Thư gửi bạn xa

Vũ Đăng Khuê

Giáng sinh Nhật Bản thế nào?


Vừa rồi, qua một học tṛ người Nhật du lịch Việt Nam, tôi nhận được một bức thư từ một người bạn cũ đă hơn 40 năm không gặp. Ông không dùng máy tính, ông viết tay, nh́n nét chữ tôi thấy ông c̣n khỏe mạnh. Ông vốn là dân đạo gốc, ông vẫn kéo cày nhưng lấy việc “công quả” nhà thờ làm niềm vui vào lúc tuổi “xế chiều”. Thư ông viết 2 trang, nhắc nhiều chuyện ngày xưa, trong đó ông hỏi một chuyện khiến tôi mặc cảm: Giáng sinh Nhật có giống như Việt Nam ḿnh không? Ông có hay đi lễ nhà thờ không? Có cái cảnh rủ nhau đi bát phố Tokyo trước lễ nửa đêm không? Kể cho tôi nghe với. Tôi ngượng ngùng là v́.... tôi đă không phải là con chiên ngoan đạo kể từ lúc ông cụ tôi ra đi (1/1995). Nhưng tôi không thể tránh, phải trả lời. Một công hai chuyện, tôi copy một phần lá thư gửi cho ông, mời quí vị đọc luôn:


Ông H. ơi
------------------------
Câu hỏi của ông làm tôi... kẹt quá, nhớ ngày xưa học chung trường, ông luôn được các thầy kêu giúp lễ, làm hang đá... mỗi lần giáng sinh về, trong khi tôi th́ chẳng ai ngó ngàng v́ bị xếp vào loại quậy phá, chỉ được phép đứng cạnh mấy ông lúc cầm cây đàn đệm theo khi tập hát, dù tiếng đàn c̣n vụng, nhưng.... vẫn hơn mấy ông. Thôi vào đề ngay để ông khỏi sốt ruột.
Nước Nhật chỉ có khoảng 0,1% người theo đạo Thiên Chúa, ngày lễ Giáng Sinh 25 tháng 12 không phải là ngày lịch đỏ (ngày nghỉ) vẫn đi làm b́nh thường. Nhưng “may mắn” thay, kể từ lúc Thiên Hoàng Hirohito băng hà (ngày 7 tháng 1/1989), người Nhật lại được hưởng thêm một ngày lịch đỏ: 23 tháng 12, ngày sinh nhật của đương kim Thiên Hoàng Akihito (23/12/1933), năm nay ông đă 80, c̣n sinh nhật của cố thiên hoàng Hirohito (29 tháng 4/1901) th́ thành “Ngày của Chiêu Ḥa” (Chiêu Ḥa là niên hiệu của thiên hoàng quá cố).

           


Người Nhật rất thích hội hè, lễ lạc và giáng sinh chính là dịp tốt nhất để bán hàng. Hàng sale, hàng “một năm chỉ có một lần”, hàng “độc có một không hai” được quảng cáo và bày bán khắp các cửa hàng lớn nhỏ. Bên ngoài th́ có những ông già “Noel” râu dài mũ đỏ mồm la không ngơi nghỉ, bên trong th́ chói mắt v́ sáng, choáng ngợp v́ hàng, chói tai v́ nhạc. Có tiền th́ tha hồ sắm, không tiền th́ tha hồ ....ngắm.
Từ khoảng đầu tháng 12 th́ “giờ này thành phố chợt bùng lên”. Nh́n những ṭa nhà chọc trời từ xa sẽ thấy h́nh dáng những cây thông lúc chớp lúc tắt được kết bằng nhiều bóng đèn màu rực rỡ. Xung quanh các nhà ga lớn của thủ đô như Tokyo, Ikebukuro, Shinjuku, Shibuya, Roppongi, Ginza v.v... đều sáng rực. Thành phố Yokohama bên cạnh Tokyo c̣n “trội” hơn, có những khu vườn nằm gần nhà ga Sakuragicho trang trí thành h́nh máng cỏ là một vùng sáng muôn màu, cũng là một nơi để khách đi thưởng ngoạn Giáng Sinh, có người đi cả mấy tiếng từ các tỉnh xa chỉ muốn để ngắm vẻ sáng độc đáo mà không nơi nào có. Các thành phố lớn như Kobe, Osaka, Hiroshima, Nagasaki.... chắc cũng thế, tôi đoán là như vậy v́ chưa đến đó bao giờ. 
Nam thanh Nữ tú thường chọn mùa Giáng Sinh để tỏ t́nh, tặng quà cho nhau, các khách sạn tổ chức những dinner-show ca nhạc với giá vé tùy theo tên tuổi ca sĩ, trung b́nh là trên dưới là 50,000 yen (khoảng 500 mỹ kim). Đây là dịp để thiên hạ “trả lễ”, “tỏ t́nh”. Và Tokyo Disney Land hoặc Tokyo Disney Sea (hai địa điểm mà trong đời ai cũng muốn một lần ghé qua, nhất là trẻ em) là nơi hẹn ḥ lư tưởng, muốn có mặt trong dịp này phải mua hoặc đặt vé trước cả năm.
Nói tóm lại điểm đặc biệt của giáng sinh tại Nhật là ánh sáng và bán buôn. Đi đâu cũng thấy bán buôn và....ánh sáng..
C̣n ngay đêm giáng sinh? Trừ những gia đ́nh thiên chúa giáo th́ nhà c̣n giăng đèn kết hoa  “mừng chúa ra đời”, c̣n nhà của “người b́nh thường” th́ “một ngày như mọi ngày”. Có thể là đặc biệt hơn ngày thường một chút chút, v́ có “điểm” thêm một chút giáng sinh....: cũng là món ăn chợ nào cũng bán nhưng thêm vài cái nơ, ngọn nến lung linh cùng hàng chữ “Merry Christmas” cho có vẻ..... Các tiệm nhậu th́ đầy ắp người, nhưng không hẳn là tụ họp mừng giáng sinh, họ chỉ mượn dịp này để “Dzô thoải mái” v́ c̣n là mùa của tiệc tất niên (Bonnenkai – Vong Niên Hội). Nhưng thôi cũng không sao, mừng giáng sinh như thế cũng được rồi ông nhỉ. Đó là chuyện người, nói luôn cho ông nghe chuyện người Việt.


Một lễ công giáo nhân dịp Năm Đức Tin của người Việt tại nhà thờ Tajimi (Nagoya)
(h́nh Nguyễn Văn Tuynh)

Số người Việt tại Nhật định cư hay tạm trú có khoảng hơn 30 ngàn người thuộc nhiều thành phần, dân Công Giáo chiếm khoảng 5% và được tổ chức thành hệ thống gọi là "Giáo Đoàn Công Giáo Việt Nam tại Nhật” mang tính cách tự nguyện. Linh Mục tuyên úy của Giáo đoàn là cha Nguyễn Hữu Hiến, dưới là Liên Cộng Đoàn miền Tây gồm 4 cộng đoàn địa phương và Liên Cộng Đoàn miền Đông gồm 13 cộng đoàn địa phương, những cộng đoàn đông nhất thường ở các thành phố lớn như như Tokyo, Kanagawa, Osaka, Himeji, Kobe.... và cộng đoàn là một tập thể để mọi người có thể gặp nhau ít ra là 1 tháng 1 lần. Cứ vào cuối tháng hay đầu tháng cũng có thể là giữa tháng th́ nhà thờ của “họ” thuộc về “ta”. Sau thánh lễ do cha Việt Nam chủ tế th́ đây thường là nơi để các cộng đoàn họp hành, tập hát hay chuẩn bị cho những ngày lễ trọng. C̣n vào những chủ nhật khác không có lễ Việt Nam th́ mạnh ai về nhà thờ đó của khu vực ḿnh. Lúc người công giáo tại Nhật c̣n “barabara” (rời rạc) khoảng 30 năm về trước, th́ cha Hiến là người từ Roma t́nh nguyện sang Nhật nguyện“cống hiến cả cuộc đời”. Công của cha lớn lắm, v́ tất cả bắt đầu từ con số 0, nhờ cha mà mới được như ngày nay. Giáo xứ Nhật ở đây nể dân Việt Nam lắm, chỉ trên dưới 1000 người mà ḿnh có những 14 cha chịu chức tại đây, 12 cha từ các xứ khác như Việt Nam, Phi sang giúp sức. Những “ông trùm” của các cộng đoàn bây giờ đều là những thành viên quan trọng trong giáo xứ Nhật để....  chỉ huy người Nhật.
C̣n ở tỉnh lẻ không có nhiều người Việt th́ hơi vất vả, có mấy em từ Việt Nam sang làm việc dù ngôn chữ chưa thông, nhưng chuyện đầu tiên mà các em phải làm cho bằng được là t́m một nhà thờ nào đó dù xa để “xưng tội”, “rước ḿnh thánh chúa” v.v...., có nhiều em đă vừa phải lội bộ, xe điện cả 2 tiếng để dự lễ, mà tuần nào cũng thế. Những nhà thờ tỉnh lẻ này, giáo dân ngoại quốc như Peru, Ba Tây, Phi, Việt Nam….có khi c̣n đông hơn giáo dân Nhật,
thỉnh thoảng phần đọc Thánh thư bài một, bài hai đôi khi là tiếng Việt, tiếng Bồ Đào Nha. Và sau mỗi bài, c̣n có cả câu xướng: “Đó là lời chúa!”. Tôi vẫn lấy làm thắc mắc là khi đọc Thánh thư th́ giọng b́nh thường, nhưng cứ đến 4 chữ này th́ mọi người lại lên tông. Ông hiểu tại sao không?
Muốn t́m không khí giáng sinh đúng nghĩa th́ chỉ có nước t́m đến nhà thờ. Khu vực nào có cộng đoàn địa phương th́ vui lắm, họ chuẩn bị cho ngày lễ lớn này cả tháng trước, v́ “nơi nào có người Việt th́ nơi đó ồn ào” mà...  C̣n ở những nơi ít người Việt như chỗ tôi ở (khoảng 5, 6 gia đ́nh) th́ vui trong tính cách... quốc tế.  Sau thánh lễ gần nửa đêm (gọi là gần nửa đêm v́ tất cả phải xong trước 11 giờ hay trễ nhất là 11 giờ 30 cho những người về bằng xe điện), sẽ có tiệc chung vui, các món ăn do các giáo dân tự đem đến th́ đủ thứ, Việt Nam th́ lúc nào cũng
chả gị, gỏi cuốn. Để giúp vui cho “chương tŕnh văn nghệ” th́ mỗi nước có một vài bài hát tủ, Việt Nam th́ luôn luôn là “Đêm Đông lạnh lẽo chúa sinh ra đời”. 3 năm trước, trong chương tŕnh, một em từ Việt Nam sang làm việc t́nh nguyện hát “chay” không đàn không trống, em hát cái bài:


Bài thánh ca đó c̣n nhớ không em 
Noel năm nào chúng ḿnh có nhau 
Long lanh sao trời đẹp thêm môi mắt 
Áo trắng em bay như cánh thiên thần 
Giọt môi hôn dưới tháp chuông ngân 


-------------
Thiên hạ la ơi ới, yêu cầu tôi dịch, thế là tôi được dịp vẽ vời: Đây là câu chuyện của 2 người yêu nhau nhưng phải xa nhau trong thời chinh chiến và...... , không biết họ có hiểu và cảm lời tôi dịch không, nhưng tôi th́ muốn .... chảy nước mắt. C̣n Ba Tây, Phi Luật Tân, Peru, Nhật Bản.... đều có bài hát của nước họ, tôi nghĩ chắc.... chả ai hiểu, nhưng cứ đến “Đêm Thánh Vô Cùng” hay “Jingo Bell” th́ lập tức có một ban đại hợp xướng đồng loạt cất tiếng, “giọng chính” cũng nhiều mà “bè phụ” cũng không thiếu, ngôn ngữ của nước nào th́ “hồn” nước đó dữ, vang khắp khu phố, người hàng xóm xung quanh tuy thấy ồn ào, nhưng ai cũng thông cảm v́ một năm chỉ có một lần. Theo tôi, th́ ở Nhật có 2 khung cảnh mà tôi thấy cảm thấy thanh b́nh nhất, một là.... trong quán nhậu, hai là tham dự những ngày lễ quốc tế như thế này. Trong đêm chúa ra đời sẽ không có cái màn “bát phố” như Việt Nam v́ .... xe điện chỉ chạy đến 12 giờ.
C̣n ở Việt Nam th́ sao ông? Tôi nhớ tụi ḿnh có cái màn “diện đồ mùa đông” ṿng ṿng quanh thờ Đức Bà, sau khi dự lễ, trên đường về nhà thế nào cũng phải ghé “quán bên đường” gần cái chợ trên đường Phạm Ngũ Lăo làm reveillon bằng tô cháo gà và ly sâm bổ lượng. Dù là “đêm đông lạnh lẽo”, nhưng trời Saigon lúc nào cũng hâm hấp, nhưng tô cháo gà và ly sâm bổ lượng ngon-ngọt thiệt. Ở Nhật, tôi được ăn tô cháo gà ngon “tương tự” như vậy một lần duy nhất sau một chuyến xe xuyên đêm để tham dự một sinh hoạt ở Himeji (nơi có đông người Việt). À cô T., cô N. thường đi cùng với tụi ḿnh đó, ông c̣n gặp không? Hỏi ông cũng như không, ǵ chứ đụng đến mấy cô là.... má ông lại đỏ ửng.
Năm nay, gia đ́nh tôi sẽ đón Noel bằng một chai wine, một ổ bánh giáng sinh, một con gà do cậu con đă đặt trước. Số là cậu con tôi làm việc thêm ở Lawson (tiệm bán đồ cần dùng 24 trên 24), cứ đến những mùa như thế này, nhân viên tiệm bắt buộc phải mua. Đó là giao ước để được nhận vào làm việc. Thôi tôi dừng bút, đủ rồi.... để ông tưởng tượng.

Vinh danh thiên chúa trên trời
B́nh an dưới thế cho người... như ông

Nhớ cầu nguyện luôn cho... tôi. Có rảnh, thư kể tôi nghe Giáng Sinh Saigon nhé. Nhớ Việt Nam quá.


Bạn ông