Tản mạng Phù Tang

Tháng 7 mưa ngâu & Có hay không có!

Vũ Đăng Khuê



Tháng 7 mưa ngâu

Tháng 7 là tháng của mưa ngâu, theo truyền thuyết của phe ta th́ “mưa ngâu” là những giọt nước mắt tuôn rơi của Ngưu Lang – Chức Nữ khi tái ngộ, nhưng phải là tháng 7 âm lịch chứ không phải tháng 7 dương lịch. Tuy nhiên, ở Nhật, Ngưu Lang-Chức Nữ... lại được ông trời cho phép trùng phùng... sớm hơn nơi khác đến một tháng! Nhập gia phải tùy tục, v́ thế xin được bắt đầu bản tường tŕnh chuyện xảy ra từ hồi đầu năm nay mà măi đến tháng 7 mới tạm có câu kết luận nghe ….. lọt tai. Nhưng trước khi vào chuyện, xin được phép dạo một ṿng….. ngắm cảnh.

Ông Ngâu – bà Ngâu (Việt Nam)

Theo một truyện cổ tích của Việt Nam có tên Ngưu Lang – Chức Nữ th́ mỗi năm cứ vào ngày thất tịch (7/7) (gốc chữ Hán là 七夕) , nàng Chức Nữ  (織女 - hay nàng tiên dệt vải) bên này sông Ngân, được trời cho phép tái ngộ với chàng (Ngưu Lang 牛郎 - hay chàng chăn trâu) bên kia sông Ngân. Chuyện kể: Xưa thật là xưa, nhớ mấy cho vừa nhớ mẹ kể đêm mưa có.... một vị thần chăn trâu của trời tên Ngưu Lang, v́ say mê nhan sắc của một nàng tiên tên Chức Nữ, suốt ngày chàng chỉ lo thổi tiêu để mong được nàng để ư nên đă bỏ bê việc chăn trâu, nàng Chức Nữ cũng v́ mê tiếng tiêu của Ngưu Lang nên trễ nải việc dệt vải. Ông trời giận dữ, bắt cả hai phải ngh́n trùng xa cách.
Về sau, ông trời nghĩ lại, thương t́nh nên cho Ngưu Lang, Chức Nữ mỗi năm được phép gặp nhau một lần vào ngày 7 tháng Bảy âm lịch. Cuộc tái ngộ diễn ra rất lâm ly bi đát khiến cả 2 tuôn trào những giọt vắn giọt dài, rơi xuống trần hoá thành mưa và được dương thế đặt tên là mưa ngâu.

Ngưu Lang Chức Nữ (Trung Quốc)

Sang đến Trung Quốc th́ nội dung câu chuyện lại khác một chút. Theo một tài liệu của Wikipedia tiếng Việt th́ chàng Ngưu Lang cũng là gă chăn trâu của trời, nhưng không phải hớp hồn nàng Chức Nữ bằng tiếng tiêu mà chàng lại cả gan lấy trộm áo của 7 nàng tiên nữ khi các nàng đang tắm trong hồ. Chức Nữ, 1 trong 7 tiên nữ đă phải “đại diện” đến gặp chàng để điều đ́nh lấy lại cái áo, nhưng v́ Ngưu Lang đă nh́n thấy thân thể trần tục của Chức Nữ nên nàng đành chấp thuận lời cầu hôn của chàng. Hai người đă có những ngày sống với nhau thật hạnh phúc. Nhưng Thiên Hậu (mẹ Chức Nữ) không bằng ḷng v́ một kẻ tầm thường (tức Ngưu Lang) lại dám cưới một nàng tiên đẹp, nên bà đă giận dữ rút cái kẹp tóc của nàng, vạch ra một con sông rộng trên bầu trời để chia cắt đôi t́nh nhân trẻ khiến Chức Nữ phải ngồi bên này bờ sông buồn bă dệt vải, c̣n Ngưu Lang chỉ “dơi” nh́n h́nh bóng vợ ḿnh từ bên kia bờ xa thẳm. Nhưng có một ngày, không phải Ngọc Hoàng mà tất cả các con quạ dưới trần cảm thấy thương hại 2 người, chúng rủ nhau bay lên trời làm thành một cái cầu có tên (鵲橋, "Ô kiều") để đôi vợ chồng có thể gặp nhau vào ngày mồng bảy tháng bảy âm lịch.

Chuyện t́nh Mikera - Tanabata (Nhật Bản)

Sang đến Trung Quốc đă khác một chút nhưng đến Nhật th́ lại khác.... hoàn toàn.  Dựa theo truyền thuyết trên, người Nhật đă ....thêm mắm thêm muối và biến một câu chuyện sẵn có của nước ḿnh thành chuyện t́nh “ngang trái” Mikera - Tanabata.
Ngày xưa có một chàng trai tên là Mikera, một hôm nhặt được một chiếc áo choàng. Liền sau đó có một nàng tiên tên là Tanabata đến nhà hỏi thăm t́m chiếc áo. Chàng trả lời không biết nhưng hứa là sẽ giúp nàng t́m chiếc áo. Về sau 2 người phải ḷng và lấy nhau. T́nh cờ một hôm Tanabata thấy áo của ḿnh được giấu trên gác, nhà của Mikera. Nàng giận và bỏ chàng. Sau đó, thấy chồng tỏ vẻ ăn năn hối hận nên Tanabata hứa là sẽ tha lỗi cho Mikera với một điều kiện là phải đan cho nàng 1000 đôi dép rơm. V́ cần quá nhiều th́ giờ để hoàn tất 1000 đôi dép rơm nên chàng đă không thể gặp lại được nàng. Thương t́nh, Tanabata nghĩ lại và cho phép Mikera gặp nàng mỗi năm một lần vào ngày sao Vega tức (Chức Nữ) gặp lại sao Alta (Ngưu Lang). (*) Ngày này được đổi thành 7/7 dương lịch gọi là ngày “Shichiseki” (
七夕・Thất tịch) và sau đó được đổi thành ngày “Tanabata”.
--------------------------------
(*) Chi tiết về Ngưu Lang – Chức Nữ Nhật Bản đă được tham khảo tại trang : http://www.erct.com/2-ThoVan/HVanBa/MuaHe_NhatBan.htm
----------------------------

Vào khoảng ngày 7/7 dương lịch, mưa "ngâu" của Nhật Bản thường thường chấm dứt và gọi là "Tsuyu ake" (梅雨明け), nhưng năm nay, cuộc trùng phùng của Ngưu Lang- Chức Nữ có vẻ.... lâm ly bi đát khiến “nước mắt” vẫn tiếp tục rơi, có nơi biến thành “mưa đá” khiến người dân quận Mitaka của thành phố Tokyo hốt “đá” mệt nghỉ trong cái lạnh cắt da giữa mùa hè…. đỏ lửa! “Màn ảnh nhỏ” phần tin tức th́ thấy có vài ông bà “chuyên viên thời tiết” xuất hiện nhiều hơn trước, thay phiên nhau thông báo tin dữ: nước mắt mưa ngâu năm nay thật là dữ dội biến thành cơn băo số 8 bắt đầu thổi từ Okinawa lan khắp “bốn vùng chiến thuật” tàn phá nặng nề nhiều nơi khiến người dân đă phải “sơ tán”, rồi tiếp đến là số 9 và có thể c̣n có số 10 nữa cũng không chừng. Cho đến thời điểm viết những gịng này tức là vào cuối tuần lễ thứ 4 của tháng 7, những “lời cảnh giác” về băo, về cuồng phong, về mưa đá vẫn c̣n rỉ rả bên tai, nghe hoài phát….sợ. Thôi ṿng ṿng cũng đủ, xin bắt đầu câu chuyện.

----------------------------------------------
 

Có hay không có?

Từ cuối tháng 1 đến nay, truyền thông Nhật Bản đă khá “vất vả” v́ phải huy động một số kư giả, phóng viên đông đảo để theo dơi và tường tŕnh về 2 sự kiện nổi bật. Không phải là chuyện chính trường, cũng không phải là chuyện thuế trường hay pháp trường mà là… chuyện “lường bịp” của một tay giả điếc suốt 18 năm, và chuyện bị gọi là “ngụy tạo” của một cô gái trẻ gây x́ căng đan lớn trong giới khoa học của Nhật cũng như của thế giới. Chuyện “Beethoven” bịp th́ đă được tường tŕnh và quá rơ ràng chả ai buồn nhắc, c̣n chuyện x́ căng đan khoa học th́ coi như c̣n bỏ ngỏ và sẽ c̣n được nhắc dài dài cho đến lúc có câu trả lời dứt khoát “có hay không có”, chắc cũng phải mất dăm tháng nữa.

 

Phát minh không tiền khoáng hậu!

Ngày 29 tháng 1 vừa qua, các hệ thống truyền thông Nhật Bản đă chiếu đi chiếu lại h́nh ảnh của một cô gái trẻ, tươi cười tay chỉ vào những biến đổi trên màn ảnh giới thiệu về một “phát minh” lịch sử của một nhóm khoa học gia mà cô làm “xếp”, có khả năng làm con người “sống lâu trăm tuổi”, “trẻ măi không già”. Mặt mũi nhăn nheo trở thành thẳng táp, da dẻ sần sùi trở nên láng bóng mịn màng….., các bộ phận bị hư hại trong thân thể sẽ được thay thế bằng những bộ phận.. mới toanh. Phát minh ǵ mà ghê thế? Nói cho rơ hơn là nhóm của cô đă công bố sự thí nghiệm thành công trên chuột trong việc chế tạo tế bào gốc (tế bào lúc phôi thai) thành tế bào gốc đa năng, được đặt tên là STAP cells (Stimulus-triggered acquisition of pluripotency cells - tế bào đa năng tạo bởi sự kích thích). Ban đầu th́ là chuột, nhưng từ chuột chuyển sang người sẽ chỉ c̣n là vấn đề thời gian. Thực ra việc chế tạo tế bào gốc đă và đang được nghiên cứu khắp nơi trên thế giới, chẳng hạn như cách chế tạo tế bào IPS của giáo sư Yamanaka được giải Nobel 2012, nhưng những phương pháp này rất phức tạp, c̣n cách của cô gái trẻ đă công bố th́ được cho khá đơn giản và không mất nhiều thời gian. Không vui sao được. Thế th́


STAP là cái quái ǵ?


STAP được tạo ra bằng cách lấy các tế bào bạch huyết (lympocyte) của chuột sinh được 7 ngày ngâm vào dung dịch acid loăn
g (độ pH thấp) với nhiệt độ của cơ thể con người trong ṿng 25 phút, sau đó nuôi dưỡng khoảng 1 tuần sẽ trở thành tế bào gốc mang tính đa năng (STAP), cấy tế bào này trở lại vào chuột, các tế bào sẽ chuyển đổi thành các tế bào mô năo, da, cơ, mỡ, tủy xương, phổi và gan… hoặc chích vào những phôi chuột đang trong thời kỳ phát triển sẽ sinh ra những con chuột khỏe mạnh. Phát minh “lịch sử” này gồm 2 luận văn “Letter” và “Article” đă được đăng trên tạp chí khoa học nổi tiếng Nature của Anh số 505, ra ngày 30.01.2014. Nói về tạp chí này, một khoa học gia Nhật từng mơ ước: có bài mà được chọn đăng trên Nature là có thể an tâm sống suốt đời về cả 2 mặt: vinh dự và tài chánh. 

Về cô trưởng nhóm

Obokata Haruko sinh năm 1983 tại tỉnh Chiba. Tháng 3 năm 2006, cô đă tốt nghiệp ngành ứng dụng hóa học của đại học Waseda và tiếp tục học lên bậc Cao Học, sau khi tu nghiệp 2 năm tại ngành y của Đại học Harvard, cô đă lấy bằng tiến sĩ vào năm 2011 cũng tại Đại học Waseda.

Obokata bắt đầu t́m cách chế tạo STAP từ lúc c̣n đang bậc cao học. Tháng 8 năm 2009 th́ hoàn thành luận văn về STAP và mùa xuân năm 2010 cô đă gửi cho tạp chí Nature nhưng bị “chê” là không đủ tầm vóc và đang làm chuyện không tưởng. Theo một người cùng nhóm với cô là giáo sư Kojima Hiroshi (cùng chung pḥng thí nghiệm tại đại học Harvard) cho biết th́: thời gian đó cô rất khổ tâm v́ chuyện không có ai chịu hợp tác, v́ hầu như không ai tin là cô có thể làm được chuyện “lịch sử”.

Năm 2011, trong lúc trở về Nhật th́ xảy ra thảm nạn động đất vùng Tohoku (11/3/2011), việc xin visa để làm việc tại Hoa Kỳ bị chậm trễ không biết đến bao giờ mới có, cô nhớ lại giáo sư Wakayama Teruhiko lúc đó đang là trưởng nhóm nghiên cứu Vật Lư-Hóa Học của RIKEN (Trung tâm Nghiên cứu Vật lư & Hóa học), người đầu tiên đă thành công trong việc cho ra đời chuột bằng clone mà cô đă từng có lần nghiên cứu chung có nói: “nếu thấy ǵ khó khăn, cứ đến pḥng nghiên cứu tôi”. Thế là cô điện thoại cho giáo sư Wakayama: “Thầy ơi, ngày mai em đến được không?” và lẽ dĩ nhiên là giáo sư Wakayama đồng ư. Khi “tái ngộ” cô ngỏ ư muốn giáo sư hợp tác trong công tŕnh nghiên cứu tế bào STAP đang c̣n dang dở. Lúc đầu th́ ông cho rằng: “chuyện không thể có”, nhưng bản tính giáo sư này lại thích nghiên cứu những chuyện không thể có nên ông đă nhận lời. Tưởng là chỉ ở pḥng thí nghiệm của giáo sư Wakayama một thời gian ngắn để chờ đi Mỹ, nhưng cuối cùng cô ở lại luôn sau một cuộc “thẩm tra năng lực” khá đơn giản của “hội đồng tuyển chọn RIKEN” và tháng 3/2012 cô trở thành “xếp” pḥng thí nghiệm khi giáo sư Wakayama chuyển sang đại học Yamanashi.

Cô Obokata - giáo sư Sasai - giáo sư Wakayama trong ngày công bố.

Với rất nhiều lần thất bại trong việc dùng dung dịch acid loăng để kích thích tế bào gốc lấy từ chuột, măi đến cuối năm 2011, th́ giáo sư Wakayama nhận được báo cáo: các thí nghiệm của nhóm đă “sinh” được một con chuột mang tế bào phát sáng màu xanh lá cây biểu hiện tính đa năng. Ngay lúc nhận được báo cáo này giáo sư Wakayama cũng không tin và cho là sự t́nh cờ, may mắn. Sau đó th́ ông cùng với cô thực nghiệm trên chuột và đă thấy được kết quả. Sau hơn 2 năm điều qua chỉnh lại, ngày 29/1 nhóm của cô đă công bố phát minh không tiền khoáng hậu này.

Obokata Haruko trong phút chốc nổi danh như cồn, nổi tiếng khắp thế giới nhờ phát minh này. Truyền thông Nhật Bản “lăng-xê” cô gái trẻ Obokata thường mặc Kappo-gi (loại áo làm bếp của các bà nội trợ Nhật) trong pḥng thí nghiệm c̣n hơn tài tử điện ảnh nổi tiếng, khiến chính đương sự cũng ngượng ngùng yêu cầu stop bớt.  Có thể nói đây là một cuộc cách mạng trong thế giới sinh học, ai cũng nức ḷng v́ tin tưởng rằng con người có thể “sống dai-sống khỏe-sống hùng”. Nếu “đường đời bằng phẳng” ai cũng nghĩ giải thưởng Nobel Y khoa năm 2014 sẽ về tay người nữ tiến sĩ trẻ xinh đẹp này.

Obokata trong pḥng thí nghiệm với Kappo-gi

 

Nhưng….

Chỉ 1 tháng sau, từ nhiều phía trong giới khoa học đă dấy lên những nghi ngờ v́ các chuyên gia, khoa học gia ngành sinh hóa đă phát hiện ra luận văn chế tạo tế bào STAP của nhóm Obokata đăng trên Nature có nhiều điểm nghi vấn như:

-         h́nh để chỉ sự biến hóa từ tế bào STAP lại là h́nh đă bị sửa đổi,

-         dùng h́nh từ luận án khác không liên quan;

-         cách thí nghiệm hướng dẫn khác cách tŕnh bày trong luận văn;

-         có khoảng 10 hàng trích nguyên từ một luận án khác…

….

“Chột dạ” v́ không được nghe chính “đương sự” giải thích rơ ràng nên ngày 10 tháng 3, giáo sư Wakayama đă lên tiếng đề nghị rút lại luận văn để xem xét v́ ông đă không chắc chắn được rằng phát minh này thành công thật, tuy nhiên cũng “tḥng” thêm một câu là: phần của tôi phụ trách th́ không có vấn đề, v́ tôi chỉ nhận tế bào STAP từ Obokata rồi nuôi dưỡng và cấy chúng vào chuột, kết quả cho thấy các tế bào này phát triển thành các mô thần kinh và mô cơ. Tháng 2 năm ngoái, tôi đă làm theo sự chỉ dẫn của cô Obokata đứng ở ngay bên cạnh th́ thành công nhưng…. đó là lần duy nhất. Ông cũng cho biết là sau khi rời nhóm, chuyển sang đại học Yamanashi, ông cũng không thể nào lặp lại kết quả tương tự cho dù Obokata đă cung cấp thêm bản hướng dẫn các bước kỹ thuật.

Ngoài ra, cũng có nhiều nhóm nghiên cứu trên thế giới than phiền là dù đă làm đúng theo cách chỉ dẫn của bản luận văn đăng trên Nature nhưng chưa lần nào chế tạo được tế bào STAP thành công cả. 

Phân minh

Chuyện nổ lớn không thể im lặng, hơn nữa Obokata hiện đang là thành viên nghiên cứu của RIKEN nên ngày 14/3 và ngày 1/4, Ủy Ban Điều Tra và hội đồng quản trị của RIKEN đă họp báo xin lỗi, v́ các sự việc này đă gây phương hại làm giảm độ tin cậy của người dân, của cộng đồng khoa học thế giới đối với Nhật Bản.

Về luận văn đăng trên Nature và nhóm Obokata, trưởng ban điều tra là ông Ishii Shunsuke đă cho biết: sau vài lần gặp gỡ Obokata và nhóm, những lần điều tra riêng biệt từ nhiều phía để hỏi cho ra lẽ, Ủy Ban Điều Tra kết luận:

-         Trong 6 điểm nghi ngờ, có 2 điểm bị coi là bất chính v́ đă dùng h́nh sửa đổi và ngụy tạo.

-         Cá nhân cô Okobata cố ư chủ trương chuyện bất chính này.

-         2 người cùng nhóm có “trọng lượng” nhất là giáo sư Wakayama và Sasai (người “chỉ đạo” trong việc viết luận văn và đă từng có nhiều luận văn đăng trên Nature) th́ không bị kết tội bất chính nhưng bị kết tội là đă không quản lư chặt chẽ dữ liệu chính xác trước khi “công bố”, trách nhiệm cũng rất nặng nề.

-         Obokata bị chỉ trích rất nặng, nào là “người chưa có nhiều kinh nghiệm”, thiếu “đạo đức khoa học”, “luận văn của cô đăng trên Nature chưa phải là một luận văn đúng nghĩa, thiếu chiều sâu”, sửa đổi các dữ kiện nghiên cứu để qua mặt mọi người với ư nghĩ “chỉ có ḿnh làm được”…. đó là những hành động không thể nào bao che hay tha thứ, cần phải giáo dục lại.

        

Sáng Ủy Ban điều tra họp báo – Chiều RIKEN họp báo


Phản luận

Ngay trong ngày họp báo của Ủy Ban Điều Tra (ngày 1/tháng 4) qua một luật sư đại diện, cô đă công bố một thông báo phản luận lại những kết tội của “Ủy Ban Điều Tra” và RIKEN.

Cô nói: Tôi cảm thấy thất vọng và tức giận. Đây chỉ là một lỗi lầm không ác ư, nhưng bị kết tội là “cải sửa (kaizan- 改ざん)”, “ngụy tạo (netsuzo-ねつ造). Tôi không thể chấp nhận những cáo buộc này và sẽ “thưa” RIKEN để làm cho ra lẽ. Nếu cứ để nguyên t́nh trạng này th́ việc chế tạo tế bào STAP sẽ bị hiểu lầm là “ngụy tạo”.

 

Xin quí vị xem phần giải thích bằng 2 h́nh dưới sẽ rơ ràng hơn.

 

“Sửa đổi”

Hai đường song song đánh dấu bằng mũi tên cho thấy ô giữa là h́nh được cắt dán ( đăng trên tờ Nature số 505). 

Theo Obokata là chỉ cắt dán cho…. dễ nh́n, nếu dùng h́nh nguyên thủy th́ kết quả cũng không thay đổi.

 

“Ngụy tạo”

Bên trái (đăng trong tạp chí Nature), bên phải (trong luận án tiến sĩ của Obokata năm 2011. Hai h́nh hoàn toàn tương tự dù điều kiện thí nghiệm khác nhau). Obokata giải thích đây là sự nhầm lẫn trong việc sử dụng h́nh và đă điều chỉnh với RIKEN và tờ NATURE ngày 9 tháng 3.

 

*Ngày 9 tháng 4 th́ cô chính thức “tŕnh diện” trước dư luận. Trong nước mắt đầm đ́a, cô xin lỗi tất cả mọi người liên quan v́ cách làm quá “chủ quan chỉ có một ḿnh …biết” của cô đă làm phiền nhiễu nhiều người. Ngoài những phản luận như đă tŕnh bày ở trên, cô khẳng định như đinh đóng cột:

-         “có tế bào STAP”  

-         “đă thí nghiệm thành công 200 lần,

-         “có người trong RIKEN cũng đă thành công”

-         “trong điều kiện cho phép cô sẽ cố gắng chứng minh sự hiện hữu của STAP trước bá quan văn vơ”.

Cuối cùng cô yêu cầu:

-         Mở lại cuộc điều tra v́ cô cho là không đầy đủ

-         Chọn lại những nhân vật trong Ủy Ban Điều Tra, v́ những nhân vật trong Ủy Ban điều tra không đủ tư cách, có vài người đă bị nghi ngờ là “cải sửa” luận văn của chính ḿnh trong quá khứ.

Sau đó, Obokata Haruko bổ túc “hồ sơ” để chứng minh những điều ḿnh đưa ra không phải là “cải sửa”, “ngụy tạo”.  

*Ngày 16/4, xếp trực tiếp của nhóm cô là giáo sư Sasai Yoshiki (52 tuổi), đă có buổi họp báo trần t́nh: sau khi đùn đẩy tất cả cho ông Wakayama với lư do là ông Sasai này chỉ “nhập cuộc” vào giai đoạn cuối (lúc viết luận văn), nên không dám qua mặt ông “Wakayama” để hỏi trực tiếp Obokata về tiến tŕnh chế tạo STAP, v́ tin tưởng “Wakayama là người của thế giới” đă cùng với Obokata thí nghiệm th́ làm sao mà sai trật”? 

*Ngày 8 tháng 5, Ủy Ban điều tra cũng của RIKEN sau khi thay đổi một vài nhân sự đă họp báo cho biết là: RIKEN không mở lại cuộc điều tra v́ những chứng cớ “cải sửa”, “ngụy tạo” quá rơ ràng, chẳng hạn như Obokata đă dùng những h́nh này trong những luận văn khác chứ không phải chỉ nhầm cho lần này, ngoài ra có muốn điều tra lại cũng không biết “đâu mà ṃ” v́ những quyển sổ khoa học (dùng ghi chép, kết quả, t́nh trạng thí nghiệm v.v…) mà cô “bổ túc” không đầy đủ, rất mơ hồ, lại không ghi rơ ngày tháng…..cho nên vẫn giữ nguyên kết luận như lần trước: “cải sửa”, “ngụy tạo”. Một Ủy Ban đă lập ra để chờ ngày…. xử tội cô.

Tuy nhiên khi trả lời câu hỏi của báo chí: “STAP có hay không có? Ủy Ban điều tra RIKEN vẫn né tránh: chuyện ngụy tạo luận văn và chuyện tế bào STAP có hiện hữu hay không là hai chuyện khác nhau. Nhiệm vụ của chúng tôi chỉ là xem xét luận văn,

nhưng cho biết sẽ dùng 1 năm với một nhóm khoa học mà người trách nhiệm là ông Niwa Hitoshi (cùng chấp bút luận văn STAP) để xác định STAP có hay không có.  

*Ngày 13 tháng 6, một Ủy Ban điều tra độc lập không dính dáng ǵ với RIKEN đă họp báo và thẳng thừng đề nghị:

-         Giải tán pḥng thí nghiệm của cô Obokata

-         Phạt thật nặng những người liên quan như Obokata, Sasai, Takeichi (xếp của 2 người này).

-         Ủy Ban độc lập đề nghị cho Obokata gia nhập nhóm nghiên cứu xem STAP có tồn tại hay không. 

*Ngày 16 tháng 6, giáo sư Wakayama đă họp báo “cay đắng” phân trần: ông đă giao những tế bào STAP nhận từ cô Obokata cho một cơ quan khoa học thứ ba độc lập phân tích th́ đă cho ra kết quả: “tế bào STAP nhận từ Obokata được chế tạo từ những loại chuột khác chứ không phải là những loại chuột mà ông đă giao Obokata nhờ thí nghiệm”, ông này khẳng định: không biết cô này làm thế nào nhưng những loại chuột của tôi giao Obokata không thể nào chế tạo thành tế bào STAP như đă tŕnh bày trong luận văn được. Nhưng, ngày 22/7, sau khi “kiểm chứng” lại th́ RIKEN và giáo sư Wakayama mới biết là ḿnh nhận định “bậy” và xin điểu chỉnh lại đúng như cô nói: Tôi chỉ dùng chuột của thầy Wakayama trao chứ không dùng chuột khác.
 

Những nghi vấn khác

Ngoài ra, c̣n nhiều nghi vấn về STAP tiếp tục được t́m thấy chẳng hạn như tế bào STAP có trộn chung với tế bào ES v.v…. kể ra th́ nhiều nhưng vẫn chưa được Obokata giải thích đầy đủ với lư do: cô “bị khủng hoảng tinh thần, và đang phải điều trị tại bệnh viện suốt mấy tháng nay”. Chưa hết, cô c̣n bị mang tội là

Đạo văn

V́ đă bị đưa lên bàn mổ nên nhiều người t́m đọc luận văn tiến sĩ của cô Obokata đă nạp cho đại học Waseda cách đây 3 năm th́ thấy 20 trang mạo đầu của luận văn này cô trích “nguyên con” bản văn đăng trên website của Trung tâm Nghiên cứu Sức Khỏe quốc gia Hoa Kỳ (US National Institut of Health) cùng một số h́nh ảnh khác lấy từ trang nhà của công ty sinh hóa Cosmos. Về cáo buộc này, trong một email gửi tạp chí The Wall Street Journal, cô Obokata nói rằng đó chỉ là bản nháp. Ngày 31 tháng 3, một Ủy Ban đă được thành lập gồm 2 người ngoài và 3 người của đại học Waseda để xem xét lại nội dung luận án của tiến sĩ Obokata cũng như cách “thẩm định” luận văn này của hội đồng thẩm định Waseda. Sau 3 tháng “điều tra” bằng cách tiếp xúc với chính đương sự và 20 người có liên quan, ngày 17 tháng 7, Ủy Ban đă “báo cáo”:

-         có 26 vấn đề “bất chính” trong luận văn, nhưng đây là những hành vi sơ ư chứ không phải cố ư.

-         đúng như đương sự nói, bản luận văn mà mọi người cho là đạo văn là bản nháp cô đă nộp nhầm chứ không phải bản chính,

Kết luận: hội đồng “thẩm định” luận án của Waseda đă làm việc….. tắc trách, không tới nơi tới chốn và tính xác thực và hợp lư của nội dung luận văn c̣n thấp, nhưng vẫn không đủ yếu tố để có thể “tước” bằng tiến sĩ của Obokata được.

----------- 

Thế th́ “có hay “không có”?

Qua các sự kiện như đă tŕnh bày ở trên giữa 2 phía th́ ta thấy phần thắng nghiêng hẳn về phía RIKEN với những chứng cớ rất…. khoa học, theo lẽ thường t́nh th́ đường vào… khoa học của Obokata coi như “bít lối”, thế nhưng câu hỏi mọi người muốn biết nhất: “thế th́ STAP có hay không có?” vẫn chưa có câu trả lời kể cả những “tai to mặt lớn” của RIKEN từng vang danh thế giới.

Nghe có vẻ như chuyện đùa, v́ nếu luận văn của cô bị coi là sửa đổi, ngụy tạo th́ chuyện tế bào STAP chỉ là chuyện không tưởng, tại sao RIKEN lại phải dùng một thời gian 1 năm để kiểm nghiệm lại “có” hay “không có”? Đây là một điều thật khó hiểu mà không ai dám giải đáp.  Cũng có “tin đồn” cho rằng sở dĩ RIKEN phải “lao vào cuộc” một phần cũng là v́ nghe chính 3 khoa học gia thuộc loại hàng đầu của Nhật (đứng tên chung trong luận văn STAP) là các ông Sasai Yoshiki, Wakayama Teruhiko, Niwa Hitoshidù chủ trương phải rút luận văn và bắt đầu làm lại từ số 0….tâm sự.

Giáo sư Sasai: “hăy coi chuyện tế bào STAP là giả thuyết nên làm lại từ đầu, tuy nhiên sự tồn tại của nó rất cao v́ vẫn chưa có phản chứng nào cho ra hồn để kết luận đó là chuyện giả dối”.

Giáo sư Wakayama: có nhiều “hiện tượng” kỳ lạ về STAP mà tôi không thể giải thích, v́ thế chưa có chứng cớ nào để kết luận: tế bào STAP không tồn tại.

Giáo sư Niwa: Chính mắt tôi thấy là khoảng 2 hay 3 lần Obokata đă chế tạo được tế bào STAP mà!

Thực hư thế nào th́ chả ai mà biết được. Cũng có dư luận cho rằng Obokata dùng “xảo thuật”.

Sau mấy tháng loay hoay lại thêm yếu tố nhóm khoa học do RIKEN thành lập vẫn chưa t́m được điều ǵ mới mẻ về STAP cũng như đề nghị của dư luận, ủy ban điều tra độc lập, bộ trưởng bộ giáo dục là…. phải cho cô tham gia công việc chế tạo tế bào STAP mới rơ trắng đen, cuối cùng RIKEN đă đồng ư tạm quên chuyện “xử tội” Obokata về vấn đề ngụy tạo luận văn và đề nghị cho cô 5 tháng để chính cô chế tạo lại STAP nhưng với những điều kiện thí nghiệm thật nghiêm khắc.

-         Cô sẽ làm công việc nghiên cứu này một ḿnh trong một ṭa nhà biệt lập với ṭa nhà của nhóm nghiên cứu khác (cũng đang làm công việc tương tự trong RIKEN tại Kobe từ tháng 4, nhưng vẫn chưa ….. ra ngô ra khoai ǵ cả).

-         Sẽ đặt 3 video camera để thâu cảnh cô thí nghiệm 24/24

-         Lúc nào cũng có một vài người đứng cùng với cô bên cạnh v́ sợ cô làm tṛ “ảo thuật” ….

-         Cửa ra vào và các máy móc để nuôi dưỡng tế bào sẽ được quản lư bằng khóa điện tử

-         Cô sẽ bắt đầu công việc này từ ngày 2 tháng 7 và chấm dứt vào cuối tháng 11. Tuy nhiên, nếu trước đó mà không có một biểu hiện nào của sự thành công, công việc của cô sẽ bị chấm dứt.

-         Cô chỉ cần làm giai đoạn 1, tức là lấy tế bào hạch huyết từ chuột do RIKEN cung cấp, xong đem ngâm để kích thích bằng cái chất ǵ đó (v́ có người nói chỉ có cô mới biết) để chế tạo tế bào STAP, c̣n sang giai đoạn nuôi dưỡng STAP thành tế bào gốc STAP xong cấy vào chuột th́ đă có người khác phụ trách.

V́ muốn tham gia vào việc truy t́m STAP, Obokata đă đồng ư rút luận văn đă đăng trên NATURE để làm lại từ đầu, dù trước đây cô nhất định không chịu và Nature đă rút lại luận văn của nhóm cô hôm 3 tháng 7.

Cũng có ư kiến phản đối cho là quá nghiêm khắc, canh giữ cô như … “tù”, tuy nhiên “đương sự” th́ im lặng không thấy nói ǵ, ngoài mấy chữ với luật sư: “Tôi sẽ cố gắng hết ḿnh”

Ngày 2 tháng 7, sau 3 tháng vắng mặt cô đă trở lại RIKEN từ bệnh viện nơi đang tịnh dưỡng để bắt đầu công việc mà cô cho là đi t́m lại đứa con đă bị “định mệnh” bắt buộc rời xa.Nghe nói hôm 23/7 vừa qua, sau khi rời pḥng thí nghiệm cô bị nhóm kư giả săn tin của đài NHK theo sát quá, khiến cô phải… “chạy trốn” vào một khách sạn và định dùng thang cuốn để “thoát thân”, nhưng đầu trên đầu dưới đều bị “chận” cả, khiến cô bị bao vây, phải nhờ người của khách sạn “giải thoát”. Trong lúc hai bên “quơ qua quơ lại”, cổ tay của cô đă bị trặc, phải mất 2 tuần mới “b́nh phục” hoàn toàn. RIKEN và luật sư của cô đă kháng nghị với đài NHK. Hôm sau, xếp của nhóm thâu tin và 3 kư giả đă phải xin lỗi cô Obokata (qua luật sư) v́ h́nh thái “thu tin” quá… đáng này..

Pḥng thí nghiệm dành riêng cho Obokata vừa được hoàn thành

Câu chuyện tưởng là đă tạm gác sang một bên chỉ c̣n chờ kết quả, nhưng RIKEN lại gặp một vài rắc rối lẻ tẻ khác từ chính những người đang làm việc trong RIKEN v́ họ không đồng ư cái cách mà họ cho là “nuông chiều Obokata” quá đáng, họ chủ trương: trước khi cho đương sự thí nghiệm lại th́ những nghi vấn về luận văn STAP phải được đương sự “giải minh”. Nhưng đă lỡ “hứa” rồi, máy móc thí nghiệm đă sẵn sàng, video camera đă …. đặt xong, “người canh giữ” đă chỉ định đâu vào đấy, cô cũng đă bắt đầu thí nghiệm rồi th́ làm sao mà RIKEN làm khác được? Chỉ có cách là chờ và…. đợi.

Người ta tiên đoán có 2 “kịch bản” có thể xảy ra:

1/ Không có STAP. Cô sẽ bị khiển trách và nhận h́nh phạt nặng nề về tội lừa dối, và “trước mắt chỉ thấy một chân trời tím ngắt”.

2/ Có STAP. Cô cũng sẽ bị khiển trách chút đỉnh về những điểm “mập mờ” của luận văn đăng trên Nature, nhưng đường vào khoa học của cô sẽ thênh thang rộng mở và thế giới sẽ …. đời đời nhớ ơn cô măi măi.

Thôi chúng ta chờ nhé. Vài tháng có là bao!

----------------------------------

Vũ Đăng Khuê