CƠN THOÁNG THIẾU MÁU NĂO

Bác sĩ Nguyễn văn Đích   

Cơn thoáng thiếu máu năo là những triệu chứng thần kinh xảy ra đột ngột nhưng không kéo dài, bệnh nhân tự phục hồi tuy có thể bị tái phát. Cơn thoáng thiếu máu năo là triệu chứng của bệnh mạch máu năo, là dấu báo hiệu của tai biến mạch năo cũng giống như cơn đau thắt ngực là dâu hiệu của bệnh mạch vành (tim). V́ vậy cơn thoáng thiếu máu năo đuợc coi là t́nh trạng khẩn cấp, cần được thăm khám và điều trị kịp thời.    

CƠ THỂ VÀ SINH LƯ BỆNH

Năo cũng như các bộ phận khác cần được cung cấp máu để sống và làm việc. Khác với các bộ phận khác, năo rất nhạy với t́nh trạng thiếu dưỡng khí. Chỉ thiếu dưỡng khí trong 4 phút các tế bào thần kinh đă bị huỷ hoại không phục hồi lại được.
Chúng ta có 2 bán cầu năo, thông thường bán cầu bên trái có ưu thế. Mỗi phần của năo lại có nhiệm vụ  riêng như chủ về sự vận động, về tiếp nhận cảm giác, vê nói và hiểu,  về nh́n và hiểu các tín hiệu thị giác...
Mỗi vùng của năo lại được nuôi sống bằng một mạch máu riêng. Các mạch máu này có thể bị hẹp hoặc bị tắc làm giảm sự tưới máu cho phần năo liên hệ gây rối loạn cho chức năng của vùng đó. Thí dụ khi vùng vận động bị tổn thương th́ bệnh nhân bị liệt nửa người. Nếu sự tưới máu chỉ giảm trong một thời gian ngắn không làm chêt các tế vào thần kinh th́ triệu chứng  chỉ thoáng qua; nếu mạch máu bị tắc nghẽn hoàn toàn th́ các tế bào bị chết hẳn và tổn thương sẽ vĩnh viễn, gọi là tai biến mạch máu năo.
  

LÂM SÀNG

Bệnh nhân đang sinh hoạt b́nh thường, bỗng nhiên:
1. bất tỉnh,
2. nhức đầu, yếu nhẹ hoặc liệt nửa người,
3. nói ngọng hoặc không nói được,
4. không nh́n thấy ở một mắt hoặc cả hai mắt,
5. mất thăng bằng, lảo đảo, đi không vững…
T́nh trạng xảy ra đột ngột, chỉ kéo dài một hai phút đến 10 phút, không kéo dài quá một giờ. Nếu triệu chứng kéo dài quá một giờ, ta gọi là tai biến mạch máu năo, v́ trong những trường hợp này, thường đă có tổn thương cơ thể, nghĩa là một vùng năo đă bị hư hoại.
Nếu thăm khám trong những phút đầu tiên, có thể thấy bệnh nhân có huyết áp cao, bị rối loạn tri giác có thể mất định hướng, lơ mơ hoặc bất tỉnh, có dấu liệt mặt và liệt nửa người, có thể nói ngọng hoặc không nói được, hoặc không nói không hiểu được.. Khám tim mạch có thể thấy rôí loạn nhịp tim, dấu tắc hẹp động mạch, cụ thể là động mạch cổ.
Chụp X quang cắt lớp không thấy dấu hiệu chảy máu hoặc hư hoại của năo bộ. Thử máu có thể thấy đường hay mỡ trong máu cao.
  

CHẨN ĐOÁN

Cần phân biệt với:
1. ngất xỉu,
2. động kinh,
3. hạ đường huyết,
4. chóng mặt, viêm tiền đ́nh (labyrinthitis)…,
5. migraine với dấu báo trước (aura).
   

DIỄN TIẾN

Bệnh nhân phục hồi hoàn toàn trong vài phút hoặc trong ṿng một giờ. Bệnh nhân có thể bị tái phát nhiều lần và có thể bị tai biến mạch máu năo thật sự nghĩa là bị hôn mê và liệt kéo dài, không phục hồi, có thể tử vong. Thống kê cho thấy 7% những người bị cơn thoáng thiếu máu năo bị tai biến mạch máu năo trong ṿng 1 tuần, một nửa trong số đó bị tai biến trong 2 ngày đầu, 14% những người khác bị tai biến trong ṿng 3 tháng.   

NGUYÊN NHÂN

Các rối loạn thần kinh đột ngột và ngắn hạn xảy ra do sự lưu thông của máu trong động mạch bị giảm v́ động mạch bị hẹp, bị co thắt hay bị tắc nghẽn do một cục máu đông từ tim hay một mảng xơ vữa từ động mạch lớn được bơm vào một mạch máu nhỏ ở năo.   

YẾU TỐ GÂY BỆNH

Những yếu tố khiến dễ bị cơn thoáng thiếu máu năo hay tai biến mạch máu năo là:
1. di truyền, có thân nhân bị bệnh tim mạch trước năm 55 tuổi,
2. tuổi: trên 60 tuổi,
3. phái tính: đàn ông hay bị tai biến hơn đàn bà,
4. sắc dân: người da đen hay bị tai biến và tử vong v́ tai biến hơn người da trắng,
5. cao áp huyết,
6. bệnh tim mạch như bệnh van tim, suy tim, rung nhĩ…
7. hút thuốc lá,
8. tiểu đường,
9. cao cholesterol,
10. mập.
11. lạm dụng thuốc cocaine
  

XỬ TRÍ

Cơn thiếu máu năo được coi là t́nh trạng khẩn cấp. Nếu cơn thiếu máu mới xảy ra, cần gọi cấp cứu; bệnh nhân không được tự lái xe đến cấp cứu. Bệnh nhân cần được thăm khám, làm xét nghiệm để loại trừ khả năng bị tai biến mạch máu năo, để được điều trị khẩn cấp. Nếu cơn thếu máu năo đă xảy ra trong ṿng 2 ngày, bệnh nhân cần được thăm khám sớm tại pḥng khám hoặc tại bệnh viện.    

ĐIỀU TRỊ

Sự điều trị nhằm giảm các yếu tố gây bệnh như bỏ thuốc lá, diều trị cao áp huyết, tiểu đường, cao cholesterol, bệnh tim mạch, loạn nhịp tim, chống đông máu…   

PH̉NG NGỪA

Giảm nguy cơ bị xơ vữa và hẹp động mạch bằng Aspirine liều thấp, Plavix hoặc Aggrenox  hoặc trong một số trường hợp bằng thuốc chống động.
Những người bị thiếu máu năo do hẹp động mạch cổ có thể được giải phẫu hoặc nong động mạch.
  Tóm lại cơn thoáng thiếu máu năo là một dấu hiệu báo trước của tai biến mạch máu năo. Những người bị cơn thoáng thiếu máu năo cần được thăm khám khẩn cấp hoặc càng sớm càng tốt để ngăn ngừa tai biến mạch máu năo.   Ngày 10-9-2005

 


(*) Bài post lại với sự đồng ư của Diễn Đàn Y Khoa :