V́ sao tôi đến với Trịnh Công Sơn 

Frank Gerke - Trịnh Công Long


 
Tôi đă say mê âm nhạc từ khi là một đứa bé chưa hề biết chữ cái nào, và âm nhạc đă luôn luôn đóng một vài tṛ rất quan trọng trong đời sống của tôi cho đến nay. Hồi tôi là một thư sinh ngây thơ mới lên 17 tuổi, học lớp 11 trung học phổ thông, tôi rất thích âm nhạc Elvis Presley, dường như bài nào cũng thuộc ḷng hết. 

Thời đó, tôi có một người bạn Việt Nam tên là Vinh, và tôi đă bắt đầu học tiếng Việt với anh ấy.  Nhưng Vinh không những dạy tiếng Việt mà c̣n giới thiệu âm nhạc Việt Nam cho tôi. Có một ngày anh Vinh đă tặng cho tôi một băng cát-sét mang tên là "Sơn ca 7". Tôi mở lên và lần đầu tiên nghe được nhạc Trịnh Công Sơn qua giọng hát của Khánh Ly.  Khi đang nghe những bài như Nh́n những mùa thu đi, Mưa hồng, Tuổi đá buồn v.v. tôi hoàn toàn im lặng, người như tê dại v́ chưa bao giờ có thứ âm nhạc nào có sức lực thu hút tôi đến mức quên tất cả những ǵ đang diễn ra chung quanh tôi như âm nhạc lạ lùng, lại đẹp đẽ vô cùng này. 

Thật ra, tôi mới học được tiếng Việt chỉ một vài tháng thôi, cho nên chưa hiểu hết về ư nghĩa của những lời hát, nhưng vẫn hiểu được tư tưởng của tác giả qua nốt nhạc và cách tŕnh bày của ca sĩ. Sau đó, tôi đi bất cứ chỗ nào, luôn luôn mang theo băng cát-sét này.  Chỉ có một điều là tôi không ngờ sẽ có một ngày tôi gặp chính tác giả của những bài hát đó. 

Năm 1996 Hội Chợ Sách Frankfurt đă tổ chức hai cuộc triển lăm sách Đức tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Tôi được mời tham gia với tư cách là tư vấn. Ở Đại Sứ Quán Đức tại Hà Nội cùng với đối tác phía Việt Nam, đă chuẩn bị cuộc triển lăm cũng như chương tŕnh văn nghề Đức kéo dài hai tuần lễ rất sinh động và chu đáo. Ngày lễ khai mạc có rất nhiều nhân vật tên tuổi trong giới lănh đạo cũng như văn nghệ sĩ Việt Nam đến dự .. Nhưng khi bay vào TP. Hồ Chí Minh để lo việc tổ chức triển lăm, tôi nhận thấy tại đây chưa chuẩn bị được ǵ. Hồi đó ở Sài G̣n tôi chỉ biết duy nhất một nhà văn Nguyễn Quang Sáng. Khi tôi ngỏ ư anh Sáng đă nhận lời mời đến dự lễ khai mạc triển lăm ngay.  Vậy th́ ít nhất là có một nhân vật quan trọng đến dự ... 

Một buổi trưa, ba ngày trước ngày khai mạc, trời nóng bức nắng ối chang chang, tôi đang ngồi ở nhà bạn tri âm tri kỷ uống bia hơi cho nó mát. Sau khi hai người bạn đă uống hết hai lít th́ bắt đầu nói nhiều: Rượu vào lời ra! Lúc đó tôi đă nói với bạn ḿnh, tên là anh Hùng, như thế này: 

"Hùng ơi! Ḿnh chỉ mời một nhà văn duy nhất là anh Sáng không đủ đâu. Ḿnh phải mời thêm một vài người văn nghệ sĩ nữa chứ!" 
Hùng hỏi lại : "Mầy c̣n muốn mời ai nữa? Ḿnh đâu có biết văn nghệ sĩ nào nữa đâu!" 
"Tao muốn mời Trịnh Công Sơn!", tôi trả lời nói
"Mầy xỉn chưa?. Trịnh Công Sơn quá nổi tiếng, làm sao mời được! Nếu ḿnh gởi lời mời cho Trịnh Công Sơn, chưa chắc anh ấy sẽ nhận lời mời của ḿnh. Vả lại tao cũng không biết nhà Trịnh Công Sơn ở đâu cả. Quên cái đó đi!", Hùng đáp lại. Nhưng tôi chưa chịu đầu hàng: "Hùng, tao vẫn muốn mời Trịnh Công Sơn. Bây giờ mầy đừng có uống nữa, suy nghĩ đi, thử xem làm sao làm quen được với Trịnh Công Sơn!"
 
Sau khi suy nghĩ một vài phút, Hùng bảo: "Chỉ có cách duy nhất là ḿnh phải lên Hội Âm Nhạc Thành phố, xin địa chỉ của Trịnh Công Sơn." 
Vậy, hai thằng vớ vẩn leo lên xe, phóng xe đến Hội Âm Nhạc. Xin được địa chỉ của Trịnh Công Sơn là 47C Phạm Ngọc Thạch, Quận III, hai thằng đến đó ngay.

Đứng trước cổng nhà anh Hùng muốn gơ cổng, nhưng tôi kêu anh đừng làm cái đó v́ bên phải ở góc bức tường có bảng nhỏ để: "Xin bấm chuông!" Bấm chuông xong, có người giúp việc ở nhà mở cửa cổng hỏi tôi: "Anh muốn gặp ai ?" 
"Dạ, cho tôi xin gặp nhạc sĩ Trịnh Công Sơn!", tôi bảo.
"Cậu Sơn đang ngủ trưa.  Xin anh nhắn tin lại, vào buổi chiều lúc năm giờ rưỡi ghé lại đây gặp cậu Sơn.", người giúp việc trả lời nói giọng Huế đặc sệt. 
Tôi làm theo lời nói của người giúp việc, móc ra một tờ giấy nhỏ ghi như sau: 
"Thưa bác Trịnh Công Sơn, cháu tên là Frank Gerke, tên tiếng Việt là Long. Cháu là người Đức rất mong muốn gặp được bác để trao đổi về văn học Việt Nam. Buổi chiều, năm giờ rưỡi, cháu sẽ ghé lại.  Xin cảm ơn rất nhiềụ" 
Kư tên xong tôi đưa tờ giấy ấy cho người giúp việc, về sau mới biết được người con gái Huế ấy mang tên là Tí. 

Buổi chiều hôm ấy, đúng năm giờ rưỡi, tôi lại có mặt trước cổng nhà Trịnh Công Sơn, bấm chuông và được mời lên pḥng của nhạc sĩ. Đứng trước cửa tôi tự kiểm tra ḿnh ăn mặc cho đủ lịch sự, sau đó gơ cửa, mở cánh cửa ra bước vào pḥng, đứng đó như con nít khoanh tay đàng hoàng: "Chào bác!" Tôi lễ phép chào anh. Trịnh Công Sơn cùng một số người bạn đang ngồi trước bàn tṛn có một vài ly rượu. Anh đang ngồi một tay để trên bành ghế, một tay cầm một điếu thuốc, nh́n tôi hơi lâu như nh́n một nhân vật lạ lùng, sau đó ph́ cười.  Và mọi người trong pḥng đều cười theo. Tôi giật ḿnh nghĩ thầm: "Chết rồi, ḿnh đă phạm sai lầm ǵ đây ?" 

Sau đó, Trịnh Công Sơn nói: 
"Long qua đây ngồi ghế kế bên ḿnh. Nhưng, đừng kêu ḿnh bằng bác nữa, v́ Long kêu bằng bác làm ḿnh cảm thấy già quá!" Vậy là lần đầu tiên tôi được ngồi với anh Sơn. Anh rót rượu mời tôi, sau đó hỏi thăm trăm thứ về đời tôi. 

Từ năm 1996 đến 1999, tôi đă đi làm cho một dự án hợp tác phát triển được thực hiện trên Buôn Ma Thuột, thành phố mà anh Sơn hay gọi là "Buồn Muôn Thuở". Trong suốt thời gian tôi làm việc ở Việt Nam tôi đă được dịp gặp lại anh Sơn nhiều lần, cùng anh đi la cà, vui chơi, ca hát... 

Lần đầu tiên tôi hát cho anh Sơn nghe là ngày quốc khánh năm 1996. Buổi chiều đó một số anh em văn nghệ sĩ tổ chức liên hoan ở Câu Lạc Bộ Nhạc Sĩ. Hai vợ chồng tôi đă đến đón anh Sơn ở tại nhà riêng, đi cùng với anh trên một chiếc xe taxi.  Hôm ấy c̣n có một chương tŕnh văn nghệ, và dù trời mưa tầm tă vẫn rất đông khán giả đến nghe. Khi ngồi cạnh anh Sơn, tôi đă đề nghị với anh cho phép tôi đóng góp vào chương tŕnh một tiết mục cho vui. 

Anh Sơn bảo: "Long chờ một tí." Anh ngồi hút điếu thuốc suy nghĩ một vài giây xong hỏi tôi: "Long hát bài nàỏ" "Em sẽ hát Diễm xưa, được không anh?", tôi trả lời. Anh gật đầu. Anh Sơn dẫn tôi đi phía đằng sau sân khấu. Trước khi người giới thiệu chương tŕnh lại kịp giới thiệu ca sĩ Cẩm Vân lên sân khấu, anh Sơn ra cầm micro, nói một vài lời chúc quốc khánh với khán giả, sau đó tự hát tặng cho người ta nghe một bài. Hát xong anh giới thiệu tôi:
 
"Hôm nay có một người bạn của tôi ở đây tên là Frank Gerke (Ngạc nhiên thay, mặc dù không biết tiếng Đức, không có tập trước ǵ hết, anh phát âm tên tôi quá chuẩn!), là người Đức, tên bằng tiếng Việt là Long, v́ anh ấy sinh ra năm rồng. Anh Long xin hát một bài của tôi tặng cho các bạn." Rồi anh kêu tôi ra sân khấu. Lúc đó tôi cũng hơi run, v́ ḿnh thật sự phải hát, không c̣n cách thoát nào nữa... Nhạc sĩ Bảo Phúc cùng tôi ra sân khấu đệm organ, tôi cầm micro và bắt đầu hát "Mưa vẫn mưa bay trên tầng tháp cổ..." theo kiểu slow rock, phối hợp với những động tác như Elvis Presley tŕnh diễn trên sân khấu! Ban đầu anh Sơn vẫn đứng trên sân khấu xem để nếu cần thiết, có thể ra tay giúp tôi, v́ trước đó anh chưa bao giờ nghe tôi hát. Tôi phỏng đoán như vậy. Nhưng sau đó, khi mọi việc đă diễn ra tốt đẹp, anh mới bước về chỗ của ḿnh giữa bạn bè. Rất may, tôi được khán giả vỗ tay tán thưởng. Sau khi rời sân khấu, trở lại chỗ ngồị Anh Sơn đă thốt lên bằng tiếng Anh: "It"s wonderful, it"s wonderful! (Tuyệt vời, tuyệt vời!)", ôm chặt lấy tôi. Có lẽ, anh đă nói bằng tiếng Anh, v́ nghĩ rằng bà xă tôi chưa biết tiếng Việt. 

Hôm đó vợ tôi có chụp ảnh. Một vài ngày sau tôi chọn một trong những h́nh ảnh của buổi "tŕnh diễn" đầu tiên của tôi ở Việt Nam, phóng lớn, đóng khung và mang đến nhà tặng anh Sơn làm kỷ niệm. Bức ảnh ấy anh treo trên bức tường trong pḥng làm việc - tiếp khách của anh. Trên tấm ảnh, anh đă ghi: "Diễm xưa - ROCK"! Sau này tôi vẫn hát nhạc của anh, nhưng tôi đă thay đổi phong cách, không hát kiểu nhạc rock và cũng không múa nữa trên sân khấu.

Tháng 10 năm 1999, đúng một ngày trước khi ra khỏi Việt Nam bay về Đức, tôi cùng con gái tôi lên nhà thăm và tạm biệt với anh Sơn. Con gái tôi, tên là Melanie, tên bằng tiếng Việt là Mỹ Liên, sinh ở Bệnh viện tỉnh Đak Lak, hồi này mới 15 tháng. Anh Sơn mời tôi ăn cơm trưa: Vịt quay Bắc Kinh. 

Buổi ấy, gần như suốt thời gian ngồi và tṛ chuyện anh ôm bồng đùa chơi em bé Melanie, quên cả ăn cơm luôn. Melanie thích quá cứ cười khúc khích. May mắn thật, hôm đó tôi đă mang theo máy chụp ảnh, chụp được một vài kiểu rất đẹp. Đến giờ phút chia tay, tôi vô t́nh chảy nước mắt một vài giọt lệ.
Anh Sơn bảo rằng. 
"Toa (em) đừng nên khóc. Sẽ có một ngày moa toa (anh em ḿnh) sẽ gặp lại vui chơi với nhau."

 Nào có ai hay, buổi ấy là buổi... 

Sau khi về Đức tôi không c̣n dịp gặp lại anh Sơn nữa. Chỉ một vài lần gọi điện thoại cho anh, gửi email cho nhau.

 Ngày 28 tháng 2 năm 2001 tôi đă gọi điện thoại để chúc mừng sinh nhật anh. Đó cũng là lần cuối cùng tôi đă nói chuyện với anh Sơn. Giọng của anh lúc bấy giờ yếu lắm rồị Anh đă kể cho tôi rằng anh đang bị đau nặng, đau chân, đau họng, đau cả cơ thể. 
Tôi đă cố gắng an ủi anh, nói với anh rằng các bác sĩ sẽ có cách giúp anh. Tôi cũng đă nói với anh: "Khoảng mùa hè năm nay em sẽ về Việt Nam, chắc lúc đó anh sẽ hết bệnh luôn!" 
Anh trả lời: "Hy vọng như thế. Lúc Long về chắc là vui lắm!" Đúng một tháng sau tôi được tin buồn từ Việt Nam về. 

Đầu năm 2002 tôi mới có dịp về Việt Nam, và tôi đi thăm lại anh Sơn, uống rượu với anh, hát lại cho anh nghe những bài không năm tháng... ngay trước chốn an nghỉ cuối cùng của anh. 

Bonn, CHLB Đức, ngày 25/02/2003