Thư gửi bạn xa

Vũ Đăng Khuê

Lúc mà trời Tokyo đang sắp sửa “Tuyết rơi phủ xuống đôi t́nh nhân trẻ” th́ lại nghe  văng vẳng mấy câu nói... trống không: Chao ui, Năm ni Răng mà lạnh dễ sợ rứa a tề! Trốn ở mô cũng thấy lạnh! rồi mới...vào đề: “Noel có ǵ lạ không anh? hoặc “Em đang lót dép ngồi chờ nè”....! Lẽ dĩ nhiên là quá đă v́ ít ra, ḿnh cũng có được vài người “mong đợi”
Thú thiệt với bạn ta, quả là một “gánh nặng ngàn cân” v́ viết lách vốn chỉ thuộc hàng “lăng ông bà chiểu” chứ không phải chỉ cần “một cái búng tay”. Nhớ ngay đến 2 nhà báo đàn anh Lê Thiệp và Anh Thuần. Khi 2 ông c̣n ở Nhật, mỗi khi nhờ vả th́ một ông: “Để đấy, uống cái đă, mấy trang cũng được, sẽ có ngay cho ông”, c̣n một ông th́ vừa nhờ, chả biết ông làm cái ǵ, vài tiếng sau th́ ch́a ngay trước mặt mấy trang, tỏ vẻ ngạc nhiên th́ ông phán: “tao từng viết báo ăn tiền mà”. Chợt nhớ lại lời mẹ cháu: “Người ta là dân chuyên nghiệp mà, cứ so với sánh”. Thôi th́ đành “tận dụng” những cái nửa vời của ḿnh cho tạm thỏa ḷng người “mong đợi”. Xin phép bà con chịu khó đọc lại tâm t́nh cũ về ngày Chúa sinh ra đời đă được viết từ vài năm trước, sau khi “chỉnh trang”, thêm thắt vài chi tiết về dữ kiện cho hợp t́nh hợp nghĩa, nhưng bảo đảm là vẫn c̣n “
賞味期限” nghĩa là “trong hạn sử dụng”. Xin mời bạn ta vào chuyện.

Giáng sinh Nhật Bản thế nào?

Yokohama3


Vừa rồi, qua một học tṛ người Nhật du lịch Việt Nam, tôi nhận được một bức thư từ một người bạn cũ đă hơn 40 năm không gặp. Ông không dùng máy tính, ông viết tay, nh́n nét chữ tôi thấy ông c̣n khỏe mạnh. Ông vốn là dân đạo gốc, ông vẫn kéo cày nhưng lấy việc “công quả” nhà thờ làm niềm vui vào lúc tuổi “xế chiều”. Thư ông viết 2 trang, nhắc nhiều chuyện ngày xưa, trong đó ông hỏi một chuyện khiến tôi mặc cảm: Giáng sinh Nhật có giống như Việt Nam ḿnh không? Ông có hay đi lễ nhà thờ không? Có cái cảnh rủ nhau đi bát phố Tokyo trước lễ nửa đêm không? Kể cho tôi nghe với. Tôi ngượng ngùng là v́.... tôi đă không phải là con chiên ngoan đạo kể từ lúc ông cụ tôi ra đi (1/1995). Nhưng tôi không thể tránh, phải trả lời. Một công hai chuyện, tôi copy một phần lá thư gửi cho ông, mời quí vị đọc luôn:


Yokohama5


Ông Hóa ơi
------------------------
Câu hỏi của ông làm tôi... kẹt quá, nhớ ngày xưa học chung trường, ông luôn được các thầy kêu giúp lễ, làm hang đá mỗi lần giáng sinh về, trong khi tôi th́ chẳng ai ngó ngàng v́ bị xếp vào “thành phần” quậy phá. Thôi vào đề ngay để ông khỏi sốt ruột.
Nước Nhật chỉ có khoảng 127 triệu người, nhưng chỉ có 440.000 người theo đạo Thiên Chúa, nghĩa là c̣n ít lắm. Ngày lễ Giáng Sinh 25 tháng 12 không phải là ngày lịch đỏ (ngày nghỉ) vẫn đi làm b́nh thường. Nhưng “may mắn” thay, kể từ lúc Thiên Hoàng Hirohito băng hà (ngày 7 tháng 1/1989), người Nhật lại được hưởng thêm một ngày lịch đỏ: 23 tháng 12 ngày sinh nhật của đương kim Thiên Hoàng Akihito (23/12/1933). Năm nay lại trùng vào ngày thứ bảy, nên người công giáo “lợi dụng luôn làm thành một chuỗi đón mừng ngày chúa ra đời” cho tiện thể.

 


Người Nhật rất thích hội hè, lễ lạc và giáng sinh chính là dịp tốt nhất để bán hàng. Hàng sale, hàng “một năm chỉ có một lần”, hàng “độc có một không hai” được quảng cáo và bày bán khắp các cửa hàng lớn nhỏ. Bên ngoài th́ có những ông già “Noel” râu dài mũ đỏ mồm la không ngơi nghỉ, bên trong th́ chói mắt v́ sáng, choáng ngợp v́ hàng, chói tai v́ nhạc. Có tiền th́ tha hồ sắm, không tiền th́ tha hồ ....ngắm.
Từ khoảng đầu tháng 12 th́ “giờ này thành phố chợt bùng lên”. Nh́n những ṭa nhà chọc trời từ xa sẽ thấy h́nh dáng những cây thông lúc chớp lúc tắt được kết bằng nhiều bóng đèn màu rực rỡ. Xung quanh các nhà ga lớn của thủ đô như Tokyo, Ikebukuro, Shinjuku, Shibuya, Roppongi, Ginza v.v... đều sáng rực. Thành phố Yokohama bên cạnh Tokyo c̣n “trội” hơn, có những khu vườn nằm gần nhà ga Sakuragicho trang trí thành h́nh máng cỏ là một vùng sáng muôn màu, cũng là một nơi để khách đi thưởng ngoạn Giáng Sinh, có người đi cả mấy tiếng từ các tỉnh xa chỉ muốn để ngắm vẻ sáng độc đáo mà không nơi nào có. Các thành phố lớn như Kobe, Osaka, Hiroshima, Nagasaki.... chắc cũng thế, tôi đoán là như vậy v́ chưa đến đó bao giờ. 
Nam thanh Nữ tú thường chọn mùa Giáng Sinh để tỏ t́nh, tặng quà cho nhau, các khách sạn tổ chức những dinner-show ca nhạc với giá vé tùy theo tên tuổi ca sĩ, trung b́nh là trên dưới 50,000 yen (khoảng 500 mỹ kim). Đây là dịp để thiên hạ “trả lễ”, “tỏ t́nh”. Và Tokyo Disney Land hoặc Tokyo Disney Sea (hai địa điểm mà trong đời ai cũng muốn một lần ghé qua, nhất là trẻ em) là nơi hẹn ḥ lư tưởng, muốn có mặt trong dịp này phải mua hoặc đặt vé trước cả năm.
Nói tóm lại điểm đặc biệt của giáng sinh tại Nhật là ánh sáng và bán buôn. Đi đâu cũng thấy bán buôn và....ánh sáng..
C̣n ngay đêm giáng sinh? Trừ những gia đ́nh thiên chúa giáo th́ nhà c̣n giăng đèn kết hoa “mừng chúa ra đời”, c̣n nhà của “người b́nh thường” th́ “một ngày như mọi ngày”. Có thể là đặc biệt hơn ngày thường một chút chút, v́ có “điểm” thêm một chút giáng sinh....: cũng là món ăn chợ nào cũng bán nhưng thêm vài cái nơ, ngọn nến lung linh cùng hàng chữ “Merry Christmas” cho có vẻ..... Các tiệm nhậu th́ đầy ắp người, nhưng không hẳn là tụ họp mừng giáng sinh, họ chỉ mượn dịp này để “Dzô thoải mái” v́ c̣n là mùa của tiệc tất niên (Bonnenkai – Vong Niên Hội). Nhưng thôi cũng không sao, mừng giáng sinh như thế cũng được rồi ông nhỉ. Đó là chuyện người, nói luôn cho ông nghe chuyện người Việt.


Conggiao1
Một lễ công giáo nhân dịp Năm Đức Tin của người Việt tại nhà thờ Tajimi (Nagoya)
(h́nh Nguyễn Văn Tuynh)

Số người Việt tại Nhật định cư hay tạm trú có khoảng 240 ngàn người thuộc đủ mọi thành phần: thuyền nhân, bảo lănh, thực tập sinh, du học sinh v.v..., nhưng dân Công Giáo có khoảng 15,000 người, sống rải rác trên khắp 16 giáo phận suốt từ Hokaido đến Okinawa. Tuy nhiên, nổi bật nhất là một tổ chức được gọi chung là "Giáo Đoàn Công Giáo Việt Nam tại Nhật. Linh Mục chủ chiên của Giáo đoàn là cha Nguyễn Hữu Hiến, dưới là Liên Cộng Đoàn miền Tây gồm 4 cộng đoàn địa phương và Liên Cộng Đoàn miền Đông gồm 13 cộng đoàn địa phương và có thể hơn nữa, những cộng đoàn đông nhất thường ở các thành phố lớn như như Tokyo, Kanagawa, Osaka, Himeji, Kobe.... và cộng đoàn là một tập thể để mọi người có thể gặp nhau ít ra là 1 tháng 1 lần. Cứ vào cuối tháng hay đầu tháng cũng có thể là giữa tháng th́ nhà thờ của “họ” thuộc về “ta”, chẳng hạn như tại nhà thờ chánh ṭa Osaka, lễ đầu tháng tập trung cả đến cả trăm  người, c̣n các giáo phận “lẻ tẻ” khác cũng khoảng vài mươi người. Sau thánh lễ do cha Việt Nam chủ tế th́ đây thường là nơi để các cộng đoàn họp hành, tập hát hay chuẩn bị cho những ngày lễ trọng hoặc các chương tŕnh bán “bazar”. Lúc người công giáo tại Nhật c̣n “barabara” (rời rạc) khoảng hơn 30 năm về trước, th́ cha Hiến là người từ Roma t́nh nguyện sang Nhật nguyện“cống hiến cả cuộc đời”. Công của cha lớn lắm, v́ tất cả bắt đầu từ con số 0, nhờ cha mà mới được như ngày nay.
Giáo xứ Nhật ở đây nể dân Việt Nam lắm, chỉ khoảng 15,000 người mà ḿnh có những 41 cha, trong đó có những cha chịu chức tại đây, và những cha từ các xứ khác như Việt Nam, Ư, Phi sang giúp sức. Những “ông trùm” của các cộng đoàn bây giờ như ở Takatori, Sonada, đều là những thành viên quan trọng trong giáo xứ Nhật để....  chỉ huy người Nhật.
C̣n ở tỉnh lẻ không có nhiều người Việt th́ hơi vất vả, có mấy em từ Việt Nam sang làm việc dù ngôn chữ chưa thông, nhưng chuyện đầu tiên mà các em phải làm cho bằng được là t́m một nhà thờ nào đó dù xa để “xưng tội”, “rước ḿnh thánh chúa” v.v...., có nhiều em đă vừa phải lội bộ, xe điện cả 2 tiếng để dự lễ, mà tuần nào cũng thế.
Kể cho ông nghe thêm về một nét đẹp của mấy em trẻ này:
 

*“Đó chính là việc siêng năng tham dự Thánh lễ và lănh nhận các Bí tích, bởi vậy khi đến Nhật bản đa số những người trẻ Việt nam đều cố gắng t́m đến Nhà thờ. Và chính tại đây đă cho những người trẻ cơ hội gặp gỡ với anh chị em đồng hương, và tại mỗi vùng miền đều h́nh thành nên các Nhóm Giới trẻ Công giáo Việt nam. Được sự quan tâm của cha Nguyễn Hữu Hiến và các cha, nhiều nơi đă có thánh lễ tiếng Việt định kỳ mỗi tháng, có những nơi chỉ có mỗi năm một vài lần và cũng có những nơi chưa bao giờ được tham dự thánh lễ tiếng Việt. Nhưng chính những người trẻ đă qui tụ nâng đỡ nhau, sự hiện diện và nhiệt huyết của các bạn trẻ Việt nam đă làm cho các cộng đoàn Công giáo sở tại trở nên trẻ trung, sôi động và tràn đầy sức sống hơn”.
*Trích trong bản tường tŕnh “
Một chút Sinh hoạt Giới trẻ Công giáo Việt nam tại Nhật bản”
của cha FX Trần Văn Hoài”

C̣n tại những nhà thờ tỉnh lẻ, giáo dân ngoại quốc như Peru, Ba Tây, Phi, Việt Nam.... có khi c̣n đông hơn giáo dân Nhật, thỉnh thoảng phần đọc Thánh thư bài một, bài hai đôi khi là tiếng Việt, tiếng Bồ Đào Nha. Và sau mỗi bài, c̣n có cả câu xướng: “Đó là lời chúa! Tạ ơn chúa”. Tôi vẫn lấy làm thắc mắc là khi đọc Thánh thư th́ giọng b́nh thường, nhưng cứ đến những chữ này th́ mọi người lại lên tông. Ông hiểu tại sao không?
Muốn t́m không khí giáng sinh đúng nghĩa th́ chỉ có nước t́m đến nhà thờ. Khu vực nào có cộng đoàn địa phương th́ vui lắm, họ chuẩn bị cho ngày lễ lớn này cả tháng trước, v́ “nơi nào có người Việt th́ nơi đó ồn ào” mà...  C̣n ở những nơi ít người Việt như chỗ tôi ở (khoảng 5, 6 gia đ́nh) th́ vui trong tính cách... quốc tế.  Sau thánh lễ gần nửa đêm (gọi là gần nửa đêm v́ tất cả phải xong trước 11 giờ hay trễ nhất là 11 giờ 30 cho những người về bằng xe điện), sẽ có tiệc chung vui, các món ăn do các giáo dân tự đem đến th́ đủ thứ, Việt Nam th́ lúc nào cũng
chả gị, gỏi cuốn. Để giúp vui cho “chương tŕnh văn nghệ” th́ mỗi nước có một vài bài hát tủ, Việt Nam th́ luôn luôn là “Đêm Đông lạnh lẽo chúa sinh ra đời”. Mấy năm trước, trong chương tŕnh, một em từ Việt Nam sang làm việc t́nh nguyện hát “chay” không đàn không trống, em hát cái bài:


Bài thánh ca đó c̣n nhớ không em 
Noel năm nào chúng ḿnh có nhau 
Long lanh sao trời đẹp thêm môi mắt 
Áo trắng em bay như cánh thiên thần 
Giọt môi hôn dưới tháp chuông ngân 


-------------


Thiên hạ la ơi ới, yêu cầu tôi dịch, thế là tôi được dịp vẽ vời: Đây là câu chuyện của 2 người yêu nhau trong thời chinh chiến và...... , không biết họ có hiểu và cảm lời tôi dịch không, nhưng tôi th́.... chảy nước mắt. C̣n Ba Tây, Phi Luật Tân, Peru, Nhật Bản.... đều có bài hát của nước họ, tôi nghĩ chắc.... chả ai hiểu, nhưng cứ đến “Đêm Thánh Vô Cùng” hay “Jingo Bell” th́ lập tức có một ban đại hợp xướng đồng loạt cất tiếng, “giọng chính” cũng nhiều mà “bè phụ” cũng không thiếu, ngôn ngữ của nước nào th́ “hồn” nước đó giữ, vang khắp khu phố, người hàng xóm xung quanh tuy thấy ồn ào, nhưng ai cũng thông cảm v́ một năm chỉ có một lần. Theo tôi, th́ ở Nhật có 2 khung cảnh mà tôi thấy cảm thấy thanh b́nh nhất, một là.... trong quán nhậu, hai là tham dự những ngày lễ quốc tế như thế này. Trong đêm chúa ra đời sẽ không có cái màn “bát phố” như Việt Nam v́ .... xe điện chỉ chạy đến 12 giờ.



C̣n ở Việt Nam th́ sao ông? Tôi nhớ tụi ḿnh có cái màn “diện đồ mùa đông” ṿng ṿng quanh nhà thờ Đức Bà. Sau khi dự lễ, trên đường về nhà thế nào cũng phải ghé “quán bên đường” gần cái chợ trên đường Phạm Ngũ Lăo làm reveillon bằng tô cháo gà và ly sâm bổ lượng. Gọi là “đêm đông lạnh lẽo”, nhưng trời Saigon lúc nào cũng hâm hấp, nóng hừng hực, nhưng tô cháo gà nóng và ly sâm bổ lượng ngon-ngọt thiệt. À cô T., cô N. thường đi cùng với tụi ḿnh đó, ông c̣n gặp không? Hỏi ông cũng như không, ǵ chứ đụng đến mấy cô là.... má ông lại đỏ ửng.


Ở đây tuy không có ông, không có cô T. và N. nhưng tôi vẫn h́nh dung lờ mờ ra h́nh ảnh ngôi nhà thờ Đức Bà cao vút bên cạnh Bưu Điện Saigon, vẫn tưởng tượng ra cảnh phố xá tràn ngập người là người, trong đó có tụi ḿnh đang dzung dzăng dung dẻ. Nhớ Việt Nam quá ông ơi.


Năm nay, đại gia đ́nh tôi đón Noel hôm 23, nhân ngày sinh nhật của “Thiên Hoàng Akihito” Nhật Bản bằng một bữa cơm “không đơn giản”. Trừ những cô em ở xa, c̣n hầu hết có mặt. Ngon lắm. Vui lắm, nhưng vẫn cảm thấy c̣n thiếu thiếu cái ǵ đó khó diễn tả.


Quê nhà xa lắc xa lơ đó
Ngoảnh lại tha hồ mây trắng bay
(Hành Phương Nam - Nguyễn Bính)


Tôi ngừng bút.
Có rảnh, thư kể tôi nghe Giáng Sinh Saigon nhé.


Vinh danh
Thiên Chúa trên trời
B́nh an dưới thế cho người... như ông


Nhớ
cầu nguyện luôn cho... tôi.
Bạn ông
Khuê