THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH NĂM 2010

Nguyễn Đ́nh Khanh

Nước Mỹ và cả thế giới đă đốt pháo bông chào đón năm 2010. Một năm mới đánh dấu thập niên mới của thế kỷ 21 với nhiều hy vọng mới. Nh́n lại 10 năm qua của thế kỷ này, mặc dầu thiên tai th́ kỷ lục, kinh tế gần rơi xuống vực thẳm, nhưng văn minh kỹ thuật nhờ vào phát minh mạng lưới internet đă mang lại cho con người một đời sống “văn minh” hơn. Riêng về sinh hoạt kinh tế, các kinh tế gia khi phân tích t́nh kinh tế th́ mỗi người đều có quan điểm khác nhau. Nói một cách b́nh dân hơn, nhà kinh tế cũng giống như người mù sờ voi. Nếu sờ vào chân voi th́ tuyên bố nền kinh tế to như cột nhà. C̣n nếu sờ vào cái đuôi th́ lại bảo giống như cái chổi chà. Với sự hiểu biết hạn hẹp của ḿnh, người viết cũng nhận định t́nh h́nh nước Mỹ theo quan điểm cá nhân trong bài “khai bút đầu năm con Hổ” này.

1. TỔNG KẾT T̀NH H̀NH KINH TẾ NĂM 2009

Năm 2008, khi thị trường địa ốc bắt đầu sụt giá sau nhiều năm lên như diều gặp gió, đă kéo thị trường tài chính rơi vào cơn khủng hoảng trầm trọng chưa từng xảy ra trong 80 năm qua kể từ cuộc đại khủng hoảng kinh tế (great depression) vào năm 1929. V́ đợt khủng hoảng thị trường tài chính lần này đă làm mất hàng ngh́n tỉ tiền tiết kiệm của nhiều người và t́nh trạng thất nghiệp ngày mỗi tăng, nên một số nhà kinh tế bi quan cũng như báo chí đă “dọa” thiên hạ là cuộc khủng hoảng kinh tế lần này sẽ lớn hơn những ǵ đă xảy ra vào năm 1929. Nếu nh́n vào con số tiền khổng lồ hàng ngh́n tỉ đô la bị “mất mát” trong năm 2008 th́ sự nhận định “bi quan” có phần đúng. Tuy nhiên, dân chúng hiện nay giàu có hơn thời 80 năm về trước, nên sự “mất mát to lớn” này không ảnh hưởng lớn đến đời sống của người dân như thời trước. V́ vậy, chúng ta đă không thấy hiện tượng thiên hạ đua nhau nhảy lầu tự tử v́ trắng tay như đă xảy ra vào năm 1929. Ngoài ra, nếu nh́n vào con số thống kê về thất nghiệp, mặc dầu vẫn c̣n ảnh hưởng tâm lư đến người dân lao động, nhưng hiện nay cũng chỉ mới ở mức 10% so với 25% vào năm 1929. Riêng con số ngân hàng bị đóng cửa vào năm 1929 là trên 10.000 th́ năm 2009 cao nhất chỉ có 140. Đó là điểm cho chúng ta lạc quan hơn. Niềm lạc quan đó đă chứng minh qua thành quả thị trường chứng khoán đă hồi phục trong năm qua nhanh hơn nhiều người dự tưởng. Chỉ số Dow Jones: +60%, Nasdaq: +70%, S & P 500: +63%. V́ vậy, tiền trong 401(k) đă lên lại khá so với năm trước. Nếu biết nắm thời cơ và nguyên tắc đầu tư “mua thấp bán cao” th́ nhiều người trong năm qua đă lấy lại được gần mức bị mất mát trong năm trước. Chẳng hạn khi thị trường tài chính bắt đầu gặp khủng hoảng vào mùa thu năm 2008 mà nguyên nhân chính là do thị trường địa ốc xẹp tiệm th́ giá stock của các cơ quan tài chính xuống giá là lẽ thường t́nh. Tuy nhiên, giá stock của các công ty lớn như IBM, Apple, Amazone, Boeing,v.v… trên nguyên tắc chỉ bị ảnh hưởng gián tiếp thôi, nhưng giá cũng xuống thê thảm (mặc dầu không có lư do ǵ mà xuống thấp đến thế). V́ vậy, khi giá thị trường đă xuống thấp nhất và bắt đầu lên lại, th́ cơ hội tốt nhất là nhảy vào mua stock của những công ty này. Đó là lư do đă có nhiều người “make money” trong năm vừa qua. Giá stock của Apple vào tháng 3 năm 2009 là $80 và lên tới $215 vào những ngày cuối năm.

Nói chung, t́nh h́nh kinh tế tài chính trong năm 2009, mặc dầu c̣n gặp nhiều khó khăn, nhưng đă không rơi vào t́nh trạng “đại khủng hoảng” như nhiều người lo sợ, nếu không muốn nói là đă thoát khỏi thời kỳ “thập tử nhất sinh”để đi vào giai đoạn “hồi sinh”.

2. T̀NH H̀NH KINH TẾ TÀI CHÍNH MỸ NĂM 2010.

Năm 2010 đánh đấu năm khởi đầu của thập niên thứ hai của thế kỷ 21. V́ t́nh h́nh kinh tế trong thập niên qua không khá cho lắm, nhất là về mặt đầu tư vào thị trường chứng khoán, nên có người bi quan. Chỉ số thị trường chứng khoán trong 10 năm qua (2000-2009) không lời mà lỗ: Dow Jones: - 9.3%. Nasdaq: - 44%. S % P 500: -24. Lư do là trong thập niên qua đă xảy ra 2 cuộc khủng hoảng: đầu thập niên bị cú “dot.com” choáng váng, và cuối thập niên lại bị bồi thêm cơn băo thị trường tín dụng địa ốc. V́ vậy, nếu ai đầu tư vào thị trường chứng khoán vào năm 2000 th́ trong 10 năm qua vẫn chưa lấy lại vốn.,nhất là kỹ nghệ “high tech”. Thí dụ, nếu năm 2000 chúng ta bỏ ra $1,000 mua stock hăng Worlcom th́ nay không c̣n đồng nào, v́ hăng này đă sập tiệm. May mắn hơn nếu mua stock hăng Qualcom th́ giá trị chỉ c̣n lại $510. Nghĩa là mất toi gần một nửa. Ngược lại, nếu bạn có số đỏ bỏ ra $1000 mua stock hăng Southwestern Energy th́ nay đă có được $57,500, hoặc stock hăng STO Energy th́ giá hiện nay cũng đă vọt lên $34,570. Tóm lại, trong 10 năm qua,mặc dầu chỉ số thị trường chứng khoán nói chung đi xuống (lỗ), nhưng nếu ai đầu tư vào ngành năng lượng hoặc vào thị trường các nước đang phát triển (emerging market) như Trung Quốc, Ấn Độ hoặc Ba Tây (Brasil) th́ vẫn lời to.

(1) Thị trường địa ốc: Ở Việt Nam thời bao cấp, giấc mơ của cán bộ cũng như dân đen là mong có được một chiếc xe đạp để giải phóng đôi chân. Nhưng giấc mơ của người Mỹ là mong sở hữu được một căn nhà khang trang. Theo thống kê, hiện nay có khoảng 40 triệu người Mỹ sở hữu đến 2 căn nhà: một để ở, và một để nghỉ mát. V́ vậy, không biết số người Mỹ này có đủ khả năng xin “tái tài trợ” (refinance) được không, v́ giá nhà xuống thấp hơn so với số tiền nợ nhà? T́nh trạng này sẽ ảnh hưởng không nhiều th́ ít đến giá nhà trong trong năm nay. Ngoài ra, t́nh trạng thiên hạ đua nhau bỏ của (nhà) chạy lấy người, để cho nhà băng lấy lại nhà muốn làm ǵ th́ làm, khiến số lượng nhà được đăng bảng bán vẫn tiếp tục cao, nên thị trường địa ốc khó cải thiện. Tuy nhiên, giới xây cất nhà cửa (builders) cho rằng nếu so với con số 1 triệu rưởi dân số gia tăng hàng năm, tức nhu cầu cần nhà ở, trong lúc mức độ xây nhà mới như hiện nay là 550,000 mỗi năm th́ không đủ để đáp ứng nhu cầu nhà ở. Nghĩa là không sớm th́ muộn, nhu cầu xây cất nhà sẽ tăng lên trở lại, mặc dầu nhịp độ không c̣n ồ ạt như những năm trước đây. Theo các chuyên gia, thị trường địa ốc mặc dầu chưa ổn định, nhưng không đến nỗi bi quan. Giá nhà rẻ (trung b́nh giảm 30% so với giá năm 2006) và tiền lời lại thấp (trên dưới 5%/30 năm) là cơ hội rất tốt để mua nhà trong năm nay. Ngoài ra, để khuyến khích bà con mua nhà, chính phủ sẽ giảm thuế (tax credit) $8,000 cho những ai mua nhà đầu tiên, và $6,500 cho những ai đă mua nhà trên 5 năm, nay muốn bán đi để mua nhà lớn hơn v́ con cái bắt đầu lớn, cần nhiều pḥng, hoặc bán nhà lớn mua nhà nhỏ v́ đă về hưu, con cái đă ở riêng. Muốn được hưởng số tiền giảm thuế này, điều kiện phải mua nhà (close) trễ nhất là 30 tháng 6 năm nay. Đây là cơ hội tốt, nên tận dụng.

(2) Thị trường tiền lời: Để nền kinh tế chóng ổn định và tăng trưởng trở lại, chính phủ (ngân hàng trung ương) cố giữ tiền lời cho vay thật thấp, gần như tột cùng như hiện nay trong khoảng một thời gian nữa. Thời gian dài hay ngắn không ai dự đoán được. Tuy nhiên, nếu t́nh h́nh kinh tế được ổn định sớm và áp lực lạm phát bắt đầu có triệu chứng th́ không sớm th́ muộn, tiền lời sẽ tăng lên dần trở lại. Hiện nay, nhiều người lo ngại là nếu tiền lời quá thấp được duy tŕ trong một thời gian quá lâu sẽ dễ đưa đến lạm phát. Tiền lời thấp th́ lợi cho việc kinh doanh cũng như mua nhà, mua xe. Tuy nhiên, đối với giới có tiền tiết kiệm để dành ở ngân hàng th́ không mấy hấp dẫn. Tiền lời CD loại 1 năm chưa tới 1%. Tiền lời Saving Bond (trái phiếu của chính phủ) c̣n tệ hơn nữa: 0.3%.

(3) Thị trường dầu hỏa: Nói đến giá dầu, nhiều người vẫn không quên cơn sốt giá dầu thô vọt lên gần $150/thùng vào mùa hè năm 2008 để ai nấy phải móc túi đau bụng mỗi lần đổ xăng trên dưới $4/gallon. Sau đó giá dầu thô xuống dần chỉ c̣n $40/thùng vào đầu năm 2009 và lên lại gấp đôi vào cuối năm ở mức gần $80/thùng. Nếu dựa vào yếu tố cung cầu, giá dầu thô chỉ ở mức trên dưới $60, nhưng giá dầu trong năm qua luôn ở mức $75-$80 là v́ giá đồng đôla mất giá. Các chuyên gia về thị trường dầu không nghĩ là giá dầu sẽ tăng hơn nữa, v́ đồng đôla đă xuống nhiều và nhu cầu tiêu thụ cũng chưa cao lắm trong năm nay. Tuy nhiên, chúng ta cũng không ngạc nhiên nếu giá dầu tăng lên gần $100 vào mùa hè khi giới đầu cơ lại quậy nữa.

(4) Thị trường vàng: Giá vàng trong năm vừa qua đă vọt lên $1.100/lượng làm nhiều người để ư về vàng nhiều hơn. Những ai tị nạn qua Mỹ từ năm 1975 đă có kinh nghiệm cơn sốt vàng vào đầu thập niên 80. Tháng giêng năm 1980, giá vàng vọt lên tới $800/lượng. Nhưng chỉ 2 tháng sau, giá vàng tụt xuống tới 40%, và phải mất đến 28 năm sau, giá vàng mới lên lại được $850. Trong năm qua, v́ giá đồng đôla mất giá nên nhiều ngân hàng trung ương (nhất là Trung Quốc và Ấn Độ) không muốn dự trữ đồng đôla làm ngoại tệ mà chuyển hướng mua vàng làm lệch cán cân cung cầu thị trường khiến giá vàng tăng mạnh. V́ vậy, có người quá lạc quan đă tiên đoán giá vàng sẽ lên tới $2,000. Nếu tin vào tiên đoán này có lẽ “mất lúa giống”. V́ giá vàng lên xuống thất thường, khó tiên đoán, nên tốt nhất không “nhào vô” vào lúc này, v́ giá đă cao.

(5) Thị trường chứng khoán: Khi viết bài cho số bao Tết (Xuân Kỷ Sửu) năm vừa qua, người viết đă nhận định: Nếu theo dơi giá thị trường chứng khoán trong 3 tháng cuối của năm 2008 là thời kỳ giá chứng khoán biến động chưa từng thấy trong lịch sử thị trường chứng khoán ở Mỹ với biên độ Dow Jones lên xuống 1,000 điểm (10%) trong một ngày, giá thị trường chứng khoán đă xuống thấp nhất vào tháng 11 (năm 2008): Chỉ số Dow: 7,500 và S & P 500: 750, v́ sau đó giá lên dần trở lại. Có thể xem như giá tháng 11 là thấp nhất (bottom line) th́ mùa xuân này (2009) nên chuẩn bị “nhảy vào” lại đối với những ai đă “nhảy ra”, nghĩa là đă bán stock chuyển qua tiền mặt (money market fund) trong thời gian trước đó. Nhưng thực tế giá tháng 11 chưa phải là thấp nhất, mà đầu tháng 3 năm 2009 mới là giá thấp nhất. Chỉ số Dow Jones xuống dưới mức 7,000. Nhưng sau đó giá stock bắt đầu vọt lên thực sự. Nhờ vậy mà đa số đă vớt vát lại gần một nửa số tiền mất mát trong năm 2008. Nhận định rằng sau cơn băo, ngân hàng nào đă đổ th́ đă đổ rồi, c̣n ngân hàng nào c̣n trụ lại được th́ chắc chắn sẽ vươn lên, nên không ít người đă “mạnh dạn” dồn hết tiền chuyển mua stock của các ngân hàng như Bank of America, Goldman Sachs, JP Morgan và Morgan Stanley. Đây là những người may mắn, v́ giá stock của những công ty này đă vọt lên gấp 4-5 lần so với giá thấp nhất vào tháng 3 trong năm qua. Tóm lại, có người rủi (lỗ) th́ cũng có kẻ may (lời). Trong những ngày đầu năm, qua báo cáo kết quả kinh doanh trong 3 tháng cuối năm 2009 của các ngân hàng lớn cho chúng ta lạc quan hơn về t́nh h́nh thị trường chứng khoán trong năm 2010, tuy không khá hơn năm vừa qua. Có thể giá thị trường chứng khoán sẽ c̣n biến động nhiều trong hai tháng đầu năm khi t́nh trạng lời lỗ của các công ty trong 3 tháng cuối năm vừa rồi được công bố. Nếu trong năm 2009, thị trường chứng khoán dễ làm ăn bao nhiêu (v́ giá xuống thấp vào đầu mùa xuân) th́ trong năm con Hổ này càng khó đánh đấm bấy nhiêu (v́ cơ hội giá thấp đă đi qua). Tuy nhiên, giá stock của các công ty bảo hiểm hiện chưa lên cao nhiều nếu so với giá stock của các ngân hàng, nên có nhiều khả năng sẽ lấy lại “phong độ” vào mùa hè trở đi khi thị trường địa ốc ổn định.

Tóm lại, nền kinh tế nước Mỹ trong năm qua đă không rơi vào t́nh trạng “đại khủng hoảng” như đă xảy ra vào năm 1929 như nhiều người lo sợ, mà vẫn đứng vững và bắt đầu hồi phục dần trong năm nay, tuy chậm. Đây là điểm đáng mừng. Nếu t́nh trạng kinh tế khủng hoảng xảy ra lần này bắt nguồn từ thị trường địa ốc, th́ nền kinh tế hồi phục nhanh hay chậm cũng tùy thuộc vào thị trường địa ốc. Ngoài ra, nhờ thị trường chứng khoán hồi phục nhanh hơn nhiều người dự tưởng trong năm qua mà nhiều người cảm thấy nhẹ nhỏm phần nào khi số tiền để dành hưu trí trong 401(k) đă lên lại khá nhiều. Mặc dầu t́nh trạng thất nghiệp chưa cải thiên được trong năm nay, nhưng thị trường chứng khoán sẽ tiếp tục tăng tuy không cao như năm qua. Riêng liên quan về thị trường chứng khoán ngoại quốc, nhất là các nước đang phát triển, các chuyên gia tài chính dự kiến vẫn c̣n khá hơn thị trường Mỹ trong năm Mới này. Nếu thập niên qua giá thị trường chứng khoán không khá như nhiều người mong muốn th́ thập niên mới này có nhiều triển vọng hơn. Những ai dự định 10 năm nữa mới về hưu, nếu chịu chơi th́ đầu tư $100,000 vào stock “tứ đại trụ” (mỗi công ty $25,000): Goldman Sachs, JP Morgan, Morgan Stanley và Bank of America th́ cuộc đời hưu trí tương đối thoải mái.

Nguyễn Đ́nh Khanh

(Tháng 1 năm 2010)