Lệnh Ḥa ( 令和 )

Vũ Đăng Khuê

11 giờ 42 sáng ngày 1/4, khi chánh văn pḥng thủ tướng Suga phát biểu “Niên hiệu mới của Nhật Bản là “Reiwa” th́ ngay trong pḥng họp tại phủ thủ tướng và trên toàn nước Nhật, trong trường học, chỗ ngắm hoa, pḥng tắm công cộng, trên đỉnh núi, trại lính, các nhà ga, tiệm nhậu hoặc khắp hang cùng ngơ hẻm tưởng chừng đă vỡ tung v́ những tiếng “Ể ” hay những tiếng vỗ tay vang dội.

Họ “Ể” v́ ngạc nhiên, v́ “tưởng vậy nhưng không phải vậy”. “Tại sao là Reiwa?” Bao nhiêu nhà văn học nổi tiếng, báo chí thượng thặng và giới khoa học c̣n dùng cả công nghệ điện toán AI phân tích nhưng đă rủ nhau.... đoán trật lất. Ngay những phút đầu, nhiều người ú ớ, v́ không ai hiểu được tại sao lại dùng chữ “Rei” () (lệnh, lịnh, linh)v́ chữ này th́ có rất nhiều nghĩa là mệnh lệnh, là điều lệ, là từ kính ngữ v.v... c̣n “Wa” () th́ có thể hiểu đại khái, là “người Nhật”, “là ḥa b́nh”....

Nhưng họ vỗ tay reo mừng v́ đây là dịp xây dựng niềm tin mới. Mẹ cháu, một người chỉ chú tâm vào việc mua ǵ cho rẻ, tiệm này hôm nay onsale, tiệm kia bớt 30% v.v... hay nghiên cứu làm cho bố cháu bún ḅ, bún riêu, phở.... bất ngờ từ trên công ty len lén gọi về ngay trong giờ làm việc:

-          “Bố, niên hiệu mới là ǵ?”

-          Reiwa hay Lệnh Ḥa

-          Nghĩa thế nào?

-          Làm sao mà biết được, từ từ đi.

Sau gần một ngày dán mắt vào TV, tin tức để theo dơi “chuyển động” này, có rất nhiều giải thích không thể nhớ được, nên chỉ xin rút ra được một kết luận rơ ràng nhất qua lời giải thích của thủ tướng Abe:

"Văn hóa được nuôi dưỡng khi mọi người đối xử với nhau bằng t́nh cảm đẹp đẽ xuất phát từ trái tim. Đó chính là ư nghĩa của niên hiệu mới".

Ở đây tôi sẽ không bàn chi tiết về xuất xứ niên hiệu, v́ không phải.... nghề của ḿnh, lỡ mà trật th́ làm sao mà lên mặt với đời được. Quân ta có thể t́m hiểu ở những bài khác đầy rẫy trên chung cư Phay. Chỉ xin nói vắn tắt là: đây là niên hiệu 248 của Nhật được chọn từ văn học cổ điển Nhật:

 

Hai chữ REIWA được lấy trong câu thứ 32 của Tác phẩm VẠN DIỆP TẬP (万葉集)


Sơ xuân LỆNH nguyệt, khí thục phong HOÀ,
Mai kính tiền phấn bạt, lan bội hậu hương huân.

 

初春令月気淑風和

梅鏡前粉披蘭珮後香薫

 

Tạm dịch: Tiết đầu Xuân làm cho trăng trong, khí thuận. 
Hoa mai nẩy mầm vươn chồi, hoa Lan tựa như ngọc sáng kiêu hănh ngát hương thơm. (*)

Tôi xin nói về một khía cạnh khác: những chuyện xung quanh trước và sau giờ “lịch sử”

Trước giờ lịch sử:

Giữa năm 2016 sau khi thiên hoàng hiện đại ngỏ ư nhường ngôi cho thái tử v́ ngài đă quá già không làm trọn được nhiệm vụ thần dân trông đợi với tất cả tâm hồn và trí óc th́ Nhật phải chuẩn bị một Ủy Ban để quyết định niên hiệu này. Sau cả ngàn lần trao đổi, thăm ḍ, một Ủy Ban gồm 9 người thuộc nhiều lănh vực: báo chí, giáo dục, khoa học... đă đề nghị 6 niên hiệu trong đó có 3 là văn học Nhật và 3 có liên quan đến văn hóa “nước lạ”.

“Banna” (万和)
“(Kanpo” (
万保),
“Reiwa” (
令和),
“Kosi” (
広至),
“Kyuka” (
久化),
“Eiko” (
英弘)

Đối sách để tránh tin tức bị ṛ rỉ ra ngoài đă được áp dụng rất nghiêm ngặt

- Các học giả trong hội đồng tuyển chọn và ngay các thành viên nội các không được đem điện thoại vào pḥng họp và phải để điện thoại cầm tay của ḿnh trong một phong b́ được các nhân viên trong ban “pḥng chống” quản lư chặt chẽ.

- Pḥng họp được trang bị các máy làm nhiễu sóng để không lọt tiếng ra ngoài.

- Trong giờ họp, nếu có nhu cầu đi.... nhà vệ sinh, sẽ có người hướng dẫn đi đến nơi về đến chốn.

Lư do người được thông báo niên hiệu đầu tiên phải là thiên hoàng và hoàng thái tử. Nếu bị ṛ rỉ th́ theo luật ngày xưa chỉ có nước .... mổ bụng tự sát. Eo ơi ghê quá!


Diễn tiến của ngày chọn niên hiệu:

Từ 8 giờ sáng dinh phủ thủ tướng Abe đă được các nhóm báo chí truyền thông Nhật Bản, thế giới trực sẵn. Xe cộ đưa đón các học giả, hội đồng nội các dập d́u ra vào.
9.32 phút: Ủy ban tuyển chọn vào pḥng. Mỗi người có một phong b́ đựng một tờ giấy ghi tên 6 niên hiệu.

10.18 phút: Sau gần 45 phút họp bàn, các học giả ra pḥng ngoài và ra về sau khi thông báo kết quả cho Chánh văn pḥng và chủ tịch thượng viện, hạ viện .... đang chờ sẵn và bàn tiếp. Họp xong th́ ông Suga sang báo cáo trực tiếp cho Thủ Tướng Abe. Có 7 phiếu chọn “reiwa” và 2 phiếu chọn niên hiệu khác

10.58 hội đồng nội các họp ngay sau đó để quyết định...chuẩn bị sắc lệnh... kư tên đóng dấu. Cùng lúc đó, có 2 đoàn xe, một đến hoàng cung báo cáo với thiên hoàng để nhận sắc chỉ, và một đến đông cung ngự sở của hoàng thái tử, cả hai “thiên hoàng mới” và “thiên hoàng đương nhiệm” đều rất hài ḷng với niên hiệu mới.
- 11 giờ 40, chánh văn pḥng Suga yoshihide công bố niên hiệu c̣n thủ tướng Abe sẽ là người giải thích, khác với lúc công bố niên hiệu “Heisei”, chỉ có chánh văn pḥng Obuchi Keizo công bố, c̣n thủ tướng Takeshita là người ngồi nghe.... và lấy làm “hối hận” v́ không phải là người công bố.

 

 


Sau giờ lịch sử:

Những người mang tên Em bé
令和 và cụ già 令和

Chỉ hai tiếng sau khi công bố niên hiệu th́ có một đài TV giới thiệu ngay một nhân vật có họ là高橋(Takahashi) và tên là (令和) đọc là Norikazu (76 tuổi). Ông này là hội trưởng của một phố chợ gồm các cửa hàng buôn bán nằm trong thành phố Kamakura. Ông kể lại: “Thời điểm đó, tôi đang ở ngân hàng, th́ con gái tôi báo tin đă có niên hiệu mới, trên đường về nhà, “line” trong điện thoại cầm tay của tôi hiện lên liên tục những hàng chữ chúc mừng từ bạn bè, thân hữu. Tôi ngạc nhiên lắm”. Tiếng lành đồn gần, và tiếng lành cũng... đồn xa tới tai TV, báo chí... họ phỏng vấn liên tục: “xuất xứ tên “reiwa” của ông từ đâu”? Ông trả lời, ông cũng không rơ v́ cha mẹ đặt đâu con ngồi đó. Ông cảm thấy vui hẳn lên v́ vô t́nh ḿnh là một người mang cái tên.... lịch sử. Và cứ thế là báo chí truyền thông tiếp tục đi t́m những người có tên “reiwa” nhưng có rất ít người với những cách đọc khác nhau.

Xin quân ta nhớ là tên người Nhật dầu cùng là chữ Hán nhưng cách đọc khác nhau tùy theo bố mẹ. Con gái tôi tên là “Minh Tử” (明子) thường đọc là “Akiko”, nhưng lại đọc là “Meiko”. Tôi th́ sao cũng được không bao giờ để ư v́ tên nào cũng là tên, nhưng có cô em gái, chồng là người Nhật lại bàn vào: nên đọc là “Meiko” v́ chữ này có bao nhiêu nét, vận mạng sẽ thay đổi theo cách đọc.

Cũng chả mất mát ǵ lại được tiếng... thương em, nên tôi cứ làm theo như thế. Lại lăng nhăng sang chuyện khác, xin trở lại vấn đề chính.

-    Các cô đă sinh con trong ngày này, trong tháng này cũng được thăm hỏi tận t́nh: “Cô nghĩ thế nào, trong tâm trạng ngày hôm nay”, cô nào cô nấy cũng tươi rói v́ tin vào vận hội mới.... của niên hiệu. Cũng có những cô, bà dự định sẽ sanh con trong tháng th́ tỏ vẻ hơi tiếc nuối: “Phải chi cháu nó ra ngay ngày 1/5 trở đi th́ chắc sẽ tươi sáng hơn”.


Các cụ già trên trăm tuổi th́ được chiếu cố v́ cụ đă sống qua 5 đời: Minh Trị, Đại Chính, Chiêu Ḥa, B́nh Thành và bây giờ là Lệnh Ḥa. Cụ nào cụ nấy cũng cười trả lời và nói... không ra hơi: “Hôm nay zui quá là zui”.

“Gogai Reiwa”

-    Phố xá đông người qua tràn ngập những tờ Gogai (号外) với hàng chục, hàng ngàn người “tranh nhau” ấn bản đặc biệt này, v́ ai cũng muốn có một tờ làm kỷ niệm, có nhũng người kém may mắn không được tờ nào th́ xin ké, bằng cách “mượn” người được nhận tờ báo dù nhầu nát để chụp h́nh. Mà công nhận “quân ta” nhanh thiệt, chỉ 10 phút sau th́ “gogai” của những tờ báo lớn như Yomiuri, Asahi, Sankei... đă bắt đầu chạy máy in và 40 phút sau th́ từng đoàn xe gắn máy đă mang ra ngoài phân phát. Và đây cũng là lần đầu tiên có “hiện tượng” Gogai phát đầy đường tại những thành phố lớn Okinawa.

-    Từng đoàn người xếp hàng để vào hoàng cung kư tên ḿnh vào những cuốn sổ để “sayonara”. để “tsukaresama” thiên hoàng Akihito.

Và cũng từ đó th́ cuộc “thương chiến” bắt đầu rền vang khắp nẻo:

-   2000 chai CocaCola với niên hiệu mới được phân phát cho ông đi qua bà đi lại.

-  Các mẫu bánh kẹo, áo thun, đồ kỷ niệm, các loại thức ăn, đồ uống, cơm hộp bento chỉ trong chốc lát đă biến từ “Heisei” sang “Reiwa” và không c̣n đồ để bán.

-    Các tiệm ăn, tạp hóa... đều có những thay đổi tức thời cho hợp với thời thế, có một tiệm bán bánh kẹo “chịu chơi” bán cùng giá, nhưng service thêm, thêm nữa, quân ta bừng bừng khí thế khuân về nhà không nghi ngại. Có một tiệm bán takoyaki (một loại bánh trộn với bạch tuộc) sẽ đăi bất cứ người nào có tên chữ là “wa” () một tiếng đồng hồ ăn thả cửa, nếu có tên 2 chữ “reiwa” (令和) th́ 1 tháng ăn.... khỏi trả tiền. C̣n có tiệm thịt nướng ngon lành hơn tặng một phần thịt nướng trị giá 5999 yen cho người có tên .

-          -------

Những chuyện bên lề

-   Theo nguyên tắc th́ tên người đề nghị niên hiệu mới sẽ được giữ bí mật, nhưng chả hiều thế nào mà “quân ta” đă t́m ra được: người đó là Nakanishi Jun (89 tuổi) một nhà nghiên cứu văn học cổ điển Nhật Bản. Mà cũng chả sao phải không bạn ta?

-    Cách tính năm Tây Lịch theo niên hiệu “Reisei” mới, không hiểu vô t́nh hay cố ư mà dễ hiểu lạ lùng. “Reiwa” phân tích từng âm một: “Re” là “0”, “I” là “1”, “Wa” là “8”. Vậy “Reiwa” là 018. Thêm số 2 trước dăy số 018 là 2018, và cứ cộng thêm 1, 2, 3.... nữa là sẽ ra số năm Tây lịch:

2018+1 = 2019
2018+2 = 2020

và cứ thế...

-    Các công sở, hăng xưởng đang cố gắng cật lực cho đến cuối tháng làm sao cho 2 chữ “Heisei” biến thành “Reiwa” trong các giấy tờ.

-   Và c̣n nhiều chuyện nữa, nếu viết ra sẽ dài lắm bạn ta. 

Thời đại Heisei với những thiên tai động đất, sóng thần tưởng là nhận ch́m nước Nhật sẽ trôi qua chính thức vào ngày 1/5 và người Nhật sẽ đón mừng “Reiwa” trong niềm tin mới, vận mạng mới.
Tôi th́ chả thấy thay đổi ǵ nhưng hôm 1/4 là ngày tôi cũng vui v́ suốt ngày theo dơi TV, qua được một ngày “tôi nh́n tôi trên vách”.

C̣n nhiều điều nữa muốn kể bạn ta nghe, nhưng nghỉ cái đă v́... đêm qua mất ngủ, v́ thuốc ngủ đă hết nhưng chưa... mua kịp. Thôi chào bạn ta với.... niềm tin mới.

Sayonara 

Vũ Đăng Khuê  

―――――――――――

(*) Tham khảo trong FB của bạn Nhan Phương