Lưu An Tuỳ bút

Một chuyến lang thang đầy thi tứ

(Dành tặng cho ai đó, đừng quên )

Trong suốt nhiều chục năm qua, vào những dịp nghỉ hè hay nghỉ xuân, khi lũ con c̣n bé, bố tôi c̣n sống gia đ́nh tôi rất thường về VN. Trước là thăm hỏi sức khoẻ của Bố và cũng để ông gặp mặt, chuyện tṛ dẫn những đứa cháu thăm viếng họ hàng, bạn bè. Nhưng từ khi bố tôi mất, lũ con cũng lớn khôn, có thú vui riêng, chúng không c̣n dành thời gian nghỉ học để theo tôi về VN nữa. Riêng tôi, gần như hàng năm vẫn về VN rong chơi đây đó, thăm viếng các đền đài, di tích văn hoá, lịch sử… những nơi mà ngày xưa, thời c̣n đi học tại VN tôi chỉ đọc trên sách báo, h́nh dung trong tưởng tượng. Vợ tôi, đôi khi cũng đồng hành với tôi về VN nhưng chỉ thoáng qua 5, 7 ngày rồi bay về Nhật bản để thăm viếng bố mẹ vẫn c̣n sống tại đó.

Trong những lần về VN cùng vợ con, cuộc đi của chúng tôi có chút khôn thước, được xếp đặt khá kỹ lưỡng qua các công ty du lịch về thời gian, địa địa điểm du lịch cũng như khách sạn những nơi đến... Nhưng sau này, một ḿnh về VN, cuộc đi của tôi mang một sắc thái khác,nó tự do, phóng khoáng, không bị g̣ bó quá nhiều với thời gian và địa điểm nơi mà tôi muốn đến rong chơi. Đúng như vậy, với cá tính giang hồ vặt từ xa xưa, tôi thích lang thang đây đó, không muốn bị g̣ bó với chương tŕnh xếp sẵn… Về VN với chiếc ba lô khoác trên vai kèm theo cái túi xách hay va li nhỏ đựng đồ dùng cá nhân cần thiết cho cuộc đi. Nếu có thêm chỉ vài ba món quà đặc sản của Thuỵ Sĩ hay Nhật bản dành tặng bạn bè thân nhân mà thôi. Chỉ có thế, về VN suốt nhiều năm qua của tôi được người ta gọi là du lịch bụi. Với tôi nó là dạng thức rẻ tiền, đơn sơ và thú vị.

Trong những chuyến du lịch bụi đó, có thể tôi quen biết được một vài người trong những chuyến xe hoả, xe đ̣ liên tỉnh hay trên phố phường lúc đi dạo tại địa điểm thăm quan… Họ có thể là người nông dân chân lấm tay bùn, sinh nhai bằng trồng tỉa, chăn nuôi, một gia đ́nh ngư dân, chủ một con tàu đánh cá ở biển Đông. Nhưng cũng có thể là một nhà buôn, một thương gia khá giàu có làm chủ một cơ sở kinh doanh tại một thành phố nào đó trong nước.... Dĩ nhiên, cũng có những người trí thức trong xă hội, là bác sĩ, kỹ sư, là giáo sư đại học hay b́nh thường là thầy cô giáo trung, tiểu học. Rất nhiều lần tôi gặp được những người trẻ, là học sinh, sinh viên,tuổi đang lớn. Tôi đă bao lần ngồi hàng giờ tâm sự với họ, lại được trở về với những ước mơ, tham vọng và cả những giây phút lăng mạn của lứa tuổi đang yêu. Nghe họ trải bầy những cảm giác phập phồng đợi chờ trong những lần ḥ hẹn và cả những lúc họ sung sướng hay đau khổ v́ yêu đương ..v..v… Đấy, tất cả là những cảm khoái muôn mầu của tôi trong những chuyến lang thang du lịch bụi của tôi, dù là một ông già, tóc bạc trắng nhưng vẫn ngoái nh́n lại dấu tích thời gian của đời ḿnh mà thích thú đam mê.

Hôm nay, trong không gian vắng lặng với cái lành lạnh đầu đông Thuỵ Sĩ, tôi muốn viết để kể lể về một chuyến đi có chút lang bạt của tôi.Một chuyến đi đă làm tôi nhớ măi, bởi v́ nó đă cho tôi rất nhiều thích thú, khó quên.Tôi cố gắng dùng văn chương chữ nghĩa, g̣ nắn ngôn từ để diễn đạt tất cả cảm xúc của chính tôi và của những người trẻ rất dễ mến trong câu truyện. Viết cho chính cá nhân tôi được trở về với kư ức thêm một lần nữa được hưởng thụ cái khoái cảm của cuộc lang thang đầy thi vị. Viết cho những người trẻ như là một món quà văn nghệ khó quên dành riêng cho họ để ghi nhận cuộc gặp gỡ rất nhiều thi tứ của tôi và họ.

Giữa tháng 4 dương lịch năm 2016, VN nắng, nóng như đổ lửa một ḿnh tôi lại về VN rong chơi. Sau khi dành tuần lễ đầu tiên viếng mộ phần của bố mẹ và vài ba người bạn thân thiết xa xưa đă nằm xuống trong chiến tranh, tôi khoác ba lô đi du lịch bụi như sở thích của ḿnh trong những chuyến về VN trước. Với chuyến xe đ̣ chạy ban đêm,sáng sớm hôm sau tôi đến thành phố Đà lạt với khá nhiều mệt mỏi. Việc làm đầu tiên là đến khách sạn, tắm rửa xong ra quán cơm ăn qua loa bữa điểm tâm rồi lại về khách sạn ngủ cho đến chiều bù lại cho một đêm chập chờn trên xe. Rồi những ngày tiếp theo, ban ngày rong chơi đây đó trong thành phố hay nhờ những chuyến xe đ̣ nội tỉnh đến những vùng lận cận thăm viếng vài ba cơ sở thương mại của địa phương. Chiều tối trở lại thành phố, sau bữa cơm tối rồi t́m đến những quán cà phê hay pḥng trà trong thị xă ngồi nhâm nhi ly nước để hồn ḿnh lơ lửng với những bản nhạc trữ t́nh từ những ca sĩ địa phương tŕnh bầy. Đó là những sinh hoạt mà tôi thường làm trong những chuyến rong chơi.

Hôm đó, cũng như mọi lần. Buổi sáng, trời Đà lạt ấm áp, không mưa tôi theo chuyến xe đ̣ địa phương đến thăm viếng một cơ sở sản xuất nông sản tại một thị xă không quá xa trung tâm tỉnh thị Đà lạt. Đến khoảng 11 giờ trưa, sau khi hoàn tất cuộc thăm viếng, tôi lang thang ngắm nh́n sinh hoạt tại khu trung tâm thương mại một lúc rồi ghé vào một quán nước trên con đường chính của địa phương. Quán nước dù khá tươm tất so với những nhà buôn bán ở chung quanh, nhưng cũng chỉ đơn sơ với 4 cái bàn nhỏ thấp chân bằng plastic. Sát tường phía sau của quán, một cái tủ kính đựng những món ăn dân giă như bún trộn hành hẹ, ḿ xào tôm ..v..v.. Sát bên cạnh tủ kính, một chiếc bàn gỗ thơ sơ, mặt bàn loang lỗ vết cháy đen, trên bàn một đống bát đĩa, đũa muỗng dành cho khách ăn uống. Dưới đất, sát chiếc bàn 5, 7 trái dừa xanh cùng một két nước giải khát đủ loại. Phía sau chiếc bàn gỗ bà bán hàng khá đứng tuổi đang loay hoay thu dọn nồi chảo, thức ăn… Nh́n vẻ dân dă, tạp nhạp đồ ăn thức uống của quán, có lẽ gọi đây là một quán ăn hay quán nước đều chính xác.

Khi tôi bước vào quán, bà chủ ngước mắt bâng quơ nh́n tôi, người khách duy nhất rồi lại chú tâm vào việc thu dọn. Cho đến khi tôi đă ngồi vào chiếc ghế trước cái bàn trong cùng của quán, bà ta mới bỏ công việc thủng thẳng đến trước mặt tôi, đưa mắt nh́n tôi, không nói tiếng nào nhưng ra vẻ chờ đợi. Cũng chẳng chú ư đến thái độ lơ là tiếp khách của bà chủ quán, ngước mắt nh́n bà ta tôi nói:

-Chị cho tôi một trái dừa.

Bà ta cũng chẳng trả lời, đi vào đống dừa, lựa chọn một trái để lên bàn dùng dao cắt khoanh lớp vỏ rồi cắm một ống hút vào mang đặt trên bàn trước mặt tôi . Bà ta cũng chẳng nói ǵ rồi quay vào phía sau làm việc tiếp tục. Ngồi được khoảng một lúc th́ một nhóm đông khoảng 14, 15 học sinh khoảng 17, 18 tuổi, trong đó chỉ có 4 nam sinh c̣n lại toàn là nữ sinh. Cả đám vào quán nói chuyện, cười đùa rôm rả làm mất đi cái không khí im lặng nhạt nhẽo của quán khi chỉ có một ḿnh tôi trong quán. Nhóm học sinh chia nhau từng nhóm ngồi quanh 3 chiếc bàn c̣n trống trong quán. Nhưng số người quá đông, không đủ chỗ ngồi cho cả nhóm, một cô gái tóc dài thả lỏng ngang vai, khá xinh, nhanh nhẹn rất tự tự tin, không một tí ngại ngần, nh́n tôi cô bé nói:

-Xin lỗi bác cho chúng cháu được ngồi chung bàn với bác.

Đưa tay chỉ vào mấy chiếc ghế trống đối diện, vui vẻ trả lời:

-Có ǵ đâu mà lỗi với phải, các cháu cứ ngồi xuống đi.

Thế là cô gái và 2 người bạn, một trai, một gái cùng ngồi xuống diện với tôi quanh chiếc bàn. Qua vài lời trao đổi của họ với nhau,tôi biết họ là học sinh của một trường trung học phổ thông nào đó của khu vực gần quán. Họ là những học sinh từ vùng xa, không tiện về nhà vào buổi

trưa nên hàng ngày mang cơm hộp cho bữa ăn trưa, rủ nhau ra những quán nước gần trường ăn uống vui đùa chờ đợi cho giờ học buổi chiều.

Đám đông vẫn không hết ồn ào, đùa giỡn, chọc ghẹo nhau, mỗi người lấy trong cặp hay túi xách ra những món ăn trưa. Người th́ đơn giản với một ổ bánh ḿ, người th́ chuẩn bị tốt hơn với hộp cơm trưa kèm theo vài món tráng miệng… Họ vừa ăn vừa nói chuyện cười đùa rôm rả, vài ba người hướng về bà chủ quán đặt món ăn thêm như đĩa ḿ xào, dấm đu đủ bào sợi hay ly trà đá..v..v.. Hai cô gái ngồi cùng bàn với tôi cũng bàn luận chia nhau một đĩa xôi lạp xưởng… Rồi cũng qua lời nói chuyện của họ tôi lại biết thêm cô gái xinh xắn, người đầu tiên xin phép để ngồi cùng bàn với tôi, cô bé tên Thuư Vi, là lớp trưởng của nhóm. Kín đáo nh́n cô gái có khuôn mặt thông minh, ánh mắt đầy tự tin, lời nói rơ ràng khúc chiết, cho tôi nhiều cảm mến. Sau một tí suy nghĩ, đắn đo tôi nh́n cô bé lớp trưởng:

-Không giấu ǵ với các cháu, bác là một ông giáo hồi hưu. Bác có một đề nghị, muốn được mời mỗi cháu một món ăn. Mỗi người được chọn bất cứ một món ăn nào trong quán này, không kể mắc rẻ. Cháu là lớp trưởng, hăy nói với các bạn về lời mời của bác xem sao?!

Lời đề nghị của tôi không những cô bé lớp trưởng mà cả mấy người ngồi chung quanh ra vẻ ngạc nhiên cùng hướng mắt nh́n tôi với tất cả ngỡ ngàng. Chậm răi, rơ ràng, từng câu, từng chữ , nh́n lại họ tôi lập lại lời đề nghị của ḿnh một lần nữa,lớn giọng hơn cho tất cả mọi người đều nghe. Sau một lúc trao đổi giữ họ với nhau, cuối cùng cô bé lớp trưởng đứng dậy hướng về nhóm bạn :

-Các bạn chắc đă nghe rơ lời mời của thầy rồi phải không? Vậy các bạn nghĩ sao, xin cho biết ư kiến.

Những tiếng vỗ tay, tiếng cười nói vui vẻ , lời cám ơn … của mọi người dành cho tôi. Với nụ cười thích thú v́ lời mời của ḿnh được mọi người hoan hỉ chấp nhận, tôi đứng dậy hướng về họ chậm răi nhắc lại lời mời:

-Các cháu đừng ngại ngần với lời mời của tôi. Mỗi người cứ thoải mái nói bà chủ quán làm cho một món ăn hay đồ uống nào mà các cháu thích. Các cháu hăy coi như một món quà của một ông giáo hồi hưu dành cho học tṛ của ḿnh mà thôi. Chẳng có ǵ là to lớn cả.

Mọi người vui cười, lần lượt đến đặt món ăn, nước uống với bà chủ quán. Bà chủ quán lúc này không c̣n vẻ lạnh lùng, vô cảm nữa, bà cười vui nh́n tôi với ánh mắt thân thiện. Có lẽ bà vui mừng v́ bán được nhiều món ăn mà c̣n được chứng kiến một sự kiện rất thích thú. Một ông giáo già hồi hưu hoài tưởng lại việc dậy học của ḿnh mà bỏ tiền ra lũ học sinh không hề quen biết.

Tôi và lũ học trở nên thân thiết, cởi mở hơn trong cuộc nói chuyện. Họ hỏi rất nhiều về cuộc đời cũng như công việc của tôi trong quá khứ. Dĩ nhiên tôi kể cho họ nghe về cuộc đời khá cực nhọc của tôi, sinh ra trong bom đạn,chiến tranh rồi trôi nổi vào miền Nam khi đất nước phân đôi. Thời thế đẩy đưa kích thích tôi vươn lên trong đèn sách, bước vào nghề giáo tư gia ngay từ khi c̣n ở tuổi đôi mươi cho đến khi tốt nghiệp đại học th́ mới thực sự với bảng đen, phấn trắng làm hướng sinh nhai. Trong cuộc nói chuyện với họ, tôi luôn luôn tránh né, cố gắng không cho họ biết tôi đă rời xa đất nước quá lâu, đang định cư tại hải ngoại..v..v.. Tôi không cho họ biết những điều đó, chỉ v́ tôi không muốn giữa họ và tôi mất đi sự thoải mái, chân t́nh lúc tâm sự. Đơn giản chỉ có thế, tôi không lừa dối họ v́ tôi không muốn dưới mắt nh́n của họ tôi là một ông Việt kiều về nước “cưỡi ngựa xem hoa“ nói toàn những chuyện tầm phào xa rời thực tế.

Sau khi đă t́m được vị trí của ḿnh trong t́nh thân thiện của họ, tôi muốn dẫn họ vào lănh vực lăng mạn trong văn chương, một lănh vực mà tôi rất thích thú, si mê. Tôi đề cập đến Truyện Kiều của cụ Nguyễn Du, mà họ đă học qua trong năm đầu tiên của chương tŕnh phổ thông trung học.Tôi nói lướt qua câu truyện trong tác phẩm để họ nắm bắt rồi tôi hỏi cảm quan của họ về những nhân vật trong tác phẩm.

Câu hỏi của tôi đă tạo ra những cuộc bàn căi rất hăng say. Người th́ mê say sắc đẹp nghiêng núi đổ thành của Thuư Kiều. Người th́ vươn ḿnh, vung tay mơ ước vẻ hào hùng, dũng mănh của Từ Hải. Người khác th́ nhỏ nhẹ, mắt nh́n ước mơ khi nói đến vẻ sang trọng, hào hoa của Kim Trọng mà ngâm :

………...

Phong tư tài mạo tuyệt vời
Vào trong phong nhă, ra ngoài hào hoa.

………..

Trong cái không khí ồn ào đầy thi vị đó, tôi cười vui, cũng chẳng giấu giếm mọi người, tôi cho họ biết tôi đă từng ngẩn ngơ mê về sắc đẹp và tài năng, không người đối song của Kiều. Nói đến tài năng của Kiều, tôi dẫn họ vào cảnh trên đường về nhà sau lễ hội đạp thanh. Kiều nh́n thấy ngôi mộ lạnh lẽo bên đường của Đạm Tiên mà thương xót cho kiếp đời cay nghiệt của Đạm Tiên, tức cảnh sinh t́nh, Kiều rút trâm trên mái tóc làm một bài thơ cảm thán trên da cây:

………….

Rút trâm giắt sẵn mái đầu
Vạch da cây, vịnh bốn câu ba vần.

……………..

Cảm xúc của Kiều đă kích động hồn ma của Đạm tiên, gây ra những hiện tượng lạ kỳ làm cho mọi người khiếp sợ, Kiều cho rằng Đạm Tiên v́ hiểu lời khấn nguyện của ḿnh, nên càng xúc động, lại vạch một bài cổ thi vào gốc cây dành tặng kẻ tri tâm:

………….

Đă ḷng hiển hiện cho xem
Tạ ḷng nàng lại nối thêm vài lời
Ḷng thơ lai láng bồi hồi
Gốc cây lại vạch một bài cổ thi .

…………….

Không những thế, khi trở về nhà Kiều vẫn không quên được cuộc đời lắm nỗi đoạn trường của Đạm Tiên rồi nằm mơ thấy Đạm Tiên hiện về tâm sự thân thiết với Kiều, đưa cho Kiều 10 đề tài để nhờ Kiều trổ tài văn chương. Tuyệt vời thay, chỉ với một cái vẫy tay mà Kiều đă làm đủ 10 bài ca ngâm làm cho Đạm Tiên phải ngỡ ngàng cảm phục :

……...

Kiều vâng lĩnh ư đề bài
Tay tiên một vẫy, đủ mười khúc ngâm
Xem thơ nắc nở khen thầm
Giá đành tú khẩu, cẩm tâm khác thường.

…………..

Nhóm học sinh, tất cả im lặng, đổ dồn cảm xúc theo những câu Kiều mà tôi đang đọc cho mọi người nghe để diễn tả tài thơ văn của Kiều. Im lặng tí chút để cho mọi người trở lại với thực tại, tôi nói :

-Tài văn chương, thơ phú của Kiều hay đến mức đă lay động được linh hồn kẻ tri âm như thế. Bước sang lănh vực âm nhạc, có thể nói Kiều là một phù thuỷ của âm thanh, một thiên tài phô diễn tiết điệu.

Để chứng minh, tôi dẫn nhóm người trẻ đang bập bềnh thả lỏng cảm xúc theo những câu Kiều mà tôi đă đọc cho họ nghe. Tôi dẫn tưởng tượng của họ vào cảnh Kiều, v́ nhớ thương Kim Trọng, nhân lúc mẹ cha không có nhà mà vượt rào sang nhà trọ đánh đàn cho Kim trọng nghe. T́nh yêu, lăng mạn và dấn thân… Đó chính là những căn bệnh của tương tư vậy.

………….

Khúc đâu Hán, Sở chiến trường
Nghe ra tiếng sắt, tiếng vàng chen nhau
Khúc đâu Tư Mă, phượng cầu
Nghe ra như oán như sầu phải chăng

……….

Trong như tiếng hạc bay qua
Đục như nước suối mới sa nửa vời

………

Ngọn đèn khi tỏ khi mờ
Khiến người ngồi đó mà ngơ ngẩn sầu
Khi tựa gối, khi cúi đầu
Khi ṿ chín khúc, khi chau đôi mày

……….

Khi nghe tôi đọc những câu thơ tả cảnh Kiều gảy đàn cho Kim Trọng nghe, cả nhóm học đều im lặng, thẩn thờ thả hồn theo âm thanh giọng đọc của tôi. Ngay chính cá nhân tôi khi đọc những vần thơ này cũng bị d́m vào cảm giác say sưa với tài năng âm nhạc của Kiều. Tuyệt vời thay THUƯ KIỀU, một giai nhân sắc nước hương trời, một tài năng trau truốt âm thanh không người so sánh! Trong lúc tôi đang bay bổng với những câu Kiều do chính tôi đọc cho mọi người nghe, cô gái cùng bàn với tôi h́nh như cũng cảm nhận được vẻ thẩn thờ của tôi, với tí ngập ngừng cô ta hỏi nhẹ :

-Thầy, có bao giờ thầy gặp hay quen biết người phụ nữ nào đẹp và tài giỏi như cô Kiều chưa ạ ?

Câu hỏi của cô học sinh không quá lớn nhưng đă kéo tôi vào thực tại. Với chút luống cuống v́ câu hỏi của cô gái. Im lặng tí chút rồi chậm răi trả lời:

-Tôi học truyện Kiều khi tôi 17, 18 tuổi, nhưng thành thật ngày đó tôi không có cảm giác ǵ nhiều với tác phẩm, có lẽ tôi học v́ chương tŕnh thi cửa mà thôi. Nhưng khi chớm bước vào đại học, tuổi khoảng 20, tôi đọc lại truyện Kiều. Đó là thời điểm tôi hiểu và thích truyện Kiều. Tôi mê say tài sắc Thuư Kiều, tôi cảm thương cuộc đời sóng gió, trân chuyên của Kiều. Nhan sắc của Kiều trong văn chương nhưng cũng trong ước mơ, tưởng tượng của tôi, một thanh niên đang tuổi mộng mơ, nhiều tưởng tượng.

Ngừng lại tí chút, như để hoài nhớ lại dĩ văng, tôi nói tiếp:

-Tôi mê Kiều đến nỗi, khi đi ngoài đường, trên phố. Khi lang thang du lịch đó đây trong nước hay hải ngoại và cả những lần tham dự các buổi hoà nhạc, kịch nghệ… Những dịp đó tôi đă nh́n thấy rất nhiều người phụ nữ xinh đẹp, quư phái, tài năng. Tôi ngắm nh́n nhan sắc của họ và tự hỏi những nhan sắc đó có đẹp và tài năng như Thuư Kiều trong tưởng tượng của tôi không ? Thật buồn, nh́n ngắm họ tôi vẫn thấy ở họ có cái ǵ đó kém thua xa Thuư Kiều trong mơ tưởng của tôi.

Đưa mắt nh́n mọi người, tất cả đang chú ư theo dơi lời phân trần của tôi, tôi nói tiếp:

-Vào những năm đầu tiên lên đại học, tôi rất thích đọc truyện kiếm hiệp của Kim Dung. Hai người phụ nữ mà tôi thích, tôi mê nhất, với tôi họ thực sự là giai nhân đă cho tôi rất nhiều tưởng tượng về họ . Đó là Tiểu Long Nữ trong phái Cổ Mộ, một giai nhân có nét đẹp liễu trai, cái đẹp được giấu kín trong vẻ lạnh lùng sắt đá, không cởi mở. Những cái đó làm cho vẻ đẹp của Tiểu Long Nữ có phần nghiêm khắc, ma mị có phần sợ hăi nếu đến gần. Người đẹp thứ hai, Vương Ngọc Yến trong Thiên Long Bát Bộ, nét đẹp quư phái, sang trọng, thông minh, Vương Ngọc Yến biểu tượng cho một nhan sắc có tâm hồn trong trắng, hiền hậu. Nét đẹp của Vương Ngọc Yến là nét đẹp sinh ra để làm một người vợ yêu chồng, một người mẹ thương con. Nhan sắc đó dành riêng cho một gia đ́nh hạnh phúc, nhưng không phải cái đẹp của người t́nh nhân, lăng mạn ,yêu đương .

Rồi với tí chút ngần ngừ tôi nói tiếp :

-Đúng như vậy, với tôi Thuư Kiều là một giai nhân toàn vẹn tài và sắc. Nhan sắc đáng để người ta si mê, mơ mộng ao ước đến gần. Với người có tâm hồn nghệ sĩ th́ sắc đẹp của Thuư Kiều là cảm hứng giúp người ta làm thơ, viết truyện… !

Khi tôi vừa dứt lời, tất cả mọi người vỗ tay tán thưởng v́ những nhận xét của tôi về NHAN SẮC của giai nhân, mỗi người một câu thêm bớt vào lối nói chuyện của tôi. Dĩ nhiên cũng có vài ba người chẳng ngại ngần nói về cái đẹp của một giai nhân trong tưởng tượng, si mê của họ. Trong lúc tôi đang thích thú được nghe những lời b́nh phẩm của mọi người, cô bé lớp trưởng đưa mắt nh́n tôi, cô ta hỏi nhẹ:

-Thầy nghĩ sao về vẻ đẹp của những cô hoa hậu, á hậu trong những cuộc tranh tài người đẹp vừa qua tại VN?

Đưa mắt nh́n cô gái xinh xắn, khuôn mặt trái xoan, ánh mắt tự tin, tôi trả lời rành mạch:

-Theo tôi những người đẹp trong các cuộc tranh tài hoa hậu, nh́n ngắm nét đẹp của họ, ai ai cũng phải nhận họ đẹp. Đó là cái đẹp của quần chúng, cái đẹp trong cân đối về thể xác, cái đẹp để người ta chụp ảnh, vẽ tranh trên những bảng quảng cáo hay tờ lịch…. Theo tôi,đừng dại khờ, ước mơ nắm giữ nó bởi v́ nó sinh ra để cho tất cả mọi ngắm nghía chứ không dành riêng cho một ai! Nếu ai dại khờ mà say đắm, si mê mong chiếm giữ nó th́ nhiều phần sẽ phải nhận lấy khổ đau, thất vọng.Đó là cái đẹp khách quan. C̣n cái đẹp mà tôi muốn nói với các anh chị, tưởng là b́nh thương nhưng nó lại làm cho người ta ngẩn ngơ, xiêu đổ… Đó là cái đẹp chủ quan. Nhan sắc này mới làm cho người ta si mê, tôn trọng bởi v́ nó mang hạnh phúc, tự hào cho chồng, cho con không phải chỉ một thoáng chốc bên nhau mà rất dài lâu, có khi niềm vui c̣n kéo dài nhiều thế hệ.

Tôi vừa dứt lời, tất cả mọi người đều vỗ tay tán thưởng. Một nam sinh, khá đẹp trai, mái tóc bồng bềnh có tí chút nghệ sĩ, ngồi với 3 người khác tại cái bàn gần sát đường lộ. Anh ta đứng dậy, đưa tay lên vuốt mái tóc nghệ sĩ của ḿnh rồi nói khá to:

-Thầy có biết không, Thuư Vi lớp trưởng của chúng em, được mọi người gọi là Thuư Kiều đó thầy ạ!

Câu nói của chàng tóc bồng bềnh, gây ra khá nhiều ôn ào v́ tiếng cười vui, chọc ghẹo trong bạn bè. Hơi nhíu mắt, mỉm cười nhẹ, tôi nh́n cô bé lớp trưởng Thuư Vi, ra ư chờ đợi lời giải thích của cô bé. Cô bé lớp trưởng đưa mắt nh́n anh chàng tóc bồng bềnh với vẻ trách móc rồi lí nhí trả lời:

-Thầy đừng nghe các bạn nói bậy, nói bạ đó !….

Thấy cô bé có vẻ ngượng ngùng, lí nhí không thể nói trọn ư của ḿnh, tôi nh́n cô bé rồi chấn an :

-Có ǵ đâu mà em phải bực bội! Đó không phải là lời khen tặng kín đáo dành riêng cho em sao? Tôi chúc em gặp được một anh chàng Kim Trọng, trong hạnh phúc trọn vẹn không bị những khổ ải như Thuư Kiều trong câu truyện.

Tôi vừa nói dứt lời, một tràng pháo tay kèm với những lời chọc ghẹo của cả lũ học tṛ cả trai lẫn gái trong khi cô bé lớp trưởng Thuư Vi ngượng ngùng, đưa tay vuốt tóc, nh́n người bạn trai tóc bềnh bồng ra vẻ giận hờn. Nhưng h́nh như trong ánh mắt, cô lớp trưởng có cái ǵ đó tự hào,vui vui! Rồi cứ thế, ồn ào vẫn tiếp diễn càng lúc càng nhiều những câu chọc ghẹo đổ dồn vào cô bé lớp trưởng. Tôi thấy cần phải chấm dứt t́nh trạng buông lung không thích thú này, đưa tay lên ra ư mong mọi người im lặng rồi tôi đề nghị chuyển đề tài văn chương sang một dạng thức mới.

Mọi người trả lại im lặng đưa mắt nh́n tôi ra vẻ chở đợi. Tôi đề cập đến một nhà thơ, một vị anh hùng trong lịch sử nước nhà. Người mà tôi rất thích, say mê những sáng tác văn chương ngạo mạn và cả cuộc đời rất sôi động, oai hùng đầy thi tứ của ông trong đường quan lộ, đó là Nguyễn Công Trứ. Với tôi ông là một thần tượng trong văn chương, thơ phú nhưng cũng là một tấm gương sáng, đă giúp tôi đứng dậy khi gục ngă, tự tin tiến bước khi gặp phải những khó khăn. Nhờ ông, tôi có cái khuôn của “KẺ SĨ “ để noi theo dù tôi chỉ ở một mức rất tầm thường giữa nhân gian. Dĩ nhiên tôi chẳng bao giờ hung hăng đến mức ngu đần mà dám sánh ḿnh với Nguyễn Công Trứ, một kỳ tài văn vơ song toàn trong lịch sử nước nhà.

Rồi tôi đọc cho họ nghe những câu thơ đầy cao ngạo,khí chất anh hùng, kẻ sĩ của Nguyễn Công Trứ:

…………..

Tước hữu ngũ, sĩ cư kỳ liệt (1)
Dân hữu tứ sĩ vi chi tiên (1)

……..

Miền hương đảng đă khen rằng hiếu đễ
Đạo lập thân phải giữ lấy cương thường

……..

Lúc vị ngộ hối tàng nơi bồng tất
Hiêu hiêu nhiên điếu vị căn sằn
Xe bồ luân dầu chư gặp Thang Văn
Phù thế giáo một vài câu thanh nghị

……..

Trong lang miếu ra tài lương đống
Ngoài biên thuỳ rạch mũi Can Tương
Làm sao cho bách thế lưu phương
Trước là sĩ, sau là khanh tướng.

…….

(1) Trong quan trường có 5 tước th́ Sĩ là là một.

Xă hội có 4 loại dân, Sĩ chiếm hàng đầu

Tiếp theo, tôi đọc tiếp bài “Chí Làm Trai “cho mọi người nghe:

…………..

Chí làm trai Nam, Bắc, Đông, Tây
Cho phỉ sức vẫy vùng trong bốn bể

……….

Đă hẳn rằng ai nhục ai vinh
Mấy kẻ biết anh hùng khi vị ngộ
Cũng có lúc mưa dồn sóng vỗ
Quyết ra tay buồm lái với cuồng phong
Chí những toan xẻ núi lấp sông
Làm nên đấng anh hùng đâu đấy tỏ

……..

Mọi người im lặng như bị ch́m vào những câu thơ hào hùng “Kẻ Sĩ “mà tôi sang sảng đọc cho họ nghe. Chính tôi cũng bị d́m ḿnh vào những vần thơ mà ngày xưa, thời c̣n trẻ tôi vẫn ngâm nga với tí chút cao ngạo mỗi khi vượt qua được những thua thiệt trong đời ḿnh. Hôm nay ngồi trước nhóm người trẻ, thế hệ con của ḿnh, tôi muốn truyền đạt cho họ âm thanh hào hùng tự tin trong những vần thơ sôi sục chí nam nhi của Nguyễn Công trứ. Nhưng tôi chợt nghĩ, nếu chỉ dẫn mọi người vào những vần thơ cao ngạo đó th́ không lột tả được toàn diện con người đa tài, đa sắc mầu của Nguyễn Công Trứ. Tôi dẫn mọi người vào cái h́nh tượng khác của Nguyễn Công Trứ h́nh tượng của một kẻ nhàn du, lăng mạn với rượu nồng, với khách cầm ca … :

……..

Vắt chân ngồi bạn với khách cầm ca
Cuộc tỉnh say, bầu rượu chén trà
Con đắc ư thùng thùng, đôi tiếng trống
Bạch tuyết thanh cao oanh yến lộng ( 1)
Quân thiều hưởng triệt cổ chung minh (1)
Này tiếng đàn tinh tính tịch t́nh tang
Thú vui thú, ném vang vàn tráng sĩ

……..

(1) Giọng hát cao vút của ả đào Oanh, Yến.

Nghe tiếng trống khi hát ca mà tưởng trống lúc hành quân

Nguyễn Công Trứ về hưu năm 71 tuổi, ông thực sự từ bỏ việc đời, hoà ḿnh vào hưởng nhàn với thơ phú, tửu lầu, hát xướng văn chương. Đúng như vậy, Nguyễn Công Trứ một quan vơ tung hoành nơi chiến tuyến, một quan văn, lương đống chốn triều đ́nh, nhưng Nguyễn công Trứ c̣n là một lăng tử ăn chơi tuổi hồi hưu, dạng người mà tôi cảm phục, ước mơ :

………..

Ḱa những người mái tuyết đă phau phau
Run rẩy kẻ tơ đào c̣n mảnh khảnh
Trong trướng gấm ngọn đèn hoa nhấp nhánh
Nhất toạ lê hoa áp hải đường (ngồi bên người đẹp )

………..

Tân nhân lục vấn lang niên kỷ (Nàng hỏi chàng bao nhiêu tuổi)
Ngũ thập niên tiền, nhị thập tam (50 năm về trước ta 23 tuổi)

………

Tôi đang định dẫn những người trẻ vào những bài thơ tả cảnh nghèo thời hàn nho của Nguyễn Công Trứ, nhưng một cô gái đứng lên, hỏi tôi:

-Thưa thầy, qua những vần thơ thầy đọc, những tâm sự thầy kể lể. Em và các bạn có cảm tưởng thầy sống rất lạc quan, không bao giờ buồn phiền phải không ạ?

Đưa mắt nh́n cô gái, ngẫm nghĩ tí chút, tôi trả lời:

-Chị nghĩ tôi là người sắt đá, vô cảm hay sao mà không có những lúc buồn chán, buông xuôi? Không có những lúc tôi cúi đầu thở dài v́ những nhớ nhung, buồn chán nhân sinh, mệt mỏi v́ thất bại … chợt đến với tôi sao?

Rồi tôi kể cho cả nhóm nghe, vài ba năm trước trong một chuyến đi thăm một người bạn ở miền bắc nước Pháp vào tháng 10 mùa thu. Một hôm, lang thang trên những con đường vắng vẻ khu vực gần nhà, trong không gian lành lạnh, hàng cây, con đường như bị nhuộm vàng bởi lá thu rơi. Tự nhiên cảm giác buồn chán đến với tôi, ngoái nh́n lại ḿnh, mái tóc đă bị thời gian nhuộm trắng, công danh th́ như bọt bèo đến rồi đi, tất cả chỉ là ảo ảnh. Với tâm trạng chán nản đó khiến tôi nhớ đến vài câu thơ trong bài “Cảm thu-Tiễn thu“ của Tản Đà mà thở dài:

……...

Nào những ai
Kê vàng tỉnh mộng
Tóc bạc thương thân
Vèo trông lá rụng đầy sân
Công danh phù thế có ngần ấy thôi!

……….

Một lần khác, tôi lang thang đến Kontum đế sat vùng biên giới Việtnam - Lào. Không gian hôm đó sương phủ rừng cây, khí trời hơi lành lạnh khiến tôi nhớ đến bản nhạc “ Chiều mưa biên giới“ của Nguyễn Văn Đông. Một trong những bản nhạc mà ngày xưa, lúc c̣n tuổi thanh niên tôi rất thích. Bản nhạc mô tả một chiến binh ngơ ngác, ở ngă ba đường rừng giới tuyến lúc trời mưa lạnh mà không biết đi đâu, về đâu trong tâm trạng chán nản với phong hầu:

…………..

Chiều mưa biên giới anh đi về đâu?
Sao c̣n đứng ngóng nơi giang đầu

………

Ḷng trần c̣n tơ vương khanh tướng
Th́ đường trần mưa bay gió cuốn c̣n nhiều anh ơi!

………..

Tôi tự nhiên hát nhè nhẹ bản nhạc mà ḷng ḿnh như trĩu nặng khi quay nh́n lại ḿnh, những năm tháng đua chen trong xă hội, tranh dành chức vị… nhưng tất cả cuối cùng cũng chỉ là chữ KHÔNG !

Rồi lần khác, tôi đến thăm viếng thủ đô Viên Chăn,nước Lào. Một buổi chiều tối, lang thang, ngắm nh́n những chùa chiền, đền đài cổ xưa của thành phố. Bất th́nh ĺnh tôi thấy một phụ nữ Lào, rất đẹp, quư phái trong trang phục cổ truyền, đơn độc đứng trên ban công của một dinh thự cổ kính thời Pháp thuộc, bà ta thẩn thờ, im lặng đưa ánh mắt nh́n xa xa. Trong không gian vắng vẻ, im lặng của hoàng hôn, vẻ cô đơn buồn bă của thiếu phụ hiện rơ trước mắt tôi, đă làm tôi chạnh buồn khi hoài nhớ đến những năm tháng bôn ba, kiếm sống của ḿnh, nhưng thời gian qua mau mà ḿnh không cảm nhận được.

Cuối cùng, thành công, thất bại, tất cả cũng qua đi, chỉ là tuổi già và hư vô. Trong tâm trạng không vui đó làm tôi nhớ đến bài thơ “Khuê oán“ của Vương Xương Linh. Mô tả cảnh người thiếp phụ đẹp sang, vào một ngày mùa xuân một ḿnh trên lầu khê các, chợt thấy khóm liễu rũ bóng xa xa đầu đường, đă làm cho bà ta hối hận v́ đă xúi giục chồng rời xa ḿnh đi kiếm công danh:

Khuê trung thiếu phụ bất tri sầu
Xuân nhật ngưng trang thượng thuư lâu
Hốt kiến mạch đầu dương liễu sắc
Hối giao phu tế mích phong hầu.

Tản Đà dịch :

Trẻ trung nàng biết đâu sầu
Ngày xuân trang điểm lên lầu ngắm trăng
Chợt trông vẻ liễu bên đường
Phong hầu nghĩ dại xui chàng kiếm chi !

Rồi một lần khác, tôi cũng phiêu bạt đến xứ triệu voi đó, tại một khách sạn vùng núi cao, sát gần biên giới với vùng Đông Bắc Thái Lan, nơi mà gịng sông Mekong từ phía bắc chảy xuống, tách gịng để vào Lào. Buổi tối, trong không gian vắng lặng vùng cao biên giới, tiếng nước ŕ rào trên sườn núi chảy xuống cái hồ nước nho nhỏ gần khách sạn. Tiếng nước chảy pha lẫn với tiếng côn trùng rên rỉ của núi rừng vang nhẹ trong tai tôi. Mang cho tôi cảm giác buồn nhớ nhà, nhớ đến vợ con và mấy đứa cháu nhỏ mà buông tiếng thở dài! Trong tâm trạng cô đơn đó, làm tôi nhớ đến hai câu thơ cuối cùng trong bài “Hoàng Hạc Lâu “ của Thôi Hiệu diễn tả buổi hoàng hôn tại thượng nguồn con sông. Tác giả nh́n làn sóng nhấp nhô mà chợt nhớ đến quê hương của ḿnh, tự hỏi giờ nó ra sao?

………..

Nhật mộ hương quan hà xứ thị
Yên ba giang thượng sử nhân hầu

Vũ Hoàng Chương dịch:

Gần xa chiều xuống, đâu quê quán
Đừng dục cơn sầu nữa sóng ơi !

Sau khi đọc xong những bài thơ, câu hát mô tả những phút giây buồn chán, nhớ nhà, nhớ quê của tôi trong những lần lang thang, xa gia đ́nh vợ con của tôi, trả lời cho cô bé học sinh hỏi tôi có bao giờ buồn chán hay không. Tôi đưa ánh mắt nh́n cô ta tôi nói tiếp :

-Chị thấy không? Cuộc sống của con người là như thế, chẳng có ai măi măi hạnh phúc vô lo trong cuộc sống của con người luôn luôn có mầm phí lư ở bên trong. Huống chi là tôi, một người quá tầm thường giữa nhân gian. Sinh ra lớn lên trong thiếu thốn, thua thiệt th́ làm sao mà chẳng có những lúc quay lại nh́n vào những tháng năm trôi qua trong đời ḿnh mà không buông tiếng thở dài chán nản ?

Tôi vừa dứt lời th́ một nam sinh khác, ngồi đối diện bàn của tôi, đứng dậy hỏi:

-Thưa thầy, phần lớn tác giả và tác phẩm mà thầy vừa nói đến, đều có trong chương tŕnh phổ thông của chúng em. Hôm nay qua lời diễn giải của thầy đă làm chúng em hiểu rơ hơn, thích thú hơn. Tuy nhiên c̣n một thể thơ nữa trong môn văn, chúng em rất thích đó là văn thơ mới.Nếu lại được thầy dẫn giải, truyền cảm hứng cho chúng em th́ thật là một điều thích thú, chúng em mong thầy chấp nhận.

Đưa tay nh́n đồng hồ, thấy vẫn c̣n rộng răi thời gian, món thơ văn mới là một trong vài thích thú, ham mê của tôi, không một tí lưỡng lự, tôi đồng ư. Lại một tràng pháo tay cùng những tiếng ồn ào dành cho lời chấp nhận của tôi.Tôi cho họ biết, phong trào thơ mới c̣n gọi là thơ tự do xuất hiện vào khoảng thế kỷ 20, không phải chỉ có tại Việt nam mà c̣n tại nhiều quốc gia Á châu khác như Thái lan, Mă lai, Indonesia, Trung hoa , Đại Hàn, Nhật bản. Một lối thơ do ảnh hưởng của Âu châu. Lối thơ này không bị g̣ ép vào bất cứ luật lệ, số câu, số chữ, dài ngắn hay niêm vần nào như trong lối thơ cổ điển. Người làm thơ chỉ cần xử dụng ngôn từ, xếp câu, xếp ư cho hay, giúp cho người đọc ngắt câu ( tiết tấu )mà tạo cảm xúc cho chính ḿnh và người nghe. Rồi tôi đọc cho mọi người nghe bài “ Tiếng thu“ của Lưu Trọng Lư, bài thơ rất ngắn bất cứ ai khi đọc bài thơ đều có cảm giác như bị lôi cuốn vào âm thanh xào xạc của lá mùa thu rơi rụng trong vẻ ngơ ngác của nai vàng đạp trên lá rừng khô. Khi đọc bài thơ kéo người ta vào cảm nhận được nỗi buồn cô quạnh của người vợ nhớ chồng nơi chiến tuyến. Một bài thơ tự do rất ngắn nhưng tuyệt vời về câu chữ, âm thanh và t́nh cảm trong thơ :

Em không nghe mùa thu
Dưới trăng mờ thổn thức
Em không nghe rạo rực
H́nh ảnh kẻ chinh phu
Trong ḷng người cô phụ.
Em không nghe rừng thu
Lá thu kêu xào xạc
Con nai vàng ngơ ngác
Đạp trên lá vàng khô.

Khi đọc bài “Lời Kỹ Nữ “ của Xuân Diệu, người ta cảm thương nỗi cô đơn, buồn đau của người kỹ nữ khi phải rời xa t́nh lang, một kẻ giang hồ sông nước:

Khách ngồi lại cùng em thêm chốc nữa
Vội vàng chi, trăng sáng quá khách ơi
Đêm nay rằm yến tiệc sáng trên trời
Khách không ở ḷng em cô độc quá
Khách ngồi lại cùng em đây gối lả
Tay em đây mời khách ngả đầu say
Đây rượu nồng, và hồn của em đây
Em cung kính đặt dưới chân hoàng tử

…………….

Lời kỹ nữ đă vỡ v́ nước mắt
Cuộc yêu đương gay gắt vị làng chơi
Người viễn du ḷng bận nhớ xa khơi
Gỡ tay vướng để theo lời gió nước !

Tuyệt vời thay những câu thơ tả t́nh, tả cảnh làm cho người đọc khó tính thế nào cũng phải im lặng cho nỗi buồn nhè nhẹ vướng vào tim. Đọc xong 2 bài thơ mới, không gian thật im lặng đă làm tôi có chút ngẩn ngơ khi nh́n thấy mọi người cũng như tôi đang d́m cảm xúc vào những vần thơ lăng mạn.

Đưa mắt nh́n chung quanh, đă làm tôi cảm động không ngờ. Từ lúc nào mà tôi không biết mọi người đă mang ghế đến ngồi vây quanh tôi nh́n tôi trong ánh thân thương. Với tí chút đắn đo, tôi lại dẫn họ vào một bài thơ mới khác. Tôi kể cho họ nghe, một h́nh phạt cho những học sinh phạm lỗi tại các các trường trung học ở miền Nam, thời tôi c̣n là cậu học tṛ cấp trung học. Người bị phạt phải mang sách đến trường ngày chủ nhật để làm bài tập, chép phạt hay làm việc ǵ đó tuỳ theo dạng thức lỗi lầm của họ. H́nh phạt này được gọi là congsige nôm na có nghĩa là “ đi học chủ nhật “. Sau khi nói cho họ hiểu về h́nh phạt, tôi đọc bài thơ “ Trẫm có nhớ Ái khanh không“ của Nhất Tuấn. Một bài thơ dễ thương, mô tả một cô học sinh v́ chiều ḷng người yêu, đi coi phim rồi về nhà muộn. Buổi sáng hôm sau v́ dậy muộn đến trường trễ nên bị cô giáo phạt “học chủ nhật “ :

Chỉ tại anh nên hôm qua dậy muộn
Cứ phim hay, tài tử trứ danh hoài
Anh quảng cáo và tô mầu giỏi thế
Hỏi ai c̣n nỡ thất hẹn ngày mai

……….

Chỉ tại anh, nên hôm nay dậy muộn
Sáng thứ hai bỏ mất một giờ đầu
Bốn congsiges, cô giáo già ác gướm
Lại c̣n bắt chép phạt mấy trăm câu.

Ngày thứ tám, em vào ngồi chép phạt
Mấy trăm câu mà viết măi không xong
Bà giám thị cầm giấy lên chỉ thấy:
Chúa nhật này, Trẫm nhớ Ái Khanh không ?

Đọc xong bài thơ của Nhất Tuấn, tôi đưa mắt nh́n đám học tṛ vây quanh, không gian vẫn im lặng. Hơn chục cặp mắt mơ màng hướng vào tôi. Mọi người cũng như tôi đang để hồn ḿnh lơ lửng với những vần thơ lăng mạn yêu đương. T́nh yêu là thế, từ ngàn xưa vẫn là thế, luôn luôn có cái ǵ đó rất khó hiểu làm người ta đắm say, mê mẩn.

Không muốn làm mất cảm giác đang mơ mộng của mọi người,tôi lấy giọng đọc thêm một bài thơ “ Gọi em“ của Nguyên Sa, với lối làm thơ rất phóng khoáng, bung phá chỉ dựa vào ư từ và tiết tấu câu thơ nhưng lại làm cho người đọc mê mẩn. Tôi rất thích và đă bao lần bắt chước để làm vài câu thơ giải toả tâm tư của ḿnh hay dành tặng cho ai đó như một món quà, một dấu tích nhớ thương nhau:

……………….

Tôi bảo rằng,em phải về ngay. Nếu em là gió, tôi sẽ là trăng. Em là trăng, tôi sẽ là mây. C̣n nếu em là mây tôi sẽ làm gió thổi. C̣n nếu em là chân trời xa, tôi sẽ làm cánh chim bằng rong ruổi.Em là mặt trời th́ trên đường xích đạo, tôi sẽ muôn đời xin làm kiếp hướng dương.

Tôi bảo rằng, em phải về ngay

Nếu em ngại tâm hồn c̣n bé dại, tôi sẽ hoá thân làm một cậu bé học tṛ không bao giờ thuộc bài v́ mải mê đọc tên người yêu từ sáng đến chiều, từ đêm đến sáng.

Thiên hạ sẽ thái b́nh. Đời sẽ trải chiếu hoa cho trăm vạn hùng binh ngồi đánh cờ chiếu tướng.

Đời sẽ thiết lập những kỳ thi có đủ phép tắc trường quy . Tôi được tước phong đứng chủ hội đồng kiêm giám khảo và bao nhiều người ứng thí đều trúng tuyển hạng ưu.

…………

Tôi cũng không c̣n phải âm mưu làm một cuộc cách mạng dài vô hạn để nhuốm mầu cờ vũ trụ bằng mầu tóc của em.C̣n bao nhiêu đại lộ, công trường tôi không phải hạ hết biển đề tên phố mà viết lên: “Hỡi người yêu, tôi chờ đợi “!

………..

Tôi không phải ước ao lên sơn lâm làm một loài thảo khấu cướp của khách văng lai những bức thư t́nh, đem lên núi cao đọc to chu giun dế nghe để chia nỗi niềm cô độc.

Tôi cũng không phải bỏ trốn như sáng hôm nay ra giữ trùng dương để làm một gă thủy thủ già nua lái tàu theo kim chỉ nam mà chỉ thấy toàn là rượu ngọt.

Đọc xong bài thơ của Nguyên Sa, đưa mắt nh́n nhóm học sinh trai gái ngồi quanh tôi, tất cả im lặng, ánh mắt thẩn thờ, đang thả hồn theo những câu thơ lăng mạn, trữ t́nh mà tôi đă dùng nhịp thấp, nhịp cao diễn tả cho họ nghe. Khoảng khắc không gian trầm lặng, im ắng đó bất chợt bị phá vỡ bởi cô bé lớp trưởng Thuư Vi ngồi không xa, bên trái tôi. Trong vẻ đắn đo, cô bé đưa cặp mắt đen trong sáng nh́n tôi và nói :

-Thưa thầy, em và các bạn có cảm tưởng ngoài vai tṛ một thầy giáo, thầy c̣n là một nhà văn, nhà thơ nữa phải không ạ?

Nhíu mắt nh́n cô bé kháu khỉnh có đôi mắt sáng trong đầy tự tin, chậm chạp tôi trả lời:

-Đúng như các em đoán, ngoài nghề giáo làm phương kế sinh nhai, thỉnh thoảng tôi cũng viết văn, làm thơ, nhưng chỉ là một thú vui mà thôi. Tôi chưa bao giờ là thành viên của bất cứ hội đoàn chuyên nghiệp nào ở trong và ngoài nước liên quan đến thơ văn.Tôi không có tố chất của một người chuyên nghiệp trong thơ văn. Bước vào lănh vực này ngoài t́m thú vui cho chính tôi, cho những người thân quen như một món quà văn nghệ vui vẻ trong giao tiếp mà thôi. Những đề tài tôi viết hoàn toàn chủ quan, gói gém trong một cái khung sự thật nào đó.Tôi không có khả năng tưởng tượng, hư cấu hoàn toàn chủ đề trong bài viết của ḿnh. Nói nôm na, người viết lách chuyên nghiệp phải như một đạo diễn phim ảnh. Họ có thể sản xuất một cuốn phim t́nh ái lăng mạn, nhẹ nhàng bóng bẩy, nhưng họ cũng có thể làm một cuốn phim tội phạm, cướp bóc giết người không nhân tính .Đó là chính tố chất của một người chuyên nghiệp vậy.

Ngừng lại tí chút, đưa mắt nh́n nhóm trẻ, họ vẫn im lặng, chú ư theo dơi lời biện bạch của ḿnh, tôi nói tiếp:

-Đúng như vậy, tôi hoàn toàn không có tố chất đó, mặc dù tôi có ít nhiều cảm xúc trong văn chương, thơ phú. Tôi chỉ là một người t́m thú vui trong văn chương cho chính tôi, con người có chút mơ mộng trong cuộc sống mà thôi. Một điều khác nữa mà tôi rất khiếm khuyết, đó là tôi không có tính buông thả, phóng túng của người làm nghệ thuật. Cuộc sống của tôi khá nguyên tắc, không bung phá, biết giới hạn cảm xúc của ḿnh để không làm tổn hại gia đ́nh, vợ con và cả công việc sinh sống nữa.

Câu trả lời, phân trần khá dài rơ ràng của tôi đă làm cả nhóm người trẻ, nhất là Thuư Vi cô bé lớp trưởng im lặng lắng nghe ra vẻ cảm thông. Lại vài phút im lặng trôi qua, một cô gái khác nh́n tôi, ngập ngừng cô bé nói :

-Thầy có thể đọc cho chúng em nghe một bài thơ của thầy không ạ ?

Câu hỏi đă làm tôi giật ḿnh, tôi chẳng nhớ một bài thơ nào của tôi cả, lư do rất dễ hiểu là tôi làm thơ trong cảm xúc tức th́, làm xong nghêu nga đọc rồi cho qua. Đôi khi là một món quà văn chương dành cho ai đó mà một thời tôi thân thương hay hoài nhớ một kỷ niệm, cảm động mà làm vội vài câu thơ giải bầy tâm trạng của ḿnh mà thôi. Làm xong tự ḿnh thưởng thức rồi cho qua! … Như vậy th́ làm sao tôi nhớ được đây? Nhưng với đ̣i hỏi của cô học sinh đă làm tôi suy nghĩ. Đắn đo tí chút, tôi cũng chẳng muốn giấu giếm họ, những người trẻ mà tôi ngẫu nhiên gặp gỡ họ. Tôi cho họ biết rất nhiều năm qua, khi về hưu tôi rất thường đi du lịch đây đó, t́m lại, sống lại với những hoài niệm xa xưa, thời c̣n trai trẻ, lúc tâm hồn tôi c̣n nhiều ướt át.

Đà lạt là một trong vài ba thành phố mà tôi có khá nhiều kỷ niệm. Tôi biết Đà lạt thoáng qua khi c̣n là thằng bé 8, 9 tuổi và thời gian học trung và đại học. Nhưng măi đến khi tốt nghiệp đại học, đi làm việc. Đà lạt mới thực sự gần gũi với tôi hơn trong tư thế của một thanh niên đă lớn, biết ḥ hẹn yêu đương. Đà lạt nghiễm nhiên đă là một địa danh mà tôi có khá nhiều kỷ niệm nên thơ của tuổi trẻ. Nhưng thời gian và hoàn cảnh đă là những yếu tố biến Đà Lạt, thành phố buồn trong kỷ niệm của tôi mà thôi. Thời gian vẫn lạnh lùng đi qua, tuổi đời chồng chất nhưng tôi vẫn về thăm Đà lạt không phải để ḥ hẹn, yêu đương như ngày xa xưa, tất cả đă quá xa rồi trong dĩ văng. Tôi đến Đà lạt lần này, hôm nay cũng như mọi lần trước là để sống với hoài niệm, t́m những dấu tích xa xưa trong tưởng nhớ của tôi mà thôi.

Sau khi thả lỏng tâm sự của ḿnh cho cả nhóm người trẻ nghe để họ hiểu lư do tôi đến Đà lạt lang thang và ngẫu nhiên gặp họ hôm nay. Tôi nói với họ :

-Các em biết đó, lần về Đà lạt này của tôi cũng vậy, giống như nhiều lần trước đây chỉ là một chuyến lang thang nh́n lại kỷ niệm mà thôi. Hôm nay ngẫu nhiên chúng ta gặp nhau, nói chuyện tâm t́nh, tôi sẽ làm một bài thơ không chuẩn bị trước nói về cảm xúc của tôi trong lần trở lại Đà lạt. Tôi dành tặng cho các em, bài thơ hay hoặc dở không phải là điều chúng ta quan tâm mà quan trọng là chúng ta gặp nhau, cảm mến nhau cho nhau một món quà văn nghệ mà thôi.

Rồi chẳng để cho nhóm người trẻ bàn luận nhiều hơn tôi lấy giọng đọc ngay một bài thơ đơn giản mà tôi dùng ngôn từ và tiết tấu diễn tả cảm xúc cuộc lang thang của ḿnh:

Hôm nay, ta lại về đây, Đà lạt.

Mong t́m lại những dấu tích xa xưa, của những ngày tháng ta và em bên nhau dạo đó

Ta về đây, sống lại với những hoài niệm trong dĩ văng không quên. Chyện chúng ḿnh.

Ta về đây,

Vẫn đi lại những c̣n đường, góc phố công viên.

T́m lại dấu chân chim củ những lần bên nhau dạo phố

Em hát, ta làm thơ,

Ta về đây

Thẩn thờ, buồn nhè nhẹ trong tim,

Hàng thông già, ghế đá công viên, nơi em ngày đó đợi chờ ta !

Em ở đâu? Em về đâu?

Hỡi người t́nh xa xưa, ta t́m kiếm?

Em ở đâu? Có c̣n nhớ những buổi hẹn ḥ, những lần bên nhau, trời Đà lạt lành lạnh, gió, mưa bay ?

Em c̣n nhớ những con đường, ta và em chạy nhẩy vui đùa

Dọc hai bên,cánh hoa đào trắng đỏ lất phất bay bay

Em hát mừng vui, ta làm thơ kỷ niệm.

Hôm nay, ta lại về đây, Đà lạt xa xưa, dạo ấy.

Để t́m em trong tưởng tượng vu vơ

Nhưng lạ kỳ...

Sao ta buồn rười rượi, cô độc kiếp lang thang.

Ta về đây

T́m lại những quán cà phê, pḥng trà

Nghe lại những âm vang thuở trước

Lại ngẩn ngơ buồn, toàn những bản nhạc kỷ niệm xa xưa

Lại những bước chân t́m dấu vết thân thương

Ta lại buồn, lại nhớ lắm, em ơi

Em ở đâu?

Em về đâu?

Sao hôm nay, ḷng ta lành lạnh

Sao hôm nay, buồn ơi, ta muốn khóc, mắt rưng rưng.

Em đâu rồi, hỡi người t́nh xa xưa dạo ấy?

Ta về đây,

Đà lạt ơi, nơi kỷ niệm ta nhớ măi muôn đời.

&

Đọc xong bài thơ làm vội vàng, hoàn toàn do hứng khởi tức th́ của ḿnh xong, chẳng cần chú ư đến thái độ hơi ngỡ ngàng, đờ đẫn của nhóm người trẻ chung quanh ḿnh, tôi nói :

-Có lẽ đă đến lúc chúng ta từ giă nhau rồi. Các em cũng phải chuẩn bị vào trường cho tiết học buổi chiều. Tôi phải về lại thành phố Đà Lạt, v́ có hẹn với một gia đ́nh người bạn cũ.

Lời nói của tôi đă làm nhóm trẻ ngỡ ngàng, một người nói :

-Chúng em rất vui mừng được nghe thầy nói chuyện về văn thơ, truyền dậy cho chúng em rất nhiều kiến thức, cảm giác si mê. Thầy có thể cho chúng em một dịp gặp lại thầy, được nghe thầy nói chuyện về văn thơ một lần nữa không ạ.

Chẳng một chút ngại ngần tôi trả lời:

-Cám ơn ḷng quư mến của các em, chúng ta gặp nhau thế là quá tốt và quá đủ rồi.Qua cả tiếng đồng hộ tâm sự với nhau, các em cũng đoán được cá tính không thích g̣ bó với thời gian và hứa hẹn của tôi. Chúng ta gặp nhau, quí mến nhau như thế là quá trọn t́nh thân thiết rồi. Các em chỉ c̣n vài ba tháng nữa là tốt nghiệp. Mỗi người sẽ bị số phận, ư thích hay hoàn cảnh đẩy đưa mà theo một phương hướng nào đó. Tôi cầu chúc cho các em có được những cái mà ḿnh mong muốn. C̣n tôi th́ bản chất thích lang thang, tuổi cũng đă già có lẽ không nên nói trước điều ǵ để tránh đi những áy náy không vui v́ những lời hứa hẹn.

Nói xong tôi đứng dậy trong vẻ bịn rịn của mọi người. Cả nhóm cũng đứng dậy vây quanh tôi, Thuư Vi, cô bé lớp trưởng bối rối, ngần ngừ tí chút rồi đưa tay nắm nhẹ lấy tay tôi:

-Chúng em sẽ ra đón xe cùng với thầy!

Thế là cả nhóm cùng đi với tôi đến trạm đợi xe đ̣. Những câu đùa vui, thăm hỏi vu vơ và cả những lời chúc tụng họ dành cho tôi. Chiếc xe đ̣ liên thị xă của tỉnh Đà Lạt trờ đến. Không biết có sự xếp đặt trước hay không, cả nhóm khoác vai nhau vây lấy tôi mọi người nói to lời tiễn biệt. Quá cảm động v́ t́nh thân của họ, tôi cũng dang rộng ṿng tay ôm lấy họ mà ḷng ḿnh trĩu nặng! Có lẽ t́nh cảm nối kéo chia tay của chúng tôi đă làm cho những người khách trên xe và cả người lơ xe ngạc nhiên, cảm mến. Cho đến khi người lơ xe nói to:

-Thôi, từ giă như vậy đủ rồi, để cho thầy lên xe!

Lên xe, tôi ngoái nh́n lại phía sau, những bàn tay vẫy, những câu chúc tụng, những nụ cười chia tay của họ xa dần dần. Tôi nói nhỏ cho chính tôi nghe : “ Hôm nay, ta lại có thêm một chuyến lang thang đầy thi vị đáng nhớ trong đời. Tuyệt vời thay! “

Hết.

Lưu An Vũ ngọc Ruẩn

( Switzerland, November, 2022)

 


Vài hàng về tác giả :

Lưu An là bút hiệu của anh Vũ Ngọc Ruẩn. Anh Ruẩn  sinh năm 1946 tại Xuân Trường, Nam Định, Việt Nam. Bút hiệu Lưu An & Thượng Xuyên Lộ, cựu học sinh Chu Văn An 59-66, tốt nghiệp Master về Food Sciences đại học Kagoshima, Japan 1977. Anh Ruẫn hiện đang sinh sống tại Thụy Sĩ. Cảm tưởng về thơ văn của Lưu An xin gởi về  kamikawajiluan@yahoo.com

........

® "Khi phát hành lại thông tin từ trang này cần phải có sự đồng ư của tác giả 
và ghi rơ nguồn lấy từ http://www.erct.com/"