GS.BS Nguyễn Chấn Hùng:

Gặp nguy phanh áo mà cười

Duyên may đưa đẩy đến với lĩnh vực ung bướu khi là người được giao nhiệm vụ phụ trách Trung tâm Ung bướu TP. HCM, GS.BS Nguyễn Chấn Hùng, người có công phát triển lĩnh vực điều trị ung bướu ở TP. HCM ngang tầm với các nước trong khu vực, được giới y sĩ, bác sĩ phong tặng một danh hiệu ngoại hạng: "ông tổ" của ngành Ung thư ở Sài G̣n!   

Như cây lục b́nh trổ bông

GS.BS Nguyễn Chấn Hùng có một bản lư lịch ấn tượng đến mức, bất cứ ai nh́n vào cũng phải choáng ngợp. Năm 28 tuổi, là Tiến sĩ Y khoa quốc gia. Năm 31 tuổi, giảng dạy tại Đại học Y Sài G̣n với hàm trung úy bác sĩ biệt phái.

Năm 1975, đất nước giải phóng, học tập cải tạo 4 tháng, là một trong số ít những trí thức ngành Y ở lại phục vụ đất nước. Tài hoa phát sớm mà long đong cũng nhiều, ḍng đời xô đẩy khiến người bác sĩ này sớm "ngộ" cái tinh thần vô vi của triết học Lăo - Trang. B́nh sinh ông thích tự ví ḿnh như cây lục b́nh: Vừa trôi theo ḍng vừa lặng lẽ trổ bông…

Ông kể về những ngày đầu giải phóng, khi ấy c̣n đang học tập cải tạo, hoang mang cùng cực với đầy ắp những nỗi lo: "Không biết c̣n được theo nghề nữa không? C̣n vợ con, biết có gặp lại nữa không? Rồi lại nhớ đến đứa con trai, khi ấy mới tṛn 4 tháng tuổi…". Buồn bă, chua chát rồi chợt nhớ đến Trang Tử với giấc mơ hồ điệp. Thôi th́ làm con bướm th́ vui phận điệp.

Làm người th́ tập vui với những lo toan phận người. Vậy là nhẹ nhàng chấp nhận.  Ông chia sẻ, người ta thường nói câu "nước chảy bèo trôi" để thương cho thân phận lênh đênh của lục b́nh. Nhưng ông lại nh́n lục b́nh theo cách khác, cứ lặng lẽ trôi theo ḍng chảy (ở đời có cách nào ngược ḍng được đâu?), lặng lẽ chịu mưa nắng dăi dầu không oán trách, rồi cũng lặng lẽ trổ bông dâng tặng cho đời.

Kể về khoảng thời gian đó, ông luôn nói, cái may mắn của ḿnh là cơ duyên gặp gỡ với những bậc thầy, bậc đàn anh tài năng, tâm huyết với nghề. Như hồi mới học tập cải tạo về, GS.BS Trương Công Trung, lúc đó là Hiệu trưởng Đại học Y Dược TP.HCM đă mời ông trở lại trường tiếp tục giảng dạy.

Không lâu sau đó, bác sĩ Nguyễn Trọng Nhâm, Giám đốc Bệnh viện B́nh Dân động viên ông làm bác sĩ điều trị, rồi làm Trưởng khoa Ung bướu của bệnh viện. Công tác không lâu sau, ông lại được bác sĩ Dương Quang Trung, Giám đốc Sở Y tế lúc ấy đă đứng ra bảo lănh, đưa ông vào hàng ngũ những người lănh đạo Trung tâm Ung bướu (tiền thân của Bệnh viện Ung bướu ngày nay).

Ông nói, chính cách hành xử của những người thầy thuốc - chiến sĩ cách mạng này đă thực sự thuyết phục, động viên những trí thức như ông, trở thành những cán bộ ưu tú, những trí thức lớn. "Qua anh Tư, tôi biết ḿnh phải làm ǵ. Tôi hiểu một cách cặn kẽ cụ thể chứ không là lư thuyết suông về cái tâm, cái dũng của người cộng sản trước tiền đồ của ngành, của đất nước".

C̣n nhớ, lần đầu tiên tôi được hầu chuyện cùng ông cũng chính là lần "nhờ vả" ông thực hiện giúp một chuyên đề về ung thư. Những tưởng vị giáo sư sẽ làm khó dễ như những "người nổi tiếng" khác, nhưng không, ông đồng ư gặp ngay và c̣n soạn sẵn một loạt bài viết về ung thư được viết một cách rơ ràng, rành mạch mà không kém phần dí dỏm. Ông kể, làm báo nhiều rồi! Trước đây, ngay từ năm 1982, ông đă là cây bút quen thuộc với nhiều ṭa soạn. Với tờ Sài G̣n Giải Phóng th́ thân đến mức được ṭa soạn đặc cách cái quyền tới nhà in để sửa morat bài của ḿnh!

Không chỉ vui vẻ cộng tác với các báo để phổ biến kiến thức y học cho mọi người, ông c̣n tham gia viết sách từ rất sớm.  Ông là người đầu tiên viết sách chuyên ngành về ung thư. Ngày đó ung bướu vẫn c̣n là một chuyên ngành mới mẻ ở Việt Nam. Sách vở, tài liệu không nhiều.

Những thuật ngữ về ung bướu lại chưa được chuyển ngữ sang tiếng Việt, có nhiều từ như một lời thách đố! Vậy mà ngay từ năm 1983, ông đă soạn xong cuốn "T́m hiểu bệnh ung thư" viết bằng văn phong dễ hiểu và rành mạch với tiêu chí viết sách không chỉ cho y, bác sĩ đọc mà c̣n cho người dân thường, những người không có kiến thức sâu về y tế đọc cũng hiểu.

Đây cũng là tài liệu đầu tiên về ung thư mang đến một sự hiểu biết sâu rộng hơn về các bệnh ung bướu. Rằng ung thư, nếu phát hiện sớm sẽ rất dễ chữa khỏi và đây là bệnh nan y nếu không có thuốc chữa và phát hiện quá trễ. Với điều kiện cuộc sống hiện nay, khi mọi người đă có ư thức quan tâm sức khoẻ nhiều hơn, thuốc đặc trị tiến bộ hơn th́ hoàn toàn có khả năng tin tưởng vào việc chữa trị căn bệnh này.

Ông tâm sự, nghiệp của người thầy thuốc cốt làm sao được như quẻ Tỉnh (cái giếng) trong Chu Dịch. Ai cần nước th́ cứ đến giếng mà lấy, muốn lấy bao nhiêu th́ lấy bởi nước càng được lấy th́ giếng càng trong, càng sạch...  Bởi vậy, làm thầy thuốc th́ tận t́nh truyền đạt kiến thức cho học tṛ, thấy người bệnh th́ tận tậm chữa, đừng nghĩ tới cái lợi trước mắt. Ông nói, quẻ Tỉnh dạy ông cách mở ḷng để sẻ chia…

Đông Y không rời Tây Y

Không chỉ suy tư chuyện đời trong triết học Lăo - Trang. Ngay cả cái đạo chữa bệnh cốt lơi của ông cũng ảnh hưởng ít nhiều từ triết học phương Đông. Trong lĩnh vực pḥng chống ung thư, GS.BS Nguyễn Chấn Hùng cũng là người đầu tiên khẳng định với căn bệnh ung thư, "pḥng" quan trọng hơn "chống" khi "lôi" khái niệm "hư tà tặc phong" từ ngàn năm trước thành một khẩu hiệu pḥng chống ung thư thời hiện đại.

Với ông, ung thư không phải là căn bệnh trời kêu ai nấy dạ. Nếu biết tự ḿnh pḥng tránh th́ ung thư cũng phải tránh xa. Nhiều người hỏi về bí quyêtë, ông trả lời gọn: "Hăy tránh "hư tà tặc phong". Lần đầu tiên trong y khoa, Tây y lại gần gũi với Đông y đến như vậy.

Những lần tṛ chuyện, ông thường hay kể lại chuyện "hư tà tặc phong" trong Hoàng đế nội kinh. Chuyện là có vị hoàng đế hỏi Thiền sư: Tôi nghe người đời thượng cổ đều sống tới linh trăm tuổi, mà sức khỏe không hao sút, đến người đời nay mới 50 mà sức khỏe đă kém sút. Đó là v́ thời thế khác chăng?

Hay là lỗi tại người chăng? Thiền sư Kỳ Bá thưa rằng: "Về đời thượng cổ, những người biết Đạo, bắt chước Âm Dương, điều ḥa thuật số, uống ăn có chừng mức, khởi cư có thường, không làm quá sức, cho nên ǵn giữ được cả h́nh hài và tinh thần, sống trọn số trời, linh trăm tuổi mới thác.

C̣n người đời nay, th́ không thế: lấy rượu thay làm nước uống, lấy càn bậy làm sự thường, đang lúc say lại nhập pḥng: v́ ḷng dục làm kiệt mất tinh, hao tán mất khí chân nguyên; không biết giữ ǵn cẩn thận, không biết điều dưỡng tinh thần, chỉ cốt cho được khoái tâm, không biết được cái thú dưỡng sinh, khởi cư không có điều độ… Cho nên mới độ 50 tuổi đă rất là suy yếu".

Theo quy luật tự nhiên mưa gió, nóng lạnh là lẽ thường của đất trời không hại ǵ cho sức khoẻ con người. Hư tà chỉ xâm nhập được vào cơ thể khi chính khí hư sẵn mà phát bệnh. Ông cho là người xưa biết pḥng tránh hư tà tặc phong với ḷng thanh tĩnh, không mơ tưởng hăo huyền, tinh thần vững vàng, chân khí sung túc, ư chí an nhàn, ít dục vọng, thần an, chí định, không sợ sệt ǵ, mệt nhưng không quá, chính khí điều hoà, mọi sự măn nguyện. Thử hỏi, sống như vậy th́ bệnh tật chen vào đâu mà phát sinh được!

Ngày xưa th́ hư tà tặc phong chỉ có vậy, ngày nay th́ lại khác. Đâu đâu cũng thấy hư tà tặc phong. Đó chính là khói thuốc lá gây ô nhiễm môi trường rộng khắp, gây bệnh hô hấp, bệnh tim mạch, nhiều bệnh ung thư với trên 60 chất tạo ung thư. Có các loại virus HBV, HCV gây viêm, xơ, rồi ung thư gan. Virus HPV xuất hiện gây viêm cổ tử cung.

Vi khuẩn Helicobacter Pylori- gây viêm loét bao tử tá tràng về lâu có thể hóa ác. GS.BS Nguyễn Chấn Hùng kể lại chuyện năm 2006, tại một hội nghị quốc tế về Ung thư diễn ra ở thủ đô Washington, Hoa Kỳ, cựu Tổng thống Mỹ 41 George H. Bush (cha) phát biểu trước hàng ngàn chuyên gia ung bướu toàn cầu: chính dinh dưỡng với các thức ăn nhanh (fast food), nước ngọt (coke…) đă làm người Mỹ béo ph́ đến mức đáng lo, kéo theo tiểu đường, tim mạch, ung thư. Ông kêu gọi phải xây dựng chế độ dinh dưỡng lành mạnh.

Ông Bush kết luận: "Người Mỹ đă có cách ẩm thực lệch lạc!". Vấn đề này, ngay thời xưa, Trang Tử đă cảnh báo:  "Gặp nơi tử địa, anh em cha con c̣n biết lo sợ, răn bảo nhau đừng bước vào. C̣n như trên chăn chiếu giữa cuộc uống ăn, cũng là nơi tử địa sao không mấy kẻ biết lo sợ". Trên 2.500 trước nhà hiền triết Socrate đă từng khuyên "Hăy rời bàn ăn khi hăy c̣n muốn ăn". Hải Thượng Lăn Ông cũng nhắc nhở:

"Muốn cho ngũ tạng được yên,
Bớt ăn mấy miếng, nhịn thèm hơn đau".

Và theo GS.BS Nguyễn Chấn Hùng, trong sách Hoàng đế nội kinh, sách y xưa nhất của phương Đông, đă từng đưa ra cách đối phó với hư tà tặc phong bên ngoài là tùy thời mà pḥng tránh. C̣n hư tà tặc phong thời hiện đại th́ việc giữ măi tuổi xuân của người xưa vẫn c̣n đầy giá trị. Đơn giản nó là: ăn vừa, ngủ đủ, thở đều, sống vui…

Người đàn ông vẫn c̣n sức quyến rũ khi tóc đă bạc phơ trên đầu, nụ cười đôn hậu và một tri thức uyên thâm vẫn thở đều sống vui là v́ vậy.

Mộc Anh