Tết Tn Mo, tản mạn chuyện Mo

VietCatholic News (29 Jan 2011 11:55)

Canh Dần qua, Tn Mo tới. Mo l năm thứ tư trong chu kỳ tnh m lịch theo mười hai địa chi. Mo chỉ c trong 12 con gip của Việt Nam. Trong khi đ nhn vật thứ tư ny đối với Trung Quốc, Hn Quốc, Nhật Bản, Ấn độ, Thi Lanlại l thỏ.

Nhiều quan niệm khc nhau về mo.

Người Trung Quốc tin rằng con mo l sứ giả của điềm lnh. Nhiều nơi trn đất nước rộng lớn ny, người ta cn m phỏng động tc của mo trong cc điệu ma cầu mong cho ma mng. Người Campuchia thường dng mo như vật dng cng trong cc lễ hội cầu mưa. Ở Nhật Bản, mo l con vật bo điềm dữ. Người Nhật tin rằng mo c khả năng giết chết đn b v nhập hồn vo thn xc họ. Ở Ấn Độ, mo tượng trưng cho kẻ khổ hạnh đi tm phc lạc. Những người cổ Hylạp v Lam đ nui mo để diệt loi gặm nhấm. Tại Rma, mo đ l biểu tượng của tự do v được coi l thần bảo hộ cho cc b nội trợ. Người Đng phương hm mộ vẻ đẹp v sự huyền b của mo. Con vật ny trở thnh chủ đề hấp dẫn cho cc nghệ sĩ v văn sĩ tại Trung Hoa v Nhật Bản. Người Ai cập cổ đại khắc họa mo như một vị thần c khả năng ban phc v bảo hộ. Mo l con vật huyền b. Họ đ thờ thần tnh i Bastet bằng một pho tượng đồng người phụ nữ c đầu l đầu mo. Nếu ai giết một con mo, người ấy sẽ bị tử hnh. Khi con mo họ nui bị chết, người Ai cập xưa cạo đi lng my như một dấu hiệu để tang cho mo. Họ đem ướp xc con mo đ v chn cất tử tế. Cc nh khoa học đ tm được tại Ai cập một nghĩa địa cổ chn đến hơn ba trăm ngn con mo đ được ướp xc cẩn thận

Trong thế giới đạo Phật, mo được xem l kẻ v cảm, khng biết xc động. Đạo Hồi dnh cho mo một vị tr của kẻ được trọng vọng, ngoại trừ mo đen. Người Hồi gio tin rằng con mo c bộ lng đen mượt cng với cặp mắt xanh l l kẻ c nhiều ma thuật.Trong một vi nền văn ha ở Chu Phi, mo tượng trưng cho sự ti giỏi, c khả năng thấu thị, giống như những nh tin tri. Mo đặc biệt được qu trọng ở Bắc Mỹ. Tại đy, người ta coi mo tượng trưng cho kẻ c ch lớn, biết cch đạt được mục đch.

Sở dĩ c sự khng đồng nhất trong quan niệm về mo, ngoi vấn đề văn ha, c lẽ cn bởi sự mu thuẫn từ hnh thức đến đời sống của mo.

Tnh cch hai mặt của mo.

Mo l con vật dễ thương, gần gũi với con người, dng nhỏ nhắn, cử chỉ đng yu. Nơi mo đầy sự mu thuẫn ngay từ hnh thức bề ngoi của n. Mo l con vật đẹp v c tnh cch hai mặt đối khng. Mo thật hiền lnh khi n nằm di ngủ yn, khi n cạ nhẹ vo chn người. Mo cũng thật dữ dằn khi n nhe răng gầm gừ v giơ mng nhọn chiến đấu với ch, hay vồ chuột nhanh như chớp. Uyển chuyển, nhẹ nhng nhưng cũng đầy sự vờ vĩnh. Vẻ đi cc từ mu sắc, độ ng mượt của bộ lng, cho đến mỗi bước đi, nhưng km theo l khả năng cắn x tn bạo, giết con mồi trong chớp mắt. Một thực tế cay nghiệt l mo chỉ thực sự hấp dẫn, c thiện cảm khi lao thẳng vo con chuột với những mng vuốt sắc nhọn. Từ hnh động khả i nhất ny cũng đ hm chứa sự gh tởm của kẻ rnh rập gieo tai họa cch bất ngờ cho đối phương.Cứ xem mo vờn chuột v thịt chuột mới thấy sự tn bạo của hnh vi kẻ mạnh hiếp kẻ yếu. Vờn uy hiếp cho chuột mất va để kch thch dịch vị ăn cho ngon, mo tung chuột văng xa rồi nhảy theo vồ lấy rn luyện kỷ năng săn mồi, sau đ mới chn chuột đ tả tơi.

Phim Tom v Jerry coi mo Tom l nhn vật phản diện, đần độn to xc đng ght, cn chuột nhắt Jerry l lắc dễ thương. Con người ght kẻ mạnh hiếp kẻ yếu nn thường mượn chuyện ngụ ngn để dạy đời. Mo to xc m ăn hiếp con chuột nhắt b t. Nếu mo vồ con hổ, người ta lại bốc thơm mo ngay.

Theo truyện cổ của cc nước Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Thi Lan, khi Ngọc Hong mở cuộc thi chọn 12 con vật để lm đại diện cho 12 năm th chuột (T) đ lừa mo (Mo) bằng cch thng bo sai thời gian thi khiến hm ấy mo ngủ qun. Mo khng c mặt trong 12 con gip v đ l nguyn nhn khiến mo th chuột!

Ring với 12 sự tch của Việt Nam th mo cng chuột đi thi. Khi đi ngang qua con sng lớn, cả hai phải nhờ tru để qu giang. Giữa dng, chuột lựa mo lc sơ bn đạp mo ngả xuống sng, cn tru cng chuột đến cửa thin đnh sớm nhất. Lc ấy cửa h mở v chuột đ nhanh nhẹn lẻn vo trước, tru chậm hơn đnh xếp thứ hai. Ring phần mo may mắn khi rớt xuống sng th gặp hổ cứu v cặp ny chiếm vị tr thứ ba v thứ tư trong 12 con gip. Ci kết của sự tch 12 con gip ở Việt Nam hay cc nước đều giống nhau: mo th chuột do cuộc thi ny m ra!

Trong văn học nghệ thuật, nhất l mảng dn gian, mo thường đng vai tr nhn vật phản diện. Người ta phủ nhận mọi sự tu dưỡng của mo! Mo gi... chỉ c thể ha co, một cấp độ cn cao hơn về sự suy đồi đạo đức, bởi co bị v như kẻ gian xảo, tiểu nhn. Khi cần diễn đạt sự hư hỏng, người ta nghĩ ngay đến những con mo hoang sống lang thang ở những nơi tăm tối, nhơ bẩn.

Ngay bản thn từ mo khi được dng trong ngữ cảnh bnh thường của đời sống, dng một cch v tư, cũng khng hm một ci g nghim tc, tử tế. Ni chung, hnh tượng mo phần lớn gắn với những g đng ph phn. Trong trường hợp phải ẩn dụ kn đo th mo biểu tượng cho thi khu cc khng phải lối, m chỉ những người sống khng đng với vị thế, tư cch của mnh Mo khen mo di đui. Thng thường hơn cả l người ta gn mo cho những g gần với sự th lậu về tnh cch. V thế, mo lun l hnh tượng dng khi cần đả kch chế giễu. Đặc sắc nhất về mặt hi hước gắn với mo, c lẽ l bi đồng dao: Con mo m tro cy cau.... Con mo ở đy chứa tất cả những phẩm chất của một kẻ v biền, cậy quyền lực nhưng ngu dốt v lố bịch. C lẽ mo trở thnh hnh tượng bất hủ về sự hung c, nguy hiểm, đng ght hơn cả chnh l ở bức tranh Đm cưới chuột. Nội dung bức tranh c thể cn nhiều cch hiểu như đa phần những tc phẩm nghệ thuật c thể rộng lớn, th vị v su sắc hơn nội dung tố co thi tham tn của cc bậc đn Trời được mệnh danh l cha mẹ dn, hoặc đả kch thi hn hạ của đm nịnh thần... nhưng nếu chỉ xt những nội dung dễ thấy ấy thi, th con mo cũng khng c mảy may cơ hội được hiểu như một kẻ v tội, v can hay lương thiện. Ở gc độ no, n cũng l nhn vật xấu xa v đng sợ, cần phải cảnh gic bằng cch trnh xa. (x.Tạ Duy Anh, bo Tuổi trẻ cười, số Xun Tn Mo,).

Mo, nguồn cảm hứng của v thuật.

Mo l loi vật c biệt ti săn mồi. Tất cả mọi sinh hoạt của mo c đầy đủ tố chất cần thiết để c thể nghin cứu, chuyển ha, phổ qut thnh những bi v, bi thế tự vệ, chiến đấu hữu hiệu, nhất l trong những tnh huống lấy nhu ha cương. Đặc biệt ưu điểm của loi mo l đnh nhanh, rt m, c khả năng quan st tinh tế, phn đon linh ứng, phng cao, chạy nhanh, xoay chuyển linh hoạt, uyển chuyển, mềm mại, nhanh nhạy, tinh khnnn mo trở thnh nguồn cảm hứng của v thuật. Đi khng tiếng động, nhảy vọt, leo tro cực giỏi, khi lm trận c những c tt bằng hai chn trước rất nhanh.Theo ng Phạm Đnh Phong, Ph chủ tịch lin đon v thuật cổ truyền Việt Nam th những đặc tnh đ của loi mo đ khiến n trở thnh nguồn cảm hứng của v thuật. ng viết trong bo Tuổi trẻ, số Xun Tn Mo thật đặc sắc về v mo.

Chng ta thường thấy v khỉ, v hổ, v đại bng V mo, đương nhin cũng l nguồn cảm hứng cho v thuật khi con vật ny c qu nhiều ưu điểm để cc bậc v sư học theo. Ny nh, dng đi uyển chuyển khng tiếng động l nguồn cảm hứng cho những ai nghin cứu khinh cng, những c tt mạnh mẽ với hai bộ vuốt sắc như dao v ra đn nhanh như chớp giật l cảm hứng cho những ai chuyn về trảo.Tuy nhin, đối với những người nghin cứu khoa học về những v thuật như chng ti, chuyện v mo cần phải được chứng minh cụ thể chứ khng chỉ nghe kể l như thế ny hoặc thế kia. Cn nếu c th v mo ra đời từ lc no v những quyền năng đặc biệt của n ra sao? Qua nhiều năm nghin cứu dựa theo cc tư liệu, hiện vật, bi v c lin quan đến v mo sưu tập ở một số bảo tng, thư viện, vng đất v, mn phi v nổi tiếng trong cả nước, ti được biết ở nước ta v mo xuất hiện rất sớm.Trước hết, người Việt xưa rất giỏi v v xuất pht từ nhu cầu đấu tranh sinh tồn nhằm chống chọi với thin nhin, th dữ, trộm cướp v kẻ th lun rnh rập, xm hại. Điều th vị l trong thời kỳ sơ khai, v nghệ của người Việt cổ chủ yếu dựa theo cc thao tc lao động hằng ngy như: săn bắt, leo tro, nm đ, phng lao, bắn nỏ của người miền ni; cy bừa, mang vc, đm chm, hi lượm, chạy nhảy của người miền xui v cho chống, ko đẩy, bơi lặn, chi lưới của người miền biển. Đồng thời con người cn tập trung quan st, m phỏng (bắt chước) theo cc tnh năng di động, tư thế rnh mồi, vờn mồi, vồ mồi, bắt mồi, tấn cng, phng thủ của một số loi động vật. V dĩ nhin trong đ khng thể thiếu con mo loi vật rất gắn b với con người. Chnh v vậy v mo khng chỉ tồn tại như một tất yếu khch quan trong buổi đầu manh nha của cc hnh thi v thuật sơ đẳng, cng với cc loại hnh v khc mang tnh đặc th của một số động vật c khả năng tương tự, như: v hổ (hổ quyền), v khỉ (hầu quyền), v rắn (x quyền), v g (k quyền)m cn được cc nh nghin cứu v học chuyển tc, xy dựng thnh cc bi v, đn thế v tuyệt chiu, với v số tnh năng độc đo, đa dạng. V mo thực sự đ gp phần lm phong ph cc loại hnh v thuật chiến đấu, gp phần bổ sung vo kho tng v cổ truyền dn tộc v sau ny l nền v học chn truyền Việt Nam thm đồ sộ, phong ph hon mỹ.Tuy nhin, do phần lớn bi v, thế v được m phỏng, tạo tc từ cc loi vật chủ yếu truyền khẩu l chnh v trải qua hng ngn năm khng được sưu tầm, đc kết, bảo tồn nn bị mai một rất nhiều. Trong khi đ cc vị v sư tiền bối am hiểu su về v mo đều lần lượt qua đời nn hầu hết đ bị tam sao thất bản hoặc mất dần theo thời gian. Đến nay cc bi v mo cn lại khng nhiều v cng khng được phổ biến rộng ri. Theo ghi nhận của cc nh chuyn mn, c lẽ bi miu tẩy diện (mo rửa mặt) l một trong những bi v mo tồn tại lu đời trn đất nước ta. Năm 1965, ti c học qua thầy Huyền Ấn Khoa v thầy Nghĩa Hiệp, sau đ c xem lo v sư Quch Cang, Tạ Cảnh Thm (ở An Thi) cng một số thầy v ở Bnh Định biểu diễn bi miu tẩy diện. Bi ny c khoảng 32 động tc, được phn thnh cc thế lin hon, biến ha linh diệu, phối hợp nhịp nhng giữa bộ tay với bộ chn theo nguyn l m dương tương tc v cương nhu phối triển, trong đ c phần nghing về nhu thuận. Cc tư thế di chuyển, n trnh, lập chủ, đảo ngựa (chn), pht động tấn cng, lui về phng thủ, ph giải cc đn thế thường m phỏng theo cc đặc tnh của loi linh miu l hết sức nhẹ nhng, biến ha khn lường, khng nghe tiếng động, tựa như chiếc l đang bay. Trong đ c một số động tc mang hnh tượng mo đang rửa mặt. Ngoi ra, bi ny cn phối kết hợp một cch nhuần nhuyễn giữa cc bộ php như: thần php, tm php, kh php, nhn php tạo nn bi v cực k độc đo, hc hiểm, hội đủ cc yếu tố về nội cng lẫn ngoại lực theo phương chm mền nhưng khng yếu, cứng nhưng khng gẫy. Nhờ vậy, bi v khng những thch ứng với mọi tnh huống chiến đấu, tự vệ, nhất l cc chiu thức ẩn mnh mai phục, tiến đnh cận chiến, m cn gp phần bồi bổ sức lực, điều ha kh huyết cho những người thường xuyn luyện tập đng phương php. Bn cạnh cc bi v mo, cn c nhiều đn thế tạo tc từ tnh năng đặc th của mo như: thế v linh miu mai phục, tấn thch ngưu (mo đang mai phục rnh mồi, tiến đnh thế đm tru), trong bi Thi sơn thảo php, thế Thoi bộ kim cương, Miu tẩy diện (lui về đứng bộ thương vng, rồi chuyển thế mo rửa mặt), trong bi hầu quyền, hay trong 18 đường quyền tuyệt kỹ v cng c thế Linh miu trc thử (mo vồ chuột), hoặc trong bi Trường cn thế php c thế Trch thủy linh miu, thi sơn tắc hải, Hắc miu lưỡng đả tầm x l những đn thế cực kỳ lợi hại, mang tnh st thương cao.Mặc d bị thất truyền rất nhiều do tnh chất truyền khẩu của cc bi v cổ truyền, nhưng ti biết c một số l v cố gắng sưu tầm, gn giữ những bi v mo. V dụ, v đường H Trọng Ngự v H Trọng Khnh (đệ tử của v sư huyền thoại H Trọng Sơn) ở G Vấp, Tp. HCM cn lưu giữ v truyền dạy một số bi v mo tiu biểu như Linh miu độc chiến v Bạch miu quyền.

Người tuổi mo

Con người đ nui mo từ rất xa xưa. V dng điệu con mo dịu dng, nhanh nhẹn khn kho, coi như nhn hạ nn được chọn lm biểu tượng cho chi Mo trong 12 địa chi, đề tnh thời gian theo m lịch. Giờ Mo từ 5 giờ đến 7 giờ sng, giờ con mo no n ngơi nghỉ sau khi săn mồi, giờ rạng đng v bnh minh của một ngy mới. Ngy Mo thường l những ngy c nhiều điều nn lm m t điều cấm kỵ. Thng Mo l thng giữa ma Xun, thời tiết mt mẻ cy cối đm chồi nẩy lộc xanh mầu xanh non l mới, cũng l thng m mo ci xốn xang muốn được truyền giống. Năm Mo l năm thứ bốn theo cch tnh m lịch, qua chu kỳ 12 năm lại tới năm Mo, năm c vũ điều phong thuận, khiến nh nng được ma.

Chi Mo c con mo cầm tinh, nn để đon thời vận cho người tuổi mo, người ta tm ra những tnh nết của con mo, rồi bn rộng ra p dụng cho ci gọi l vận mệnh của người sinh năm mo. Trong 12 con gip, mo l con vật dịu dng nhất. Ảnh hưởng của thin nhin vũ trụ dường như cũng theo chu kỳ m lặp lại, khiến cho người sinh ra trong năm Mo tuy khng thuộc loại nghing nước nghing thnh, nhưng lại tot ra một kh chất đặc biệt, rất dịu dng, khng thch gy gỗ, lun mong muốn mọi người đều l bạn, nn cũng được nhiều người thương mến. Tuy nhin, người tuổi mo cũng rất hiếu động, quyết khng ngồi yn khi họ bị chn p, m ngay lập tức họ c phản ứng thch hợp. Đ l một số những nhận xt của những nh tướng số khi đon vận mệnh cho người tuổi mo, tin hay khng tin l tuỳ theo nhận thức của từng người.

Năm nay nhiều người mang tuổi Mo hẵn đ vui v hầu hết cc l số bi đầu năm đều cho rằng người tuổi Mo thng minh, n ha, giu nhn i v nn cẩn trọng trong cuộc sống. Cc lời giải bi ton c điểm giống v khc nhau theo từng tuổi, nhưng tựu chung đều c sung sướng, c may mắn v cũng c rủi ro, xui xẻo để đề phng; v rồi tất cả đều tai qua nạn khỏi nếu biết ăn hiền ở lnh, v r rng l đức năng thắng số.

Năm cũ đang qua đi, năm mới đang đến gần. Xun đ về trước sn nh. Xun bước nhẹ qua mọi nẻo đường lối ng. Nguyện xin Thin Cha ban phc lnh cho mọi người, mọi nh.

Lm Giuse Nguyễn Hữu An

Nguồn : VietCatholic