Ngày T́nh Yêu - Valentine's Day

 

imagesValentine's Day (Ngày T́nh Yêu) hay Saint Valentine's Day (Lễ Thánh Valentine) là ngày nghỉ được nhiều người trên thế giới kỷ niệm vào ngày 14-2. Tại các nước nói tiếng Anh, đây là ngày truyền thống để những người yêu nhau bày tỏ t́nh yêu bằng cách gửi thiệp Valentine, tặng hoa hoặc tặng bánh kẹo cho nhau. Ngày lễ đặt theo tên của 2 vị trong số nhiều vị tử đạo Thiên Chúa giáo thời sơ khai tên là Valentine. Các vị thánh được tưởng nhớ ngày 14-2 là Valentine thành Rôma (Valentinus presb. m. Romae) và Valentine thành Terni (Valentinus ep. Interamnensis m. Romae). Thánh Valentine thành Rôma là linh mục, tử đạo khoảng năm 269 và được an táng tại Via Flaminia. Hài cốt của ngài để ở Nhà thờ Thánh Praxed tại Rôma và ở nhà thờ Carmelite trên đường Whitefriar tại Dublin, Ai Len. Thánh Valentine thành Terni là giám mục giáo phận Interamna (nay là Terni) khoảng năm 197, tử đạo trong thời bách đạo của hoàng đế Aurelian, cũng được an táng ở Via Flaminia nhưng khác địa điểm với Thánh Valentine thành Rôma. Hài cốt của thánh Valentine thành Terni để ở Nhà thờ Chính toà Thánh Valentine tại Terni (Basilica di San Valentino).

Sách Catholic Encyclopedia (Bách khoa Công giáo) cũng nói về vị thánh thứ ba tên Valentine được tôn kính ngày 14-2. Ngài chịu tử đạo ở Phi châu với các bạn khác, nhưng người ta không biết ǵ hơn về ngài. Không có yếu tố lăng mạn nào thể hiện trong tiểu sử các vị tử đạo này thời Trung Cổ sơ khai. Khi Thánh Valentine được liên quan sự lăng mạn hồi thế kỷ 14, sự khác biệt giữa Thánh Valentine thành Rôma và Thánh Valentine thành Teri hầu như không c̣n.

Ngày này được kết hợp với t́nh yêu lăng mạn theo chu kỳ Geoffrey Chaucer thời Trung Cổ, khi mà truyền thống yêu thương phong nhă phát triển mạnh, và được kết hợp chặt chẽ với việc trao nhau những lời chúc yêu thương theo kiểu Valentine.

Các biểu tượng Valentine hiện đại gồm nét vẽ h́nh trái tim, chim bồ câu và h́nh thần ái t́nh có cánh. Từ thế kỷ 19, các lời chúc viết tay phổ biến rộng răi dẫn đến việc sản xuất hàng loạt các thiệp chúc. Việc gởi thiệp Valentine rất pổ biến ở Anh lúc đó. Năm 1847, Esther Howland kinh doanh phát đạt ở Worcester, Massachusetts, về sản xuất thiệp Valentine làm thủ công theo kiểu Anh. Thiệp Valentine cũng phổ biến ở Mỹ hồi thế kỷ 19, việc tặng thiệp ngày nay vẫn phổ biến hơn là trực tiếp tỏ t́nh, tiên báo ngành thương nghiệp hoá các ngày lễ ở Mỹ. Ngày T́nh Yêu được coi là một trong các ngày lễ tiêu chuẩn. Hiệp hội Thiệp Hoa Kỳ ước tính mỗi năm có khoảng 1 tỷ thiệp Valentine được gửi, chỉ sau lễ Noel với khoảng 2,6 tỷ thiệp được gửi.

Lịch Công giáo Rôma năm 1969, lễ Thánh Valentine vào ngày 14-2 được chuyển từ Công lịch Rôma sang lịch riêng (địa phương hoặc quốc gia) với lư do: "Dù lễ Thánh Valentine đă xưa, được chuyển sang lịch địa phương, ngoài danh xưng của ngài, không ai biết ǵ hơn ngoài việc an táng ngài tại Via Flaminia vào ngày 14-2". Lễ này vẫn được cử hành ở Balzan (Malta), nơi t́m thấy hài cốt ngài, và cũng được các tín đồ Công giáo Truyền thống (Traditionalist Catholics, những người theo lịch cũ từ trước Công đồng Vatican II) cử hành.

Người ta cho rằng Thánh Valentine chịu tử đạo do chính hoàng đế Claudius II hành quyết. Ông bị Valentine ám ảnh và đă tranh luận với ngài, muốn ngài bỏ đạo để bảo toàn mạng sống. Ngài cương quyết từ chối và c̣n thuyết phục Claudius gia nhập đạo, v́ vậy mà ngài bị xử tử. Trước khi bị hành quyết, hoàng đế bắt ngài phải làm phép lạ chữa khỏi mù cho con gái viên cai ngục.

Truyền thuyết khác cho rằng hoàng đế thấy thanh niên độc thân th́ làm binh sĩ tốt hơn nên ông cấm thanh niên lấy vợ sớm. Tuy nhiên, Linh mục Valentine thấy vô lư và vẫn bí mật cử hành lễ hôn phối cho các thanh niên. Claudius biết chuyện liền ra lệnh bắt và tống giam Valentine. Trước giờ hành quyết, Valentine viết tấm thiệp Valentine đầu tiên gửi cho con gái viên cai ngục bày tỏ sự quư mến thân hữu, kư tên Valentine, và ngài bị xử trảm.

Theo lịch Athen cổ, thời gian giữa tháng Giêng và tháng Hai là tháng Gamelion, thời gian dành cho hôn nhân thánh của Thần Zeus và Thần Hera. Theo lịch La Mă cổ, lễ Lupercalia được cử hành từ 13–15/2, nghi lễ cổ này liên quan sự sinh sản. Đây là lễ hội địa phương của thành Rôma. Lễ hội phổ biến hơn là lễ hội Juno Februa, nghĩa là "Thần Thanh tẩy Juno" hoặc "Thần Trinh khiết Juno", được cử hành vào 13–14/2. Giáo hoàng Gelasius I (492–496) đă thành lập lễ này năm 946 để tưởng nhớ "những người mà tên họ được tôn kính trong nam giới, nhưng hành động của họ chỉ có Chúa biết, trong đó có Valentine".

Nhiều người cho rằng có thể giáo hội Công giáo muốn Công giáo hoá lễ hội Lupercalia của dân ngoại. Theo William M. Green, Giáo hội Công giáo không thể loại bỏ tận gốc lễ hội Lupercalia nên đă dành riêng một ngày kính Đức Mẹ Maria.

Năm 1717, một nhà xuất bản ở Anh xuất bản cuốn The Young Man's Valentine Writer, gồm những câu thơ đầy cảm xúc dành cho những người trẻ đang yêu không thể tự sáng tác. Họ c̣n sản xuất một số thiệp có ghi những câu thơ và h́nh vẽ, từ đó người ta có thói quen dùng thiệp trao đổi nặc danh. Đó là lư do đột nhiên xuất hiện những câu thơ sinh động thời nữ hoàng Victoria.

Thiệp Valentine bằng giấy phổ biến ở Anh vào đầu thập niên 1800. Những tấm thiệp đẹp có dây đăng ten và nơ, giữa thập niên 1800 xuất hiện thêm dây đăng ten bằng giấy.

Từ giữa thế kỷ 20, việc tặng thiệp được mở rộng thành việc tặng quà ở Mỹ, thường là nam tặng cho nữ. Các món quà như vậy chủ yếu là hoa hồng và sôcôla gói trong giấy bóng đỏ theo h́nh trái tim. Vào thập niên 1980, công nghệ kim cương phát triển khiến cho Ngày T́nh Yêu là dịp để tặng đồ trang sức. Theo kiểu trào phúng, Ngày T́nh Yêu c̣n là Ngày Nhận thức Độc thân (Singles Awareness Day). Tại một số trường tiểu học Bắc Mỹ, học sinh trang trí lớp học, tặng thiệp cho nhau và cùng ăn kẹo. Thiệp của các học sinh thường ngụ ư đánh giá cao về nhau.

Sự phát triển của Internet càng nâng cao và tạo các truyền thống mới, đó là thói quen tặng e-card (thiệp điện tử) cho nhau. Dù sao th́ truyền thống và thói quen này vẫn tốt, rất nên duy tŕ.

Cứ mỗi lần tháng Hai về, khắp nơi đều thấy xuất hiện nhiều sôcôla, kẹo, hoa và những người yêu nhau tặng quà cho nhau nhân danh Thần T́nh Yêu - Thánh Valentine. Ai là vị thánh đó và tại sao người ta kỷ niệm ngày này?

Nguồn gốc Ngày T́nh Yêu (Valentine's Day) c̣n là bí ẩn. Nhưng chúng ta biết rằng tháng Hai được coi là tháng lăng mạn. Ngày lễ Thánh Valentine, như chúng ta biết ngày nay, có dấu tích của truyền thống Thiên Chúa giáo và La Mă xưa. V́ vậy, ai là Thánh Valentine và ngài được kết hợp với nghi lễ cổ này thế nào? Ngày nay, Giáo hội Công giáo thấy có ít nhất 3 vị thánh khác tên Valentine hoặc Valentinus, các vị này đều tử đạo.

Một truyền thuyết cho rằng Thánh Valentine là một linh mục hồi thế kỷ thứ ba ở Rôma. Khi hoàng đế Claudius II nhận định rằng các đàn ông độc thân là binh sĩ tốt hơn các đàn ông có vợ con, ông đă cấm nam giới kết hôn khi c̣n trẻ. Nhận thấy sự bất công của sắc lệnh, Valentine bất chấp và vẫn bí mật cử hành nghi lễ hôn phối cho những người trẻ. Việc làm của Valentine bại lộ, Claudius ra lệnh tử h́nh Valentine.

Các chuyện khác nói rằng Valentine có thể bị giết v́ cố gắng giúp các tín đồ Thiên Chúa giáo trốn khỏi lao tù của đế quốc Rôma để khỏi bị hành hạ. Khoảng năm 498, Giáo hoàng Gelasius đă công bố ngày 14-2 là lễ Thánh Valentine.

Theo một truyền thuyết khác, Valentine đă gửi thiệp Valentine đầu tiên. Khi ở trong nhà tù, người ta cho rằng Valentine đă yêu một cô gái trẻ - có thể là con gái của cai tù, và cô đă đến thăm Valentine khi ông bị tù. Trước khi chết, người ta cho rằng ông đă viết một lá thư và kư tên Valentine, ngày nay cách bày tỏ này vẫn được dùng. Dù sự thật về Valentine vẫn mơ hồ, nhưng các câu chuyện chắc chắn nhấn mạnh vẻ quyến rũ của ông như một nhân vật anh hùng, cảm thông và lăng mạn. Không lạ ǵ ở thời Trung Cổ, Valentine là một trong các vị thánh nổi tiếng ở Anh và Pháp.

Trong khi một số người tin rằng Ngày T́nh Yêu được cử hành vào trung tuần tháng 2, cụ thể là ngày 14, là để tưởng nhớ ngày qua đời hoặc ngày an táng Valentine - có thể vào khoảng năm 270. Một số người lại cho rằng có thể Giáo hội Công giáo cử hành lễ Thánh Valentine vào giữa tháng Hai để "Kitô hoá" (christianize) các dịp kỷ niệm của lễ hội Lupercalia của người không theo đạo. Thời Lamă cổ, tháng 2 là khởi đầu mùa xuân và được coi là thời gian thanh tẩy (tẩy trần, tẩy uế). Nhà cửa được lau chùi sạch sẽ, rồi rắc muối và rắc loại lúa ḿ spenta (bột rất mịn) khắp trong nhà.

Lupercalia là lễ hội sinh sản, cử hành ngày 15-3, tưởng nhớ thần Faunus (thần chăn nuôi của người Rôma), cũng tưởng nhớ những người sáng lập Rôma là Romulus và Remus. Bắt đầu lễ hội, các thành viên của Luperci - một phẩm trật trong các tư tế Rôma - họp nhau tại hang thánh (sacred cave), nơi mà hai trẻ Romulus và Remus được Sói Mẹ nuôi dưỡng. Các tư tế hiến tế một con dê - chứng tỏ sự sinh sản, và một con chó - chứng tỏ sự thanh tẩy.

Sau đó, các đàn ông cắt da dê thành từng mảnh, nhúng da vào máu hiến tế và đem ra đường, đập nhẹ dây da dê vào các phụ nữ và phần vụ thu hoạch. Không sợ hăi, các phụ nữ Rôma vui mừng được chạm vào bằng da dê v́ họ tin rằng các dây da dê sẽ làm họ có thể sinh con vào năm sau. Cuối ngày, cũng theo truyền thuyết, các phụ nữ trẻ trong thành phố sẽ đặt giấy ghi tên ḿnh vào một chiếc b́nh nhỏ. Các đàn ông độc thân sẽ rút thăm một tên trong chiếc b́nh đó và sẽ kết đôi với phụ nữ đă chọn được, thường th́ kết thúc bằng một đám cưới.

Cách "rút thăm" để cặp đôi lăng mạn của người Lamă tưởng chừng không mang tính Thiên Chúa giáo và không theo luật pháp. Sau đó, thời Trung Cổ, người Anh và Pháp tin rằng ngày 14-2 là bắt đầu mùa chim giao phối, điều này thêm vào ư tưởng cho rằng giữa tháng 2 (Ngày T́nh Yêu) nên là ngày dành cho sự lăng mạn.

Bài thơ cổ nhất có tên là Valentine vẫn c̣n ngày nay, bài thơ này của Charles - công tước Orleans - làm tặng vợ khi ông bị tù ở Tower of London sau khi bị bắt trong trận Agincourt. Lời chúc, được viết năm 1415, là một phần trong số di cảo được lưu trữ tại Thư viện Anh quốc ở London. Vài năm sau, người ta cho rằng Vua Henry V đă thuê một người tên là John Lydgate biên soạn lời chú thích gửi cho Catherine of Valois.

Tại Anh, Ngày T́nh Yêu bắt đầu phổ biến rộng răi khoảng thế kỷ VII. Khoảng giữa thế kỷ VIII, ngày này phổ biến đối với bạn bè và những người yêu nhau trong mọi tầng lớp xă hội, họ trao tặng nhau các kỷ vật yêu mến hoặc thư từ cho nhau. Cuối thế kỷ VIII, người ta in những tấm thiệp thay cho thư từ nhờ kỹ thuật in ấn tiến bộ. Thiệp chúc là cách để người ta dễ bày tỏ t́nh cảm hơn là nói trực tiếp. Thập niên 1700, người Mỹ tặng nhau những tấm thiệp tự làm. Thập niên 1840, Esther A. Howland bắt đầu bán những tấm thiệp đầu tiên ở Mỹ. Howland được coi là mẹ của Valentine.

Theo Hiệp hội Thiệp, ước tính mỗi năm có khoảng 1 tỷ thiệp được gửi vào dịp Ngày T́nh Yêu, chỉ đứng thứ nh́ so với việc gửi thiệp Noel - khoảng 2,6 tỷ tấm thiệp được gởi trong dịp Noel. Xấp xỉ 85% thiệp Valentine do phụ nữ mua. Ngày T́nh Yêu cũng được kỷ niệm ở Canada, Mexico, Anh, Pháp và Úc. Ngày nay, hầu như nước nào trên thế giới cũng kỷ niệm Ngày T́nh Yêu.

Trầm Thiên Thu

Nguồn: Chuyển ngữ từ History.com

truyenthongconggiao.org