Tục xông nhà đầu năm

 

Theo tục lệ, người đến thăm gia đ́nh đầu tiên trong năm mới gọi là người xông nhà hay xông đất/đạp đất. Con cháu phải ở trong nhà chờ người đến xông nhà rồi mới được đi chúc Tết bà con, bạn bè.

Ông bà ta tin rằng người khách đầu tiên bước vào nhà ḿnh sáng ngày mùng một Tết sẽ đem đến điều may mắn hay rủi ro cho gia đ́nh suốt năm đó nên họ thường chọn người khách xông nhà rất kỹ.

Người xông nhà phải có tuổi hợp với chủ nhà và con vật đại diện của năm đó. Chủ nhà thường chọn người xông nhà trong số các bạn bè, họ hàng của ḿnh. Đó là những người gia cảnh song toàn, con cháu đầy đàn, có tính cách vui vẻ, gia đ́nh hạnh phúc, làm ăn thịnh vượng, v́ thế mới có lệ “hẹn trước”, mời đến xông nhà. Người Nam bộ c̣n có thói quen chọn người có tên đẹp như Phúc, Lộc, Thọ, Tài, Lợi… mời đến xông nhà để cả năm sẽ thuận lợi, may mắn, phát tài phát lộc.

Về thời điểm xông nhà, có thể diễn ra trong ṿng 3 ngày Tết, nhưng chủ yếu là ngày mùng một Tết, tính từ giữa đêm sau giao thừa.

Người xông nhà chúc Tết thường lưu lại nhà gia chủ trong khoảng 10-15 phút. Tùy nhà tùy người mà có lời chúc riêng. Nếu nhà có cha mẹ già th́ chúc: “Bách niên giai lăo” (sống lâu trăm tuổi), “tăng phúc tăng thọ”; nếu là người buôn bán th́ mong “buôn may bán đắt”, “làm ăn phát đạt”, “làm ăn phát tài bằng năm bằng mười năm ngoái”; nếu gặp người làm việc Nhà nước th́ chúc: “thăng quan tiến chức” hoặc “lên chức lên lương”, “mă đáo thành công”; gặp trẻ em th́ mừng các bé “mau ăn chóng lớn”, “học hành đỗ đạt”… Lời chúc tụng này thường kèm theo bao đỏ để mừng tuổi và ĺ x́ cho trẻ em, bạn bè, đồng nghiệp...

Cũng có năm gia chủ không chọn được ai hay không muốn nhờ vả ai xông đất v́ lư do an toàn, sợ người lạ mang đến những điều không tốt cho gia đ́nh th́ họ tự xông đất nhà ḿnh. Chủ nhà rời khỏi nhà đêm giao thừa, lúc c̣n năm cũ, đi lễ chùa xin lộc đầu năm và trở về sau nửa đêm để là người đầu tiên đặt chân vào sân nhà. Trong trường hợp này, người trong gia đ́nh sẽ chuẩn bị đón tiếp người này như khách quư đến xông nhà, đem sự an vui, thịnh vượng đến cho những người thân của ḿnh. Bánh mứt sẽ được dọn ra, trà thơm được châm lên, mọi người sẽ cùng nhau nhấm nháp hương xuân đầu năm trong không khí đầm ấm và tràn trề hy vọng mới.

Tết đến, mọi người lại nhắc đến tuổi. Người già thêm một tuổi, tức là thêm thọ. Các cháu thêm tuổi, tức là thêm lớn.

Thúy Huỳnh

(sưu tầm)

Nguồn : Thanh Niên