Chuyện xứ Ph Tang

Vũ ăng Khu

Khi đọc được những ging tản mạn ny th chắc cũng l dịp cận tết Ta, trước khi vo chuyện, xin qu vị nhận nơi đy lời chc của ti bằng tiếng Nhật.

Shinnen Akemashite Omedetou gozaimasu

Đy l cu chc rất phổ thng của người Nhật, dịch sang tiếng Việt l Chc Mừng Năm Mới được sử dụng trong mọi tnh huống cũng như cho tất cả cc đối tượng. Nếu cảm thấy ngắn, qu vị chỉ cần thm vi chữ Kotoshi mo yoroshiku onegaishimasu l vừa đủ xi. Ci cu ngắn ngắn ny c thể hiểu theo nhiều nghĩa, chẳng hạn như Năm nay, ti cũng mong được ng, b, anh, chị tiếp tục dnh mọi ưu i như cc năm trước, hay Năm nay, ước mơ những n tnh...nồng thắm từ (ng, b, anh, chị .) cũng sẽ khng c g thay đổi, cho d trong suốt nhiều năm qua... ta với mnh chưa một lần. đối mặt. Lời chc tự động pht sinh từ cửa miệng ny khc hẳn với lời chc của Việt Nam ta, v cứ phải thay đổi xonh xoạch ty theo ước mơ của ngi thứ hai. Nếu l dn lm ăn th Chc ng b, anh chị lm ăn pht ti bằng năm bằng mười năm ngoi,  nếu l trai chưa vợ, gi chưa chồng th Chc (anh, em, chị, c) sớm tm được người trong mộng, nếu cn đang đi học th Chc em học đu nhớ đ, mau chng  cng thnh danh toại cho bố mẹ.... nhờ v.v.... Lẽ dĩ nhin l cũng c những lời chc c thể dng trong bất kỳ hon cảnh no: Chc ng, anh, b, c, chị, em.  mạnh khỏe v được nhiều may mắn trong năm mới. Qu vị thấy phong ph, hay lỉnh kỉnh? Ti th thấy cả hai, phong ph với người Việt, nhưng lỉnh kỉnh với người học tiếng Việt v phải nhớ qu nhiều. Nhưng dầu sao cũng đ thnh lệ khng chc khng được. Ti th chỉ dng cu chc đơn giản Chc Mừng Năm Mới cho xong chuyện khi gặp phe ta, khỏi phải suy nghĩ xem đối tượng thuộc thnh phần no để chọn cu chc sao cho thch hợp.

Nhn dịp đầu năm, kỳ ny ti sẽ khng bn về những chuyện xung quanh như những lần trước nữa m xin ginh trọn bi viết ny ni về Tết với Nhất, trước hết l

Tết người

Ti sống ở Nhật đ kh lu, tnh cũng cả hơn nửa đời người. Gi m c ai đ đặt cu hỏi: Tết Nhật ra lm sao v ng đn tết thế no? th chắc ti sẽ tm cch trả lời cho qua chuyện: trước tết th đi mua sắm, ngay đm giao thừa th đi đền-cha, về nh th lm vi ly sake tống biệt năm cũ, sau tết th ta lại ko cy. Ti cũng chưa bao giờ nghĩ l mnh sẽ đi tm một cu trả lời tương đối l coi được, l dễ hiểu, l tới nơi tới chốn về ngy Tết l v..
- Ti đến Nhật vo ngy cuối năm 30/12 của mấy chục năm về trước, được đưa về nh một người bạn ở Daikanyama (ga Ebisu) gần ngay trung tm thnh phố, by giờ đ trở thnh một địa điểm qui tụ những thời trang nhất nh Tokyo. Khi bước vo nh, th thấy trước cửa by đầy những g rất Nhật, ti hỏi ng bạn, ng cũng chả biết. Đm giao thừa năm đ, ng dẫn ti đi viếng đền Meiji Jingu nằm ở Harajuku, chỉ cch nh khoảng 10 pht xe điện, ni l cho ti biết người Nhật đn giao thừa?, ti chỉ thấy ton người l người, họ xếp thnh hng ngang nhch từng bước một, đến trước chnh điện lạy lạy vi ci rồi th tay vo trong ti lấy một t tiền thảy vo ci sn trước mặt, rồi quay lại theo thứ tự đi ra. Đang l dịp nghỉ, mấy hm sau ng lại dẫn ti đi vi nơi m ng ni c bng dng ngy Tết, ti cũng đi nhưng khng ho hứng lắm, v th thật ti cảm thấy lạnh, ci lạnh đầu tin như x da cắt thịt khiến ti chẳng buồn để những g xung quanh, chỉ mong chng về nh m ci l sưởi v nghĩ rằng trước sau g cũng biết.
- Vi năm sau, thời cn đi học, Tết lại l dịp c thể kiếm tiền gấp đi, gấp ba, nn ti thường xung phong đi lm thm ngy tết.
- Ra trường rồi đi lm, đng ngay lc Việt Nam đổi chủ, c nh khng được ở, c nước khng được về, ti trơ thn cụ. Vo những ngy ny th dăm ba đứa thường tụ lại rủ nhau tới bến.

..sn gc trọ những tm hồn bo nổi
Những ho hng uất hận gối ln nhau
Kẻ thức tỉnh ngu ngơ nhn nắng mới
Ta lm g cho hết nửa đời sau.

(thơ Cao Tần)

- Thời gian cứ tri v người Việt c mặt tại Nhật mỗi lc một đng, nhu cầu họp mặt nảy sinh, cc hội đon ở đy như Hiệp Hội Người Việt tại Nhật, Cộng Đon Cng Gio Việt Nam Tại Nhật, Hội Phật Gio Việt Nam Tại Nhật. hợp nhau tổ chức mừng Xun. L người đi trước, ham vui, ti được điều động vo khu văn nghệ. Muốn ngon lnh để ra mắt cng chng th phải chuẩn bị, tập dượt, v thế l coi như tiu tng mấy ngy nghỉ tết.
Vo những ngy cuối năm, thấy đứa con gi cứ nhắc bố, mua nengajo cho con chưa?, v chu cn xin đi ngắm mặt trời mọc sng sớm mng 1, cậu con trai th thng bo: giao thừa năm nay tụi con sẽ count down tại.., mẹ chu th nhắc nhở gh hng 100 yen mua vi dụng cụ để tổng vệ sinh nh cửa
thế l đầu c ti bị li ko vo những min man khng dứt khiến ti thẫn thờ cả buổi. Rồi ti quyết định: cố gắng nhớ v ghi lại những cu chuyện đ thấy, đ đọc, đ cảm nghiệm của chnh mnh về ngy Tết. Xin hiểu đy chỉ l những ghi nhận hon ton chủ quan chứ khng phải l một bi c tnh cch. khảo luận.

Tết người

Ngy xưa người Nhật ăn tết cũng giống như phe ta, gọi tết l Shogatsu (正月-thng ging m lịch) nhưng c lẽ để tiện việc.sổ sch, ph hợp với những lin lạc với nước ngoi họ đ đổi sang dng dương lịch từ năm Minh Trị thứ 5 (năm 1873), nhưng vẫn sử dụng từ Shogatsu cho ngy tết dương lịch, tuy thế cũng cn một vi nơi trong tỉnh Okinawa, Kagoshima, đảo Amamigun vẫn cn đn tết m lịch.

Cnh thiệp đầu xun

            


Nengajo design sẵn  -  Nengajo .. trống trơn

Người Nhật khng c thi quen dng thiệp tết bỏ vo phong b, ngy Tết họ dng một loại bưu thiếp c ci tn di ngoằng Otoshidama Tsuki Yubin Hagaki (お年玉付郵便はがき)  gọi tắt l Nengajo-年賀状 hay Nengahagaki-年賀はがき, l loại bưu thiếp c in sẵn tem v cũng l một tờ v số, bắt đầu bn vo khoảng đầu thng 11 tại bưu điện, trước cc nh ga, cc tiệm 24/24 (conveniene store) v.v... Cho đến năm 2007 th ngy xổ loại nengajo ny l vo ngy lễ thnh nhn (thứ hai của tuần lễ thứ hai  thng ging), nhưng từ năm 2008, th đổi thnh ngy cuối thng 1 của năm mới, giải thưởng l một hnh thức mừng tuổi (toshidama-年玉), thường thường th l vi bộ tem kỷ niệm, đồ dng trong nh v.v C loại nengajo in sẵn hnh ảnh con gip của năm đ km những lời cảm ơn năm cũ, lời chc cho năm mới, c loại trống trơn để người mua tự trang tr. Muốn đối tượng nhận được ngay ngy mồng một tết th phải gửi trước ngy 15/12. V thế cứ khoảng thời gian ny, nhất l tại cc cng sở, cng ty thường c một bộ phận chuyn biệt để lo chuyện viết v gửi. Học sinh, sinh vin lại c thm việc lm ngy tết.
Cc dịch vụ lm nenga-hagaki nở rộ, chỉ cần một tấm hnh v nội dung, sẽ c ngay một nengajo theo muốn với gi tương đối rẻ. Cũng c người tự sng tạo, v chỉ cần một my tnh c ci software lm nengajo v một my in mu l c thể c ngay cnh thiệp đầu xun, tuy nhin bắt mắt hay rối mắt th lại cn. ty người đối diện. Nhưng cũng c nhiều người thch lm bằng tay chẳng hạn con gi ti, n rất nhiều bạn, bạn cng lớp, bạn cng nhm thể thao, bạn học thm, bạn học cũ.  Mỗi lần tết về l thấy h ha h hoy suốt ngy với đủ thứ bt mu vẽ đầy hoa l cnh trn từng nengajo một. Con gi ti l luận: người nhận sẽ thấy kimochi (thch th) hơn v tiềm tng tấm lng người gửi qua nt chữ, nội dung. Ti th thấy phiền v mất th giờ qu nhưng hon ton l giải được điều đ.
Sau ngy tết, lỡ c nhận được nenga-hagaki của ai m mnh qun hay đ khng gửi, th c ci mn đp lễ, v thế việc gửi cnh thiệp đầu xun cn ko di mi cho đến sau ngy tết cả nửa thng. Nếu mua qu độ khng dng, c thể đến bưu điện để đổi tem với lệ ph 10 % gi bưu thiếp (by giờ l 50 yen, lệ ph đổi l 5 yen). Năm ngoi số nenga-hagaki được bn ra l 366 triệu 577 ngn tấm.

Ti tuy bạn khng t, nhưng chả bao giờ ti nghĩ l sẽ gửi cho ai, v lẽ dĩ nhin l cũng chẳng c ai gửi cho mnh, ngoại trừ bưu thiếp của cc ng to b lớn như Chủ tịch, Gim Đốc, trưởng phng cc hng bảo hiểm nhn thọ, cng ty điện thoại, hng sửa nh, hng sửa ống nước, hng sửa xe hơi v.v. m năm no ti cũng nhận.

Tổng vệ sinh (Osoji)

Ni chung th ở đu cũng vậy, ai cũng muốn sạch sẽ m đn tết, chỉ ty theo cch giải thch v cch tổng vệ sinh của từng nước m thi. Người Nhật cũng vậy, cuối năm, họ pht động chiến dịch Osoji nh cửa để xa những điều xui xẻo của năm cũ rồi đn may mắn trong năm mới, cn gọi l susuharai (qut sạch bồ hng, bụi bặm). Dịp ny, mọi người xm lại lau chi thật kỹ từng xăng ti mt, len cả vo những x xỉnh, ngc ngch m bnh thường khng ai để mắt tới. Nh của người no th dĩ nhin người đ.. lo. Cn cc hng xưởng th ai nấy đều phải. lo. Ngy cuối cng thường l 28 hay 29/12, chỉ lm nửa buổi hay hơn một cht ty theo tnh hnh hng, sau đ th ton thể nhn vin lớn b đều phải Osoji theo sự phn cng đ được chỉ định trong phin họp đầu tuần. Trong lc mọi người đang đnh vật với bụi bặm, th c một nhm nhỏ, thường l phi nữ m thầm chuẩn bị chuyện hậu osoji. V tất cả cng lo nn osoji chỉ mất tối đa l 2 tiếng, v Thời gian cn lại ta cho nhau tất cả em ơi. Nhm hậu osoji bắt đầu vo việc.
Cn bao nhiu mồi v bao nhiu miếng

Hy một lần mang ra lm hết
Hy một lần khi phục lại, ni
m vui

(Thơ Nguyễn Tất Nhin. chế)

Khng linh đnh như tiệc tất nin, chỉ cần mồi l vi bao đậu phộng, kh mực, sembei, vi phần sushi, vi chai rượu Nhật v vi lon bia l đủ. Sau lời cm ơn của xếp sau 1 năm di lm việc, tất cả lng như mở hội, chuyện cứ thế l tun ra khng ngừng nghỉ.
Đng giờ kẻng xong việc, họ cho v chc nhau đn một năm mới tốt đẹp (Yoi toshi mukae kudasai) rồi ra về hẹn gặp lại sang năm.
Chia tay xong, giống như mọi nh, thế no trước cửa hng, sẽ c ai đ dựng vi ba thứ biểu hiện ngy tết chẳng hạn như một chậu cy thng v 3 thanh tre gọi l kadomatsu. Ngoi ra, c nhiều nh cn trưng by nhiều thứ khc như Shimenawa l một dy thừng c buộc những dy rơm thng xuống,
Kagami mochi l hai bnh mochi để chồng ln nhau, bnh trn nhỏ hơn bnh dưới v trn 2 bnh c một quả qut v.v.. . trong nh th đặt Kamidana, l một bn thờ lm bằng gỗ c hnh dng giống như một ngi đền thần đạo thu nhỏ, c đặt một chai sake v Kagami mochi. Tất cả đều mang nghĩa ring, giải thch th hơi di nhưng theo truyền thuyết th họ tin vo một vị thần no đ để được gn giữ, với hy vọng cc ng thần ny sẽ đem đến cho gia đnh, cho cng ty sự thịnh vượng, may mắn, trường thọ v hạnh phc trong năm mới.

 

                   
Kadomatsu Shimenawa Kagami mochi - Kamidana

Khng biết cc ng thần ny c đem đến may mắn như mọi người mong đợi khng, nhưng ti nghĩ l chắc khng đến ti, v c bao giờ. ti chưng những thứ ny!

Pht giao ma

C đi th đi mau mau
Giao thừa thời nhớ rủ nhau về nh

V tha phương cầu thực, v miếng cơm manh o, v nhiều l do nn c một số người phải xa la nơi chn nhau cắt rốn nhưng cứ vo dịp tết th đều c khuynh hướng về qu ăn tết. Xe điện, my bay, xe but đường xa đều khng cn chỗ nếu khng đặt trước. Ni thế, nhưng chỉ những người no c gia đnh muốn cho cc chu về thăm ng b, muốn tận hưởng khng kh tết đng nghĩa, muốn cho bố mẹ gi vui vẻ sống thm vi chục tuổi th mới tung cnh chim tm về tổ ấm; cn giới trẻ th c những niềm vui khc, chẳng hạn tham dự cc chương trnh ca nhạc live show chờ giờ count down (trước giao thừa khoảng 5 giy, tất cả cng đếm ngược từ 5 cho đến 0 th. niềm vui a vỡ) hoặc ko nhau sang Bali (Indonesia) tắm nắng, sang Hawai trốn lạnh v.v.
Đm 31/12, họ quy quần bn mm cơm thịnh soạn hơn ngy thường, ni chuyện đời, xem TV chờ đợi pht giao ma. Trong đm ny, c 1 chương trnh được mọi người xem nhiều nhất l của đi NHK tn Kouhaku Uta Gassen, với sự gp mặt của cc ca sĩ nổi tiếng được tuyển chọn dựa trn tiu chuẩn: c ca khc được yu chuộng nhất trong năm v khng hề c tai tiếng. Cc ca sĩ sẽ được chia thnh 2 đội: nữ th đội hồng, nam th đội trắng. Tuy nhin nếu l một ban nhạc c cả nam lẫn nữ, th sẽ ưu tin cho giới tnh của ca sĩ chnh, nếu song ca th đương nhin thuộc đội trắng. Ban gim khảo gồm nhiều thnh phần: tuyển thủ đoạt huy chương vng Olympic, người lnh giải Nobel, tuyển thủ yakyu, nh văn nổi tiếng v.v.., khn giả hiện diện tại hội trường, khn giả tham dự qua truyền hnh, điện thoại trực tiếp đến người xử dụng điện thoại cầm tay. Đy l chương trnh của đi pht thanh quốc gia (NHK) với thnh phần ca sĩ hng hậu nhất, chuẩn bị kỹ lưỡng nhất so với chương trnh của cc đi tư nhn khc v cn l nơi giới thiệu những thời trang nổi nhất trong năm, qua trang phục của cc ca sĩ tham dự. Cho đến năm 2009, khi nam ca sĩ bống Mikawa Kenichi v nữ ca sĩ Kobayashi Sachiko cn được chọn, ai cũng ho hức muốn xem 2 ca sĩ ny sẽ ăn mặc thế no, bộ quần o đặc biệt chỉ dnh cho đm đ v gi c khi.. chỉ khoảng 10 triệu thi (100.000 mỹ kim), nhưng sau đ cả 2 bị dnh vo một trục trặc no đ nn bị ra ra từ năm 2011.

                   

           Kitashima Saburo Takahashi Mariko Hamasaki Ayumi

 


 

Chương trnh bắt đầu từ 7 giờ 15 đến 11 giờ 45, chia ra 2 phần: ngoại trừ bi ht mở đầu phải l ca sĩ thứ xịn (lần ny l Hamasaki Ayumi), phần đầu thường l cc ca sĩ, ban nhạc tham gia lần đầu tin hay vi lần, phần 2 l phần ca sĩ kỳ cựu, cng về sau cng hấp dẫn. Bi ht trong chương trnh khng cứ phải l bi ht m ca sĩ đ nổi tiếng trong năm m l bi ht được nhiều người yu chuộng, c nghĩa l khi nhắc đến bi ht đ th phải nhớ ngay ca sĩ đ, chẳng hạn nữ ca sĩ Takahashi Mariko của đội hồng đ ht bi For You nổi tiếng từ năm 1982. Lần ny, hội trường dậy sng khi ca sĩ enka lo lng Kitashima Saburo của đội trắng đ chấm dứt chương trnh tranh ti với bi ht Matsuri v cũng l lần cuối cng của ng sau 50 lần gp mặt.
Sau 4 tiếng 30 pht tranh ti, hai đội được ton ban gim khảo chấm điểm. Lần thứ 64 ny th cờ chiến thắng lại được trao cho đội trắng. Tnh số lần th hồng thắng 28, trắng thắng 36 lần.
V bữa cơm ấm cng tiếp tục ko di chờ pht giao ma v thế no cũng c bt m toshikosi soba, thứ m truyền thống của người Nhật. Theo ti, bnh thường th bt m ny khng thể snh bằng. t phở, tuy nhin ngay đm đ, bt m ngon khng thể tả hơn hẳn t phở. Chắc c lẽ v. kimochi (cảm gic).  


Đng 0h đm giao thừa th đồng loạt c những hồi chung vang ln lanh lảnh khắp khng trung, khng biết l chung. từ cc ngi cha trn ton quốc Nhật hay chung nghe qua truyền hnh v vang đng 108 lần. Theo giải thch th 108 hồi chung ny sẽ xua đuổi 108 ham muốn trần tục khiến con người khổ sở. Từ giy pht đ, nếu khng ngại lạnh, thin hạ sẽ xuất hnh (hatsumo) đến cc cha hay đền v đường trần dập du người đi hi lộc đầu năm 

Đầu năm đi viếng đền Asakusa

 

Ngy đầu một năm

Người Nhật nhất l giới trẻ trong đ c.. con gi ti thường hẹn nhau ở đu đ từ trước sng sớm để cng nhau nhn ngắm cảnh mặt trời mọc với mong muốn một khởi đầu mới tốt đẹp. Cũng vo giờ đ, cc đi truyền hnh thường trực tiếp hnh ảnh mặt trời mọc tại cc điểm khc nhau trong nước Nhật để người dn cng chim ngưỡng.
Mồng một tết ở Việt Nam, dn Việt thường ko nhau đi Lăng ng để
cầu thanh đắc lộc, cn người Nhật hay đi đến những cha hay đền để cầu nguyện cho năm mới hanh thng. Cũng như Việt Nam, cc trẻ em rất mong Otoshidama (tiền l x, mừng tuổi) từ người lớn, cc em cng lớn th bố mẹ cng khổ.
Cn một nơi nữa m nhiều người muốn xuất hnh trong ngy đầu năm nữa l cc cửa hng lớn (quần o, đồ điện v.v....) để mua được những ti lộc (fukubukuro-lucky bag), chẳng hạn gi một ti lộc c gi l 15,000 yen (khoảng dưới 200 mỹ kim) nhưng nội dung của ti lộc tnh theo gi bn ngy thường c thể l 40,000 yen hay hơn nữa. Đng giờ mở cửa, thin hạ o vo v ai nhanh tay th lộc cứ tha hồ m xch về.
Ni tm lại lộc xin ở cha l lộc tượng trưng, cn lộc tại cc cửa hng lớn nữa l lộc chnh hiệu con nai vng ngơ ngc.


Ti lộc

Ngy mồng hai v mồng ba c người đi thăm viếng bạn b, người thn, đồng nghiệp v khng t người đi xem chạy tiếp sức, tiếng Nhật gọi l Ekiden (駅伝 - m Việt l m truyền nghĩa l truyền tin cho nhau bằng ngựa).
Bộ mn ny ra đời tại Nhật Bản cch đy khoảng 100 năm. C rất nhiều giải Ekiden trn ton quốc Nhật, nhưng chỉ c một giải được trực tiếp truyền hnh v nhiều người theo di nhất l giải Tokyo Hakone Ekiden.


Đối tượng tham dự l nam sinh vin tại cc trường đại học v cao đẳng trn cả nước. Tokyo Hakone Ekiden được tổ chức vo ngy 2 thng 1 hng năm, v ko di trong 2 ngy, mỗi đội gồm 10 tuyển thủ, họ phải hon tất chặng đường đua di gần 220 km.
7 giờ sng ngy 2 thng 1, cc tuyển thủ xuất pht từ Otemachi (Tokyo, trước cửa ta bo Yomiuri) họ sẽ đến địa điểm Hakone, sau khi qua 5 trạm chuyển tiếp tại Tsurumi, Totsuka, Hiratsuka, Odawara với đoạn đường di 108km. V 7 giờ sng ngy 3/1 họ lại trở về Tokyo, đoạn đường di 109,9 cy sổ. Tại mỗi trạm chuyển tiếp sẽ c một tuyển thủ đợi sẵn ở đ để nhận tasuki (một chiếc khăn) rồi tiếp tục chạy đến trạm kế tiếp. Nhiều khi, chờ lu qu... m vẫn chưa thấy qun ta chạy đến, th phải đnh lấy một tasuki khc rồi tiếp tục cuộc thi chứ biết.... chờ em chờ đến bao giờ. Họ chạy trong tiếng reo h, cổ v của bạn b, người đi xem đứng đầy hai bn đường.
Đối với người Nhật, th ngoi yếu tố rn luyện thể xc th Ekiden cn l mn thể thao, mang tinh thần đồng đội, sức mạnh của đon kết.

Mn ăn, mn uống ngy Tết

Trong những ngy đầu năm, người Nhật thường uống Nihon- shu (rượu Nhật) đặc biệt dnh cho ngy Tết với rất nhiều loại tha hồ m chọn, khng gắt như đế của phe ta m rất nhẹ nhng. Nhớ c một lần, đến nh một người bạn Việt lc buổi trưa mồng 2, nhn tiện ng bạn mời vi ngụm amazake đầu năm, nể tnh ti cũng chiu vi ngụm v rồi cứ thế l.... chiều đi lặng lẽ mn đm dần tri lc no khng biết.
Về mn ăn th Nhật c
osechi gồm nhiều mn nho nhỏ, xinh xinh đựng trong 3 ci hộp xếp chồng ln nhau gồm Ise ebi (tm hm), tai (c chp), tazukuri (c kh kho), kamaboko (chả c), kazunoko (trứng c), konbu (rong biển), kuro-mame (đậu đen), datemaki (trứng đc cuộn), zōni (sp nng gồm rau, c hoặc thịt g, mochi) v.v.... Tất cả thường l mn nguội trừ zoni, đặt trước hay mua ngoi tiệm mang về. Mỗi mn đều mang nghĩa ring v được giải thch rất r rng, nhưng th thực ti hon ton khng hảo mn Osechi thuần ty Nhật ny v hầu hết l c.... nn xin cho php ti... lướt qua, nhưng c điều những mn ăn ny rất tốt cho sức khỏe, chả thế m Unesco thng 12 vừa rồi đ chọn mn ăn Nhật (washoku) l di sản văn ha v hnh thể.


Ngoi ra, cũng cn một loại bnh thường thấy gọi l mochi lm bằng bột nếp, hơi giống bnh dy Việt Nam, đem nướng v ăn chung với rong biển, hoặc cho vo ch đậu đỏ (shiruko), zoni. Ring ti chỉ ăn mochi khi c.... gi b, một mn giao lưu Nhật-Việt v cứ bị mẹ chu khiển trch hoi: Gớm, ở đu m sẵn cho ng thế?

               

 Mochi - Shiruko - Zoni

Trn đy l ghi nhận của c nhn ti về Tết Người sau hơn nửa đời người ở Nhật, rất chủ quan v... đại khi. Xin tha thứ v mời qu vị đọc tiếp

Tết mnh

Nhập gia phải ty tục, vả lại ngy Tết Ta phải đi cy nn người Việt thường lấy Tết Người lm Tết Mnh. Ti được hưởng Tết Mnh từ lc Hội Xun xuất hiện vo năm 1983 do sng kiến của ng bạn ti l Huỳnh Lương Thiện, lc đ ng đang l thng dịch cho trại tị nạn Misono, Fujisawa.


ng bầu Hội Xun 1983

Misono l một trại tạm cư của cơ quan cng gio Caritas nằm cch trung tm Tokyo khoảng 1 tiếng rưỡi xe điện. Trại c một gian gồm nhiều phng để b con tỵ nạn tạm tr v hội trường để b con tụ họp, diện tch của ton trại cũng kh rộng, nếu tnh lun ci thung lũng nằm kế bn khng ai dm bn mảng v nguy hiểm. Tnh cho dư dả, thoải mi th c thể chứa được khoảng vi trăm người.
Khi Hội Xun được by ra, trại gồm những tay chiến của nấu nướng đ nghĩ ra nhiều mn qu sức Việt Nam v đụng ngay kh khăn: nguyn vật liệu, gia vị lấy đu ra v ở Nhật tm khng phải dễ.
- C một bc chuyn lm gi thủ, muốn ngon phải tm bằng được cho bc đầu heo. Tm đu by giờ? Nhưng với truyền thống nantoka naru (thế no cũng xong) của dn ta, khng biết tm thế no m một hm lc ti gh nh bếp trại, ti muốn. xỉu v cả chục ci đầu ng trư bt giới xếp hng di trước mặt. Hỏi ra th biết l phe ta đ hỏi từ người ny sang người nọ lung tung cả ln rồi sang đến người kia th được chỉ phải ln tận Ueno (cch trại gần 2 tiếng đồng hồ xe điện), nơi c chợ người Đại Hn bn những thứ giống y chang Việt Nam.
- C anh chuyn trị phở bn nh tnh nguyện trổ ti với điều kiện phải đủ đồ nghề, nếu khng th . mất tiếng; thịt th, xương xẩu th khng đến nỗi, nhưng gia vị v bnh phở th lm g m c, chả lẽ bnh phở m dng sợi udon (giống sợi bnh canh)? cũng giống như bn riu m dng sợi spaghetti của th n sẽ ra ci giống g? lại phải đặt mua tận bn Thi, v tất cả gửi bằng my bay.
- C một chị chuyn lm bnh chưng gi chả, chị vui lng đng gp nếu: cc anh đi tm cho ti l dong nếu khng th l chuối v. hn the, khng c th bnh khng c mu xanh của l v gi th bở khng dnh lại. Khng biết ng Thiện đi lin hệ với ai chở về trại nửa xe l chuối, cn ti lnh nhiệm vụ tm hn the. Ti tra tự điển từ tiếng Việt qua tiếng Anh (borac) rồi từ Anh qua Nhật biết được tn gọi hn the l hosha. Ti vo tiệm thuốc ty gọi mua nửa k, người bn hỏi: ng mua thuốc ny dng vo việc tẩy rửa, khử trng? Ti giật mnh nhưng ừ đại, về ni lại với chị, chị bảo: i giời, người ta ăn cả mấy chục đời ở Việt Nam rồi m c chết thằng Ty no đu.
-
C một mn khng thể thiếu trong bn nhậu l hột vịt lộn. Người Nhật t ăn vịt chỉ ăn g, thế th hột g lộn ở đu c? Nghĩ đi nghĩ lại, phe ta đột nhập vo thẳng trại nui g hỏi mua trứng g ấp 10 ngy. Chủ trại g hỏi mua để lm g v mấy ng lấy g m ấp? Nhanh tr, phe ta trả lời: chng ti mua về để cng ngy Tết.
Di ging để qu vị thấy ci thuở ban đầu đầy kh khăn ấy.


Hội xun 1984 tại Misono Fujisawa


Lc đ, ci nh ga Zengyo gần trại tự nhin nhộn nhịp ln v vi trăm người Việt khắp nơi ko về. Khai mạc lc 9 giờ, nhưng khoảng 1 giờ chiều th cc mn ăn, mn nhậu hết sạch snh sanh. Ban tổ chức chỉ c nước ci đầu xin lỗi, mọi người ra về trong tiếng lầu bầu hậm hực.
Sau đ 1 năm (1984) cũng tại Misono kinh nghiệm trn trề nn tưng bừng hơn, chu đo hơn, cn c sự tham dự của nữ ca sĩ Nguyệt nh v sự xuất hiện của phng tr Đm Saigon với một dn nhạc đầy đủ nhất từ trước tới nay, v cn tưng bừng. hơn nữa vo những năm sau,
kinh qua bao nhiu địa điểm, trn Kanto th từ Misono (Fujisawa), khun vin nh thờ Ignatious (trung tm thnh phố Tokyo), khun vin nh thờ Fujisawa v hiện tại l cng vin Shonandai.., cn ở dưới Kansai th thường l những nh thờ nằm trong khu vực nhiều người Việt định cư như Himeji, Kobe, Osaka.....


Hội Xun 1986 Tại Tokyo Osaka


Thời đ cn trẻ, cn khỏe, ti đ gặp mấy thằng em ton l dn chơi nhạc từ phương xa như Osaka, Wakayama. Tụi ti kết nhau văn gừng văn nghệ suốt bốn ma l đổ. Vừa hội xun Kanto sng mồng một xong l phải chuẩn bị cho hội xun Kansai sng mng 3.
Nh ti trở thnh điểm tập trung, cứ trước tết 1 ngy l bao nhiu nhn ti văn nghệ đều c mặt để tập cho chương trnh văn nghệ mừng Xun mới. Bố ti lun miệng nhắc nhở mẹ ti: b chuẩn bị cho mấy cậu mấy c ở xa về, mẹ ti vất vả v phải lo cho cả chục con người, nhưng b vui lắm. Tụi ti khng đn giao thừa bằng mn Nhật, m bằng những mn thuần ty Tết Việt Nam m mẹ ti đ dy cng nghin cứu.
Mới đ m đ vi chục năm, bố mẹ ti đ ra đi cả, mấy thằng em th mỗi người mỗi ngả, c thằng bỏ nghề, cn c thằng th vẫn kin tr tay đn tay cuốc gp mặt trong những sinh hoạt cộng đồng dưới vng Kansai.
Thng 4/2012 tụi ti gặp nhau tại Tokyo, Kobe lc Thanh Lan-Lm Thy Vn sang Nhật tham dự lễ khnh thnh bia tạ ơn của người Việt tị nạn tại Nhật, ti bị ra ra v tiếng đn nghe vụng qu m chỉ được php ni nhăng ni cuội. Thng 12/2012, thng 3/2013 gặp lại mấy người bạn cng lứa tuổi đ trn 6 b tại Nhật, tại Hoa Kỳ, ti cũng ra chiu nhưng chả cn được như xưa sau gần mấy thng tập lại muốn... sưng cả tay.

Hội Xun năm nay, tại cng vin Shonandai (Kanagawa) ngồi trong lều nhn ra ngoi sn khấu lộ thin, thấy c nhm nhạc trẻ lạ hoắc khng biết từ đu tới, chơi nghe cũng cảm động, ti bi ngi nhớ lại mấy chục năm trước, tại Hội Xun Ignatious (Tokyo) bố ti v mấy ng bạn lc đ cũng đứng trong lều nhn ra xem ti v mấy thằng em ma may rồi cười tủm tỉm. Sao m giống nhau thế? Cn mấy thằng em ti đ lm g trong những ngy tết? tụi n c chơi nhạc khng? hay l cũng đang trong tm tnh tưởng nhớ giống như ti?
Ti đ viết về Tết Người-Tết Mnh v lại sắp đến

Tết Ta

Chả c g đng ni cả v

Tết Ta ta phải đi cy
Cy hoi đợi đến. Tết Người sang năm.

Ti chấm dứt chuyện Tết Người-Tết Mnh-Tết Ta ở đy. Mong qu vị bận rộn với cng việc vo dịp Tết Ta, v rảnh rỗi th c nghĩa l . qu vị đang thất nghiệp hoặc phải ngồi chơi xơi nước, chắc chẳng c nỗi chn chường no hơn nữa v suốt ngy cứ phải ti nhn ti trn vch.
Hẹn thư sau

Sayonara

Vũ Đăng Khu