Tm hiểu Cy Mai Ma Xun

Thứ tư, 02 Thng 2 2011 16:37

Những cơn gi của ma Đng hnh như cn luyến tiếc khng gian. Chng vẫn lẩn khuất đu đy, thỉnh thoảng a ra, tỏa hơi lạnh buốt lm cho cy cỏ rng mnh, khp np. Tất nhin, khng g cản được bước chn đi của ma Xun, những bước chn reo vui của Năm Mới. Gi lạnh cũng đnh nhường bước cho những dải lụa vng ấm p bung tỏa khắp nơi.

Xun về rũ o ưu phiền.

Cho nhau phc hạnh giữa miền phc n.(Hoa Văn).

Sng nay 30 Tết, một buổi sng Xun Tn Mo, ti ngắm những cnh hoa mai vừa nở. Một vẻ đẹp dịu dng v tươi mt lm cho căn phng nhỏ ấm p sng ln nt trẻ trung. Bầu trời ma Xun trong vắt. Kh hậu ma Xun thơm lnh. Cỏ cy ma Xun tươi thắm. Hoa ma Xun nở rộ khắp nơi, trong vườn nh, ngoi cng vin, trn đồi cao, bn vệ đường. Ở đu cũng c những bng hoa tươi thắm v kh trời đẫm ngt hương thơm.

Xun về Tết đến, hoa được by bn khắp nơi. Hoa đủ loại đủ mu đủ kiểu cch. Hoa mun mu mun vẻ. Nh nh mua hoa về thưỡng lm hương vị Tết. Những chậu hoa, những cnh hoa được nng niu, chưng by trong trong nh thờ, trong gia đnh, chưng trn bn thờ tổ tin. Trong mun loại hoa, mai nổi bật với sắc vng tươi thắm. Mu vng tượng trưng cho sự cao thượng. Với người Việt chng ta, mu vng cn tượng trưng cho Vua. Mu vng thuộc hnh Thổ trong ngũ hnh.

Từ ngn xưa người Việt đ xếp mai vo loại hoa qu nhất trong cc loi hoa. Hoa mai đem đến nhiều may mắn. Hoa mai nở rộ vo dịp Xun về Tết đến. Đặc biệt, Hoa mai nở đng vo ngy người chủ đ ước định, khi kho canh ngy tỉa l trước thời gian, biết chăm sc cho hoa nở đng hạn kỳ. Mai l loi hoa c sức chịu dẻo dai, qua thời tiết băng gi ma đng rồi bừng dậy trổ nụ đm bng v nở hoa rực rỡ khi ma xun tiết trời ấm p đang về. Hoa mai c năm cnh kết thnh vng trn l biểu tượng nh thi dương lan tỏa của tiết trời nắng ấm toả xuống chan ho cho tri đất hồi sinh, cho nhn gian được vui tươi. Buổi sng ngy đầu xun, mai nở tươi đẹp đưa ta vo ngy mới hạnh phc. Với cc đặc tnh như thế n xứng đng được gọi l Hoa Mai. Gia đnh no cũng muốn c cy mai chưng nh trong ba ngy Tết như cầu mong sự may mắn hạnh phc cho cả nh suốt một năm mới.

Trong nhiều bức tranh cổ xưa, c tranh Tứ Bnh vẽ bốn loại hoa qu l Mai, Lan, Cc, Trc. Bức tranh Tứ Thời cũng vẽ bốn loại hoa cảnh nổi tiếng nữa l Tng, Cc, Trc, Mai hay Lan, Sen, Cc, Mai.

Hoa mai thường chỉ c năm cnh. Ngy nay theo phương php lai giống chiết cnh người ta tạo ra được rất nhiều loại giống mai mới. C loại hoa mai nở tới mười cnh. Cy mai c nhiều cnh mềm mại duyn dng. Cnh hoa mu sắc thắm tươi, mỏng manh cho đến khi la cnh m sắc mu vẫn khng thay đổi.

Hoa mai l đề ti tạo hứng cho cc tm hồn văn nhn thi sĩ, họa sĩ, nghệ nhn, sng tạo những tc phẩm để đời.

Cy mai biểu tượng cho kẻ sĩ

Hoa mai l biểu tượng cho người c ch anh hng, cho đấng trượng phu. V mai chịu đựng được cc thời tiết đổi thay d ấm p hay gi buốt. Xun về Tết đến, mai lun nở hoa cho đn ma Xun. Bởi đ mai hấp dẫn li cuốn nhiều người. Mai l hiện thn của kẻ sĩ, của đấng trượng phu, c sức chịu đựng thử thch du biển của cuộc đời, coi thường danh lợi.

Cc bn tay nghệ nhn uốn sửa cy mai thnh cc thế, chi mang nhiều nghĩa tốt đẹp. C khi l dấu ấn về tn ngưỡng, tn gio, đạo đức, triết l sống của người qun tử theo văn ha Trung Hoa v Việt Nam...Cc nghệ nhn cy cảnh dựa vo dng tự nhin sẵn c của từng cy mai m tạo ra những dng cy ph hợp. Chẳng hạn từ cy mai c dng tự nhin sẵn c l trực hoặc dng honh... được uốn sửa theo đng dng thế m họ thấy l ph hợp v dễ dng nhất.

Cc đề ti được khai thc ở cy mai đều nhằm vo việc đề cao cc triết l về Tam gio l Nho gio, Phật gio v Lo gio. C khi l cc đề ti xoay quanh cy mai thế về cc lĩnh vực đạo đức, quan niệm sống cũng như ước vọng của gia chủ... Thng thường những đề ti được khai thc nhiều nhất từ việc uốn, ghp cy mai cảnh v cc loại cy cảnh bonsai khc theo một chuẩn mực được định sẵn...

Dng Tam cương ngũ thường

Tam cương cn gọi l tam cn, c nghĩa l ba giềng mối lớn của đạo lm người của thuyết Nho gio gồm: Qun thần (vua ti), phụ tử (cha con), v phu th (vợ chồng). Cn ngũ thường l năm đạo lm người thời xưa gồm: Nhn (biết thương người), lễ (những nghi lễ trong giao tiếp), nghĩa (theo việc đng đắn m lm), tr (sự thng minh, khn ngoan) v tn (giữ lời hứa, khng gian dối). Người no hội đủ được cả Tam cương ngũ thường l người mẫu mực, đng trọng vọng trong x hội. Cy cảnh được uốn theo dng Tam cương ngũ thường chnh l mơng muốn của người chơi mai vậy.

Dng Tam ti Thin, Địa, Nhn

Chủ đề cy bonsai hướng đến ba ngi thứ l Trời, Đất, Người. Trong ba ngi thứ đ th người thể hiện ở chnh giữa, lm chủ mun loi...

Dng thế Tam tng tứ đức

Do cu Tại gia tng phụ, xuất gi tng phu, phu tử tng tử. Đ l tam tng (con gi chưa xuất gi ở chung với cha mẹ, v vng lời cha mẹ; khi lấy chồng th phải theo chồng, v nghe lời chồng; nếu chồng chết th ở vậy nui dạy con). Cn tứ đức l cng, dung, ngn, hạnh (giỏi việc bếp nc v may v thu tha chnh l quan niệm xưa về cng; giữ gn nhan sắc lun tươi đẹp l dung; rn luyện lời ăn tiếng ni mềm mỏng, lễ php l ngn; c nết na, đạo hạnh, đoan chnh l hạnh). Cu ny cũng được hiểu l Hiếu - để - trung - tn... Cy mai uốn thế Tam tng tứ đức chnh l vậy.

Dng Nhất trụ knh thin

Dng cy hm ni đến ch kh bất khuất của người anh hng, đầu đội trời, chn đạp đất, hin ngang đứng giữa trời đất, khng luồn ci, nịnh bợ ai, gặp việc phải, đng l lm, d biết hiểm nguy đang chờ đợi mnh ở pha trước...

Dng Tam đa Phc - Lộc - Thọ

Ni ln ước vọng của người chủ cy mai l mong gia đnh, thn quyến lun c được ba điều: đa Phc l gặp nhiều việc tốt lnh; đa Lộc l nhiều bổng lộc, giu c; đa Thọ l mong muốn được sống đến trăm tuổi, sống thọ vĩnh hằng trn đời...

Dng Phụ tử v Mẫu tử

Chủ đề cy cảnh hướng theo tnh cảm cha con, mẹ con, nhằm đề cao bổn phận thing ling v tnh yu cao cả, rộng lớn của cha mẹ dnh cho con ci...

Những điều cấm ky khi tạo dng cy cảnh bonsai

Đề ti cy cảnh bonsai rất rộng, kể cả chủ đề xưa v nay, những nghệ nhn hoa kiểng ngy xưa khi sng tc cũng gặp những lệ luật rất khắt khe chi phối từ nhiều pha như chnh trị, tn gio, mỹ tục... nghĩa l cũng bị g b theo khun php của nề nếp x hội (chống Trời...), khng được phạm thượng (tn nhnh khng nhiều, cy ln vừa phải...). Chẳng hạn khi tạo dng, thế cho cy, nghệ nhn khng được cưa ngọn cy v cũng khng dng cy đ bị cụt ngọn. Khng được cưa thn cy kiểng, d l để tạo thn mới cho cy bằng cnh nhnh sắp mọc của chnh cy đ.

Cch tạo dng thế

Thng thường muốn tạo thế đẹp cho cy mai cảnh trước hết phải dựa theo dng sẵn c của từng cy (cy mai) để từ đ nghĩ cch tạo ra cc thế ph hợp cho cy. Tất nhin l phải quan st từng phần để c cch uốn sửa.

Bộ rễ mai cảnh

Bộ rễ của cy mai gồm c một rễ ci kh di, nhờ đ m cắm su xuống đất để ht được nhiều chất bổ dưỡng nui thn, l, đồng thời cũng giữ được thế đứng vững chắc cho cy trước phong ba bo tp. Mọc ra từ rễ ci l v số rễ con, tất cả bộ rễ đ đều chn vi trong đất chậu. Thế nhưng với kiểng cổ, qua ti nghề của nghệ nhn, bộ rễ vẫn gp phần lm đẹp cho cy mai cảnh. Người ta tạo ra nt gi nua hoặc ty trường hợp m c những hnh tượng lạ khc từ bộ rễ.

Muốn được vậy phải c sự kỳ cng v mất nhiều thời gian. Trước hết ta phải nắm vững hnh dạng bộ rễ của từng cy mai, nhn cơ hội sang chậu; thay đất mới cho cy hằng năm. Chỉ những nhnh rễ phụ nằm gần tầng đất trn mặt mới được sử dụng vo việc tn nt thẩm mỹ cho cy.

Chẳng hạn: chm rễ phụ của cy mai được người ta đưa trồi ln khỏi mặt đất, bố tr cho nằm về cc hướng khc nhau với thế uốn o ngoằn ngoo như những con rắn, vừa tạo được sự gi nua cho cy lại vừa tạo được ấn tượng đối với người thưởng thức. Nếu gặp được gốc mai gi đ c sẵn hnh mung th th chọn ra những rễ con (cũng nằm ở tầng mặt) to khỏe xếp vo vị tr ph hợp để tạo chn th sau ny...

Sửa một bộ rễ cho định hnh, nhiều khi phải chờ đến ba bốn năm, thậm ch lu hơn mới thnh cng.

Gốc cy mai cảnh

Gốc của những cy mai gi c khi sun đuột, nhưng cũng c những hnh th khc lạ. Ty theo hnh th của cy mai gi m kết hợp với việc uốn sửa cc rễ con để tạo nn những hnh tượng độc đo như hổ phục, phượng vũ... Nếu l gốc thuộc dạng sun đuột th lo ha thnh những u nần, hốc lm, hoặc đi chỗ vỏ bị trầy xước, mốc meo... giống như lớp da nhăn nheo của người gi...

Thn cy mai cảnh

Thn cy mai thường được chọn ở bn dưới to, trn nhỏ mới ph hợp. Theo luật xưa, phải dng thn chủ, d c cao cũng khng được cưa cụt để tạo thn mới từ cnh non của n. Phải uốn thn từ lc cy cn non v li gỗ cn mềm dẻo dễ uốn. Mai vốn l cy mềm mại, ẻo lả nn thn cy khng nn để sun đuột, cũng khng nn uốn sửa đến độ cong queo uốn lượn nhiều khc như thn con rắn mất độ tự nhin. Với cy mai nhiều năm tuổi (hoặc cy được lo ha) cần phải c lớp vỏ s s, nhăn nheo, rồi những hốc lồi lm mới gy được sự ch của người xem.

Nghệ thuật bố tr cnh mai

Với mai cổ điển, cnh cn được hiểu l tầng, l tay (chi). Theo luật uốn sửa cy kiểng ngy xưa th số cnh trn cy phải l số lẻ: 3 - 5 - 7... Nhưng kiểng xưa hầu hết người ta chỉ chọn từ 3 hoặc 5 cnh trn mỗi cy. Cc cnh đều được phn bố hợp l. Cnh dưới gốc (phủ địa) phải đủ cao (bằng 1/3 chiều cao của thn cy), cc cnh pha trn được uốn sửa cho phn bố với khoảng cch tạo được độ thng thong.

Vị tr của cnh thường c nhiều dạng như: Chiết chi nhị diện (hai cnh mọc đối xứng với nhau), chiết chi tứ diện (bốn cnh mọc theo bốn hướng khc nhau theo hnh xoắn ốc). Trong việc uốn sửa cnh, nhiều trường hợp cnh khng nằm đng vị tr mong muốn, ta phải dng cch uốn tế thn (tế: che lấp), tức uốn cnh vng qua thn cy để chuyển về hướng khc.

Sửa tn l cho cy

Cy mai c tn l xanh tươi, bng mướt mới được đnh gi l đẹp. Thế nhưng, tn l khng được đ ln nhau, che khuất nhau tạo sự rậm rạp lm lu mờ đường nt đặc th của cy.

Người xưa khng am tường đến kỹ thuật ghp, gim cnh, chiết cnh như cch nhn giống, lai giống mai giảo của chng ta ngy nay. Đ thế, họ cũng khng c những dụng cụ chuyn dng để trợ lực cho việc uốn sửa ny như cc loại kềm ko để cắt rễ, cắt cnh, như kẹp chuyn dụng để uốn cnh v thn cứng, như dy kẽm, dy nhm để uốn cnh... Thế nhưng, họ cũng c phương php ring v tận dụng những dụng cụ sẵn c như cy, vn, dy thừng qua cc cch treo, neo, nm chống chỏi. (theo Tản mạn về dng mai xun, từ web: baomoi.com, ngy 02.09.2008).

Hoa mai biểu tượng cho ci đẹp thanh nh.

Hoa mai cũng được cc văn nhn thi sĩ dng lm cảm hứng để diễn tả nt đi trang, thanh nh của những người phụ nữ đẹp qua cc thời đại tn cổ. Cụ Tin Điền Nguyễn Du tả về sắc đẹp của hai chị em Thy Kiều v Thu Vn :

Mai cốt cch, tuyết tinh thần.
Một người một vẻ, mười phn vẹn mười.

Cy mai biểu tượng cho hnh trnh đau khổ đến vinh quang.

C một cy mai xanh tươi cnh l. Ngy thng dần tri qua. Rễ mai len li trong đất ht nhựa chuyển trao cho từng cnh, từng l nui sống bổ dưỡng. Cng ngy mai cng lớn nhanh xanh tốt.

Cy mai lun nghĩ l mnh sẽ mi mi xanh tươi tốt đẹp với đất trời, với những cy cối chung quanh, d năm thng, d từng ma xun hạ thu đng tiếp nối tri qua.

Bỗng nhin một hm c mấy người đến nhẫn tm vặt trụi l xanh trn cnh. Cy mai đau đớn ứa mu khc than. D mai c go la, c rn rỉ nhưng người ta vẫn cứ vặt trụi hết l xanh trn cy. Giờ đy mai chỉ cn trơ trụi gốc cnh như một cy kh. Mai buồn v khc cho số phận hẩm hiu của mnh.

Một thng sau, chị ma xun ấm p tươi trẻ, đến thay chỗ cho b gi ma đng lạnh gi hay cau c. Cy mai khẳng khiu giờ bừng dậy sức sống mới với những l non tươi mơn mởn, với những chồi nụ xinh xinh với những hoa vng rực rỡ khoe sắc thắm. Mọi người, mọi vật, mọi cy cối chung quanh nhn ngắm mai nn n l non, hoa vng v hết lời trầm trồ khen ngợi.

Cy mai by giờ mới cảm thấy dng đầy hnh diện v trn trề hạnh phc. Cy mai cảm nhận được hnh trnh phải qua đau khổ mới đạt đến vinh quang!, phải chịu đau đớn khi trụi l mới c được những bng hoa tuyệt vời, gp phần cho ma xun đẹp hơn, lung linh hơn, ấm p hơn, hạnh phc hơn.

Cy mai trụi l để mang đến cho đời những bng hoa tươi đẹp. Một triết l nhn sinh giản đơn m su xa. Bn trong cnh mai ma đng, sức sống mnh liệt của ma xun vẫn tiềm ẩn. Bn dưới lớp đất chỗ gốc mai mọc ln, nguồn mạch sự sống vẫn trn đầy, sung mn. Mạch nước ngọt ngo bổ dưỡng lun chuyển qua đy. Rễ cội mai ht chất bổ duỡng biến thnh dng nhựa dự trữ trong thn v lưu dẫn tới cc cnh trao tặng sức sống. Trong sức sống ấy, những chồi non, những l mướt, những nụ, những hoa tiềm ẩn, chờ tới một ngy vũ trụ định trước, lm nẻ lớp vỏ cy kh, vươn ra cho đn nắng vng gi mt. Ngy ấy l ma Xun. Cy mai kia chỉ l một hnh ảnh. Vũ trụ cn bao nhiu b mật k diệu v đng yu khc. Những b mật ấy, hầu như được tỏ lộ rất nhiều trong ma Xun. Sự lun chuyển của bốn ma l một b mật k diệu. Đời người trải qua biết bao nhiu ma Xun, Hạ, Thu, Đng, nhưng rất t khi người ta suy nghĩ về n. Những điều k diệu, những php lạ của cuộc đời xảy ra qu nhiều khiến cho người ta khng cn cho đ l k diệu, lạ lng nữa, n đ trở thnh một chuyện tự nhin. Thật ra khng phải tự nhin m c ma Xun, cũng như khng phải tự nhin m c những ma khc trong năm. Sự vận hnh k diệu của tri đất, mặt trời v thi dương hệ theo chu k ko theo sự thay đổi của thời tiết, kh hậu, nhiệt độ, khung cảnh khng gian, điều kiện dinh dưỡng v pht triển vạn vật... mới tạo nn cc ma trong năm. Sự lun chuyển bốn ma trong năm khiến cho ma Xun theo đng chu k mới trở lại.

Đời người cũng c ma Xun. Tuổi trẻ với niềm vui tươi thắm, sức sống dạt do, khối c v tri tim mở ra với mun tnh cao đẹp. Đ chnh l ma Xun của cuộc đời.

Để giữ mi ma Xun cuộc đời, cần hướng lng về Thin Cha.

Thin Cha tạo dựng ma Xun đất trời cũng như ma Xun cuộc đời.

Thin Cha lm cho tuổi thanh xun con người hn hoan.

Thin Cha cũng chnh l Ma Xun Min Viễn.

Hướng lng về Thin Cha để nhận nh sng ấm p, giữ cho ma Xun cuộc đời nở tươi mi mi.

Lm Giuse Nguyễn Hữu An

Nguồn : Website GP Huế