?

 

        Gió và cờ trên cây
        Gió đang rung, hay cờ đang bay ?
        Chỉ cái tâm động đậy


                             Trần Thụ Ân

                        (01/2017)