Tục tảo mộ trong tâm thức người Việt

Hàng năm, cứ vào khoảng ngày 24, 25 tháng Chạp là nhiều gia đ́nh người Việt đi tảo mộ. Người ta đi thăm viếng, vun lại những nấm mồ, phát cỏ dại, chặt cây cối quanh mộ, sửa sang, tu bổ mộ phần những người quá cố trong gia đ́nh, và cả những phần mộ của các vị tổ tiên nhiều đời trước đó.

Để tưởng nhớ người đă khuất, những người c̣n sống mỗi năm đều cúng giỗ. Và vào mỗi dịp năm cũ sắp qua, năm mới sắp đến, người ta c̣n lo sửa sang, thăm viếng mồ mả, làm sạch đẹp nơi an nghỉ của ông bà tổ tiên, người thân của ḿnh. Truyền thống tâm linh người Việt tin rằng, khi năm mới đến tất cả mọi thứ đều phải được chuẩn bị, sửa sang cho mới mẻ, kể cả nơi an nghỉ của ông bà, người thân.

Tục ngữ Việt Nam có câu “cao nấm ấm mồ”. V́ vậy, sửa sang nấm mồ cũng là một trong những việc hiếu đạo của con cái, thể hiện ḷng kính trọng đối với đấng sinh thành, và các bậc tổ tiên đă khuất.

Tục tảo mộ cuối năm, ngoài là một phong tục phổ biến của người dân Việt khắp mọi miền đất nước, c̣n là một hoạt động mang tính ḍng tộc rơ nét. Đặc biệt, những ḍng tộc lớn thường có những ngày tảo mộ được quy định rất cụ thể, thường ghi trong gia phả như một truyền thống của ḍng tộc để con cháu ở các thế hệ sau tiếp tục thực hiện, cũng để thắt chặt t́nh yêu thương, đoàn kết đồng thời cũng mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.

Về quê tảo mộ mỗi dịp xuân về đă trở thành một truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta. Đó cũng là thể hiện của t́nh cảm hướng về với nguồn cội. Người ta ví: “Cây có gốc mới nở cành xanh ngọn, nước có nguồn mới bể rộng sông sâu” là vậy.

Ca dao xưa cũng có câu:

“Con người có tổ có tông

Như cây có cội, như sông có nguồn”

Đối với cư dân thành thị, những người đă khuất được mai táng trong các nghĩa trang ở thành phố, do vậy thường khó duy tŕ việc những người trong gia đ́nh, ḍng họ khi khuất núi được chôn cất gần gũi, đầm ấm với nhau như ở thôn quê. Nhưng cứ mỗi dịp cuối năm, khi sắp đến Tết Nguyên đán, người thành thị cũng luôn sắp xếp thời gian để đi thăm viếng, chăm sóc phần mộ ông bà, cha mẹ, người thân của ḿnh để tỏ ḷng hiếu thuận.

Thăm viếng phần mộ tổ tiên cũng là nét đặc trưng của văn hóa cổ truyền, một tục lệ trong “đạo thờ ông bà” của dân tộc ta vốn từ lâu đă trở thành truyền thống. Dù tất bật thế nào đi chăng nữa trong cuộc mưu sinh, dù cả năm bôn ba làm ăn ở nơi xa, nhưng chốn quay về vẫn là gia đ́nh. Nhiều gia đ́nh cho rằng mỗi dịp tảo mộ cũng là một dịp giăi bày với ông bà, tổ tiên những chuyện đă xảy đến trong năm với cả gia đ́nh, ḍng họ; cũng là để thành tâm mời ông bà tổ tiên chuẩn bị cùng về ăn Tết với gia đ́nh.

Do đó, theo sau phong tục này ta có tục rước ông bà vào trưa ngày 30 âm lịch, và đưa ông bà, thường là vào trưa mùng 3 hoặc mùng 4, tùy theo tập quán ở mỗi địa phương, và nếp sống của mỗi gia đ́nh. Thường th́ ngày tiễn đưa ông bà cũng là ngày cuối cùng của những ngày nghỉ ngơi vui Tết, mọi người trong gia đ́nh lại quay trở về với cuộc sống thường nhật, với những công việc phải làm, cùng với ḷng tin là sẽ được tổ tiên phù hộ cho những ngày tiếp sau đó.

Thúy Huỳnh

Nguồn : Thanh Niên