Vi mẹo vặt

Dng ể Giử Gn Sức Khỏe Cho Ci PC

     

Ngy nay ci computer khng cn l vật xa xỉ nữa, gần như mọi gia đnh đều c computer. Khi qu vị đ lm quen với n rồi th khi vắng n qu vị sẽ nhớ nhung nhiều. Trong bi viết ngắn sau đy ti by cho qu vị vi ba mẹo vặt để giữ ci computer khỏe mạnh để vui cng qu vị.

Hiện nay khi ni đến computer th qu vị nghĩ ngay đến ci PC xuất pht từ ci IBM XT, thực ra theo quan điểm của ti v của nhiều người đ xi qua hai loại Mac Intosh (Apple Mac) lẫn hệ IBM th ci Mac hay hơn, đẹp hơn, khỏe mạnh hơn, v tiến bộ hơn ci PC khoảng 5 năm. Nhất l Mac dễ sử dụng hơn PC hơn nhiều (cc bạn đang xi Mac xin vổ tay cho ti một pht). Tuy nhin ti vẫn xi v mọi người vẫn xi hệ IBM, m giờ đy operating system của n l Windows XP. L do l v PC qu rẻ tiền so với Mac cả software lẫn hard ware. Với ti cn một l do nữa l dễ chm softwares PC để xi cha hơn l software của Mac, l do l v PC lan trn ở khắp nơi.

Qu vị nn  hiểu rằng ci PC của qu vị l một vật rất mạnh rất bền về thể xc (thể xc = hardware) nhưng tm hồn (= software) th yếu đuối hơn cy sậy, tệ nhất l hệ điều hnh Windows cn qu nhiều sai lầm, qu nhiều khuyết điểm. Hỏi ra trong số qu vị đọc bi nầy khng ai l khng bị ci computer giận hờn, đau bịnh, lm kh dễ. Những hư hỏng của computer theo ti l 90% do softwares gy ra, hay do lỗi lầm của người sử dụng v do software qu dở, kế đ một phần nhỏ do computer virus v spywares. Vui ở chỗ l khi computer của qu bạn chết nằm một chỗ th thường qu bạn đổ cho tại n nhiễm virus, chớ khng phải do qu bạn v tnh ra lịnh cho n tự vận.

Muốn ci PC qu vị sống khỏe th qu vị cần lm vi ba thứ lặt vặt sau đy:

1. Ngăn ngừa v diệt trừ virus, tuy rằng virus t khi lm hại ci computer của qu vị. Software dng trừ virus lan trn v free, qu bạn chớ c nghe tin virus l vội chạy ra tiệm mua ngay, tốn tiền v ch, (để tiền khi gặp ti qu vị đi t phở hay hơn- chị Bch Vn ơi, c đọc trn radio th chị bỏ ci vụ đi t phở đi nghe, cn nếu chị muốn cho HC ăn phở mệt nghỉ th quảng co gim). Hai ci software thường hay được nhắc tới l McAfee v Norton Antivirus. Theo ti th ci Norton Antivirus tuy diệt trừ được virus nhưng n cn lm phiền qu vị hơn l virus nữa. Một khi qu vị install n vo my computer rồi th khng bao giờ qu vị c thể lấy n ra (uninstall) khỏi my được nữa, dĩ nhin l n cũng chịu uninstall trước mặt qu vị nhưng gốc rể n vẫn nằm trong my gy nhiều phiền phức về sau, dầu qu vị mua n đi nữa, sau một năm n cứ cho chẹo đi tiền qu vị upgrade. Theo ti đừng xi Norton Antivirus. Cn lại ci McAfee th dễ chịu hơn, cũng đi tiền nhưng nhẹ nhng hơn, nếu qu vị biết cch th upgrade free v xi được trong nhiều năm. Ci software antivirus dễ chịu hơn, v c lẽ hay hơn hết của McAfee l version 2003 (version 7.0), qu vị đừng mua hay chm những version mới hơn như 2004 hay 2005, n phức tạp gy rối, đi tiền, m chẳng hay hơn. Với ci 2003 qu vị install xong rồi vo home page của McAfee down load ci virus dat mới nhất (th dụ hiện giờ l sdat4531.exe). Khi down load xong double click ci tn n l qu vị sẽ c signatures của những virus mới nhất, lẫn search engine mới nhất, hon ton free. Một năm sau, tới ngy đo hạn n hiện ra windows đi upgrade cho chẹo, qu vị uninstall n ra khỏi my, delete cookies, scan registry của ci Windows XP lấy hết dấu vết n ra. Xong install lại, down load virus data từ McAfee, install, qu vị lại được một năm free nữa với signatures cập nhật nhất. Khi c tin virus mới, chỉ chừng một ngy sau l trong home page của McAfee đ c signature của n rồi, qu vị down load về để đề phng. Những chuyện ti vừa ni c khi xa lạ với qu vị nhưng ti tin l trong nh qu vị hay bạn b chung quanh qu vị c người rất cần ci mẹo ti vừa by.

2. Backup, backup v backup. Qu bạn nn nhớ rằng trước sau g ci computer của qu bạn cũng lm kh, cũng chết ngắt. N xy ra cho bất cứ ai, dầu cho người sử dụng n l kỷ sư về ngnh computer. C tới một ngn lẽ một l do lm computer qu vị chết, nhưng 90% l do người dng, lẫn do software viết qu dở. Nhn đy ni thm t xu, mỗi lần c một software mới chng ta phải học cch sử dụng cho thnh thạo. bỏ cng ra học th học cho đng, nghĩa l qu bạn nn xi loại software chiến nhất. Th dụ để edit hnh của digital camera, thay v qu vị dng những software rẻ tiền, sao qu vị khng dng ngay ci software nh nghề l Photoshop version mới nhất. ng no cũng đu tốn tiền mua, t nhất l đối với ti. Xin trở lại. khi ci computer của qu bạn ngừng chạy, v qu vị c bản backup trước đ của n th qu bạn chỉ mất chừng một giờ l my chạy lại bnh thường theo kiểu cch quen thuộc cho qu bạn xưa nay. Nếu khng c bản backup th chỉ cn hai việc, một l mang my ra tiệm, chờ đợi vi ngy, tốn tiền, mang my về nh, data mất hết trơn, m my chạy chẳng giống khi xưa, phải mất mấy tuần mới lập lại sự quen thuộc bnh thường. Hai l tự install lại Windows XP, tự install lại những software quen thuộc, lm cho my chạy đng , mất một hai tuần lể mới xong.

Vậy th backup cch no, c nhiều mức độ khc nhau. Thứ nhất giản dị hơn hết l chụp ảnh ci my đang chạy tốt, để dnh đ, khi n sanh chứng th mang n lại tnh trạng tươi tắn như khi lc chụp ảnh. Windows XP cho php qu bạn dng cch nầy rất nhanh. Qu bạn muốn thử xin theo đng cc hng v hnh km theo:

A - Click StartRun

 

 

B - C một Windows nhỏ hiện ra qu vị ghi vo đ hng chữ msconfig, xong click OK:

 

C - Sau đ một Windows khc hiện ra:

 

D- Click Launch System Restore (tuy l restore nhưng cũng dng để backup)

 

 

E - ể backup qu vị chọn Create a restore point, một Windows hiện ra:

 

        

F - Sau nầy khi computer của qu vị chạy khng ưng hay trục trặc th qu vị c thể dng ci backup vừa rồi  để đưa n lại tnh trạng chạy tốt như khi vừa mới backup. Việc backup nầy rất cần trước khi install một software mới. Muốn restore th qu vị ập lại cc giai đoạn trn nhưng chọn Restore my computer to an earlier time. V cuối cng qu vị chọn thời điểm đ backup trước đ theo hnh để restore lại system:

 

Sau khi qu vị click OK th ci computer của qu vị sẽ restart, xin đừng lo, cht sau n sẽ chạy lại tươi vui như vo lc qu vị đ chụp ảnh n. Dĩ nhin những softwares m qu vị đ install sau thời điểm nầy đều biến mất. Cc data do qu bạn tạo ra bằng MsWord, hnh ảnh digital, email (ty) vẫn cn y nguyn. Tuy nhin xin qu vị cẩn thận save những thứ nầy ra khỏi ci hard disk đang dng.

Trn đy l cch giản dị để backup system của Windows XP v restore n trở về tnh trạng chạy tốt, khi Windows bị trục trặc do lỗi lầm của người sử dụng hoặc do install một software qu dở, hoặc do virus (t khi). Nếu do virus th khi ci computer chạy lại qu bạn nhớ scan virus để loại chng ngay. Ngy nay virus t honh hnh được như những năm trước đy.

Cch backup system ni trn tuy đơn giản nhưng gip cho qu vị đở mất th giờ rất nhiều khi gặp trở ngại. Qu vị nhớ l những data quan trọng bao giờ cũng phải chứa ở hai ba nơi khc nhau, th dụ như ảnh chụp bằng digital camera, cc thơ từ bi viết.phải chứa ngoi hard disk. Những media thường dng để lưu trử data l CD v DVD.

CD khng bền, nếu dn nhản trn đ th trong vng 5 năm l hết đọc được, CD chứa data nn dng viết m viết ln đ (chớ c dng viết nguyn tử). Ring DVD bền hơn, tuy nhin cũng chỉ chừng mươi năm l mất data. Xin lưu l chỉ dn nhản trn đều đặn ln CD hay DVD, đừng dn ci nhản vung bằng ngn tay ln một chỗ, lm vậy ci CD sẽ sai trọng tm, khi quay nhanh (my reader ngy nay quay rất nhanh) sẽ lm hư my reader, hoặc khng đọc lại được v khi quay ci CD rung qu nhiều. Một khi ci nhản đ dnh vo mặt dĩa, th khng bao giờ nn gở ra. Qu vị gở ra th 90% l sẽ bỏ ci CD thng rc, data đi đứt. Nn nhớ l với CD data viết ở mặt dn nhản, với DVD th data ghi  ở mặt nằm giửa hai dĩa plastic nn bền hơn. Nếu qu vị cn thắc mắc xin đọc bi tr nhớ của computer ti đ viết mấy thng trước.

Tuy nhin cch  backup registry trn chỉ c gi trị khi nng computer giận hờn thi, chớ một khi nng bỏ qu vị ra đi, (nghĩa l nng khng ra mặt nữa, mở my ln mn ảnh đứng khựng bảo g cũng chẳng nghe lời) th qu vị lm sao m restore registry lại cho được. Do vậy qu vị nn dng một cch nữa kh hơn cht xu, nhưng an ton 90%.

l dng một software tn l Norton Ghost để backup. C nhiều software để backup lắm, nhưng ci nầy rất hữu ch v dễ dng. Lc ny ti ch Norton, nhưng ci Norton Ghost 2003 rất hữu dụng v rất tốt để backup Windows XP. Qu vị đừng xi, đừng chm, đừng mua Ghost 2004 hay 2005, phức tạp v ch dễ gy lỗi lầm tai hại. Ghost 2003 mới thấy tưởng kh dng, nhưng thực tập vi lần qu vị thấy an lng ngay. N chạy dưới dạng DOS, v vậy n backup hết ci operating system của qu vị dễ dng dầu cho ci hard disk của qu vị dng FAT32 hay NTSF. Khi ci Windows qu vị bỏ ra đi, th qu vị chỉ cần bỏ ci floppy do Ghost tạo ra vo my, mở ln l n sẽ hướng dẫn qu vị cch restore lại ci hard disk thật dễ dng.

Với Ghost qu vị c thể backup ci drive C: (đang chạy tốt) vo CD, v DVD hay vo một hard drive thứ hai, ngay cả c thể back kup vo cc USB 2.0 removable hard disk. Khi gặp trở ngại qu vị cũng dng cng một cch m restore từ cc storage media ni trn trở lại vo hard disk. Mất trung bnh chừng 1 giờ thay v vi tuần như phải install lại hết mọi thứ. Sau khi restore computer của qu vị chạy trở lại y như lc backup n. Ghost c thm ci hay l qu vị c thể dng Ghost Explorer chạy trong Windows để restore lại từ file một, khng cần phải restore nguyn ci HD. Những data qu vị tạo ra từ sau ngy backup sẽ mất hết, do vậy bao giờ qu vị cũng nn chứa data vo những media ngoi hard disk đang chạy. Qu vị nn nhớ rằng trước sau g ci computer của qu vị cũng sẽ hư hay trục trặc. Chuyện dng Ghost khng thể ni trong một bi ngắn , do vậy ti chỉ gợi qu vị m thi.

3. Chống Spyware v Pop-Up. Virus khng đng sợ như pop-up v spyware. Hai ci nầy khng lm my qu vị chết, chỉ gần chết thi v nhất l rất dễ xảy ra hơn l bị virus. Một hm đẹp trời no đ qu vị ngao du (Internet) sa chn vo cc ổ nhện (cc site về sex) l qu vị thấy cc Windows khng muốn nhn tới hiện ra lia chia như pho nổ trn mn hnh. Qu vị tối tăm mặt my chẳng lm sao close chng cho kịp, nhất l với qu vị xi broadband như cable modem hay DSL modem. Rồi từ ngy sa chn, mỗi lần qu vị mở my log v Internet l cc windows lạ hoắc chen vo thay cho những webpage qu vị cần đọc. C khi chng hiện ra những warning giả tạo lm qu vị hốt hoảng nữa. Chng chiếm hết thời gian v sức mạnh của ci computer. Ci PC của qu vị chạy chậm r, c khi khng thm nghe lịnh của qu vị nữa. l pop-up. Nhưng tệ hơn nữa l trong lc pop-up hiện ra như vậy th spywares m thầm install vo my computer của qu vị. N nằm cng khắp, dầu qu vị c tay nghề đi nữa, tm được vi ci delete n đi, tưởng yn nhưng mở my lần sau n hiện ra nữa, l do l n c nhiều ci đầu, chm ci nầy cn ci khc y như Phạm Nhan vậy. Mấy ci spyware nầy rnh rập mọi chuyện, lục lạo ci computer của qu vị để chuyển data về cho chủ của chng bất cứ khi no qu vị log v network.

ể trnh tnh trạng nầy ti xin đề nghị qu bạn dng một ci firewall software. Ci ti thch l Zone Alarm Pro. Kế đ l một ci anti-spy, xin đề nghị ci Webroot Spy-Sweepper. V sau cng l một software dng để kiểm sot luồng dat đưa vo my v xuất ra khỏi my computer. Xin đề nghị ci software tn l DU-Meter. y chỉ l gợi thi, bi qu di chờ dịp khc sẽ ni tiếp. Những software nầy thường c trial version trong cc home page của cng ty, qu vị c thể vo đ download xi thử. Ti thấy cũng thường c bn sale tại Frys Electronic rất rẽ (chừng $10 sau khi rebate). Ni nhỏ thi, qu vị khng chờ sale được th tm serial number hay cc crack của chng trong Internet m chm, nhớ cẩn thận v cc site chứa serial number v crack thường chứa nhiều mn bẩy (virus & pop-up & spyware).

Tm lại qu vị nn c 5 ci software lun lun chạy khi mở my l anti-virus, anti-spy, anti-pop-up, firewall v sau cng l một software dng monitor số lương data vo ra khỏi my (DU- mater). Một ci software khc cũng cần để cleanup registry, v dọn dẹp nhiều thứ khc, ti đề nghị System Mechanic version 5. 

 Huỳnh Chiếu ẳng ( huy017@juno.com ) (viết lần đầu ngy 9-Jul-05)