Những chuyện vô đề

Vũ Đăng Khuê

Một người làm quan cả họ được nhờ?

Hôm 5/10, Viện Hàn Lâm Thụy Điển đă trao giải Nobel Văn Chương cho ông Kazuo Ishiguro, người Anh gốc Nhật, trở thành người thứ 114 nhận giải trong lănh vực này. Ông sinh tại Nagasaki, sống đến 5 tuổi th́ theo bố mẹ sang Anh “lập nghiệp”, năm nay cũng đă 62. Ông trở lại Nhật lần đầu vào năm 30 tuổi. Nh́n mặt, th́ rơ ràng là gốc Á không trật vào đâu được.  

Với cả cuộc đời với chữ nghĩa, ông có rất nhiều tác phẩm để đời và đoạt nhiều giải văn chương khác.

Trong cảm tưởng đầu tiên khi được hỏi, ông nói: “khi được báo tin, tôi vẫn tưởng là ai đang... giỡn”. Thật vậy, v́ lần này ông cũng không có trong danh sách những người được “dự đoán”, nhưng cũng không đến nỗi bất ngờ lắm như năm ngoái khi ca sĩ Bob Dylan được bầu chọn.

Ông tâm sự: “6 năm trước khi về nơi chôn nhau cắt rốn, ngay lúc dạo phố, ngay lúc ăn cơm, kư ức về tuổi thơ của tôi đă sống lại khiến tôi mang một tâm trạng hoàn toàn khác với những nơi đă đi qua. Nhật Bản là một phần đời sống trong tôi”. Ông tâm sự tiếp: Cuộc sống vốn ngắn hơn bạn nghĩ, nhưng tôi muốn người đọc nên suy nghĩ về những điều quan trọng nhất trong cuộc sống ngắn ngủi đó”, và đó cũng là ư tưởng trong tất cả các cuốn sách của ông.

 Chú thích ảnh

Kazuo Ishiguro – văn hay – chữ tốt lại ... đẹp giai

Không biết diễn giải như thế nào cho chính xác, nhưng theo một vài tờ báo tiếng Việt “miêu tả” (nói nguyên văn) th́ Kazuo Ishiguro là “con người của những cuốn tiểu thuyết vũ băo cảm xúc, đă mở ra vực sâu bên dưới cảm xúc mơ hồ về sự liên kết với thế giới của chúng ta”. Lời tả về ông quá “cao siêu, văn vẻ” hơi khó hiểu, không biết người Nhật có hiểu như thế không? nhưng chả sao, chỉ biết là dân Nagasaki nói riêng và người Nhật nói chung ai cũng nở mày nở mặt khi ông được giải. Ngay tại thời điểm giải vừa được công bố: *“gogai” (号外) phát đầy đường loan tin “thắng lợi” khắp thành phố Nagasaki.

(*Một loại báo giấy phát hành ngay tức khắc khi có những tin quan trọng được phân phối trước những nhà ga lớn).
Cũng có ư kiến khác. Một tờ báo bên Trung Quốc có một bài viết: Người Nhật lo lắng giải Nobel Văn Chương Kazuo Ishiguro”, họ viết rằng: “việc ông người Anh gốc Nhật này được giải đang cho thấy t́nh trạng suy thoái của nền văn chương Nhật”. Tờ báo này c̣n trích lại lời của đô trưởng Tokyo, bà Koike Yuriko trong cuộc họp báo thường lệ: “Các nhà nghiên cứu đang từ từ rời Nhật, làm thế nào để giữ ǵn, nuôi dưỡng và phát huy các nguồn chất xám này là vấn đề cũng cần phải giải quyết”.

Đúng là như vậy, nhưng cái tờ báo này chỉ nói về “mảng tối” thôi, c̣n nhiều “mảng sáng” chói mắt luôn, không muốn nói thật hay không chịu nói ra. Tờ này “nói thật” hay “mai mỉa”? Thôi kệ nó, để chuyện đó qua một bên.


ニュース画像

Mừng ông được giải.....

Dân Nhật biết nhiều tới ông hơn qua tác phẩm “Watashi wo hanasanai de” (nguyên bản: Never Let Me Go (2005) khi được đài truyền h́nh TBS chuyển thành phim kịch vào tháng 1/2016. Tám (8) tác phẩm của ông trong suốt 16 năm qua, khi được chuyển sang tiếng Nhật chỉ bán được lai rai tàm tạm, nhưng ngay sau khi ông “trúng giải”, một nhà xuất bản cho biết họ nhận được 200 ngh́n order (注文) và được coi là “nhiều quá trời quá đất”. Đó là chưa kể đến những sách của ông c̣n “tồn kho” trong các tiệm sách cũng từ từ hết sạch ngay vài ngày sau đó. Có người mua tất cả các tác phẩm từ trước đến nay của ông để làm kỷ niệm. Quá khẳm

Vậy th́ Ở Nhật, câu “Một người làm quan cả họ được nhờ” phải được đổi là: “Một người làm quan cả nước được nhờ”, chứ không phải mang ư nghĩa “nguyên thủy” của “phe ta”. Chính xác hơn th́ hơi buồn nhưng phải nói là “phe ta” thường có thói quen “dựa hơi” hoặc “thấy người sang bắt quàng làm họ”. Chuyện này th́ thiếu giống ǵ khỏi cần phải kể.

“Giấy” hay “Lướt”

Chỉ với ba cái đồ “quẹt quẹt” th́ tiện lợi vô cùng, đọc sách lướt “chùa” thoải mái trong những giờ ngồi xe điện trên đường đi làm hay lúc về nhà, mọi tin tức có thể biết ngay tức khắc. Nhưng .... có điều hơi kẹt: cứ phải lướt lên lướt xuống, quẹt qua quẹt lại, link tới link lui, mỏi cổ lại thêm mỏi mắt, rồi lại không thể nào để trở lại phần “nguyên gốc”, nhất là khi muốn t́m hiểu tận t́nh một vấn đề nóng bỏng, thỉnh thoảng lại bị “trớt quớt” v́ xe điện đă “vượt quá làn ranh”, qua luôn cái ga mà ḿnh muốn xuống.

Đang “lai rai ba sợi”, cái TV bên cạnh vang lên bản tin “lạ” (omoshiroi), ngừng ngay và ghi vội vài “dữ liệu”, vài giờ sau mảnh giấy đó đă “biến” đâu mất tiêu, cũng có thể là ḿnh hay ai đó “sẵn tay vô tư” dọn luôn cho .... tiện rồi rốt cuộc “tay trắng lại trở thành .... trắng tay”.
Thỉnh thoảng khi “lên mặt thầy đời” với ai đó, với mẹ cháu, luôn luôn dặn ḷng: phải t́m hiểu rơ ràng tận cùng câu chuyện để mà giải thích rành rọt cho có bài có bản, sensei (thầy giáo) mà. Lơ tơ mơ là lănh ngay bữa cơm với rau “đay”, thịt “bầm” “xả” ớt, thịt “nghiền” mướp “đắng”...... khiến “nhu cầu” có một tờ báo giấy hay sách giấy lại là điều không thể thiếu.

Kết luận: “giấy” cũng cần và “lướt” cũng cần, tôi muốn cả hai. Một cựu luật sư trong nước đang bị nhà nước “trù dập” đă có nhận định khá hay về.... “giấy”: Hôm nay lại mua một đống sách để đọc. Ngồi ngắm nh́n sách, đưa tay chạm vào sách, là khoái cảm lớn nhất của tôi. Thú thật, không thích Kindle lắm là bởi thiếu khoái cảm nói trên.
Tuần trước, đă quyết định mua báo giấy “bất định kỳ” và không chừng sẽ “định kỳ” một ngày nào đó.
 
C̣n thú đọc và sờ sách giấy th́ tôi cũng có từ lâu, thỉnh thoảng vẫn nhận được sách mới từ tủ sách Tiếng Quê Hương do anh Uyên Thao, một đàn anh của cố kư giả Lê Thiệp chủ trương. Năm nay anh cũng tám mươi mấy nhưng vẫn kiên tŕ, anh đă từng “mắng” khi Lê Thiệp lơ là trong việc viết lách:


Tao chỉ cần 300 độc giả là đủ. Cái quan trọng là phải có phương tiện cho anh em có chỗ tập trung, có chỗ trao đổi. Mày có tin rằng trước sau ǵ Cộng Sản cũng thua, và nếu tao với mày c̣n sống th́ đem về Việt Nam được những ǵ?”

…….

Cộng sản bằng mọi giá muốn lịch sử phải được viết dưới lăng kính, dưới nhăn quan Lê-Nin-Nist.  Họ phải t́m đủ mọi cách xóa bỏ những thực tại của lịch sử, nếu không th́ bóp méo mọi dữ kiện trái với quan điểm của họ.  Điều này rơ ràng không cần chứng minh ǵ nữa.  Vấn đề c̣n lại là của tao, của mày, của những anh em ḿnh.”
------------------------------

Trích trong bài nói chuyện của Lê Thiệp vào tháng 24/3/2013 trong ngày Tiếng Quê Hương ra mắt sách và anh đă ĺa bỏ cơi đời sau đó 3 tháng v́ ung thư gan.
--------------------------

Định ngưng, save và cất để sáng hôm sau send nhưng ngứa mắt không chịu được khi mắt vô t́nh nh́n thấy ....


Chữ với chả nghĩa

Từ ngày có cái “quẹt quẹt”, cái tablet (máy tính bảng), tôi đă t́nh nguyện “xin làm thành viên” một vài website tin tức “chùa” bằng tiếng Nhật chuyên về Việt Nam. Các bản tin này hầu hết trích từ các tờ báo lớn, hăng thông tấn lớn, truyền h́nh lớn và hầu như ngày nào tin cũng được cập nhật. Tin “lành” th́ không thiếu, đại khái nào là tại quận đó hay xă đó sẽ có những “giao lưu” hay “event”(*) hoặc vào ngày này tháng này sẽ có một lễ hội Nhật-Việt, một tiệm ăn Việt Nam tưng bừng khai trương....., nhưng “tin dữ” cũng không thua, vài người Việt Nam vừa bị “múm” v́ setto- (窃盗-ăn cắp), shogai- (傷害- đánh nhau)...., Tuy nhiên khi xem phần tiếng Việt của một vài tờ báo trong nước th́ lại “phát hiện” ra một “sự cố” bàng hoàng: cùng một sự việc nhưng lại được diễn giải bằng thứ ngôn ngữ “lạ”: chẳng hạn phó pḥng "gặp sự cố" ở siêu thị của Nhật Bản”, “mua đồ quên trả tiền”v.v....

Trời ơi đất hỡi. Đúng là “miệng nhà quan nghe xong.... muốn ói”, là “Ông lớn” th́ sẽ là “gặp sự cố”, hoặc “quên này quên nọ”, c̣n gặp “dân đen” th́ “phải triệt để triệt tiêu thành phần xấu”. Thôi đi cha, ăn cắp th́ gọi mẹ là ăn cắp, vớ va vớ vẩn, nghe muốn chửi thề.

(*) “event” được chuyển ngữ thành..... “sự kiện”, cũng là một ngôn ngữ lạ có một không hai
“Sự kiện xảy ra sau đó đă khiến nhiều để ư”
và “Hai người gặp nhau tại... sự kiện”. Ư nghĩa hoàn toàn khác nhau. Mà thôi cũng là chữ Việt, đành tự nhủ ḷng không bao giờ dám đụng theo ư nghĩa thứ hai.

Chữ với chả nghĩa. Chán bỏ mẹ.

Sayonara

Vũ Đăng Khuê