Tuỳ bút Lưu An
 

Tôi và bố con người bạn xưa

 

 

Vài lời tâm tư.

Năm cuối Trung học và những năm học Đại học, cuộc sống của tôi không có nhiều thay đổi. Cứ khoảng vài ba ngày một lần cùng với mẹ lên chợ Cầu Ông Lănh mua chuối về bán lẻ dọc lề đường. Mỗi tuần 3 buổi tối làm “cậu giáo“ kèm học cho vài đứa bé kiếm tiền tiêu vặt. Chiều tối xong việc học tại trường, chạy nhanh về nhà ăn qua loa lấy sức rồi mang bài vở đến thư viện học cho đến 10 giờ khuya. Trên đường về, ṿng xe lang thang tại các khu ăn chơi trong thành phố t́m chở các cô gái bán bar Mỹ kiếm tiền cung ứng cho việc học hành, tiêu xài cá nhân, nếu c̣n dư đưa cho mẹ coi như giúp đỡ gia đ́nh. Sau này khi chuyên môn trong ngành học đă tăng tiến, lại có thêm dịch vụ liên hệ đến chăn nuôi như pha trộn thức ăn gia súc, cung cấp gà thú giống cho những người chăn nuôi nhỏ lẻ kiếm lời…. Tất cả những cái đó đă giúp tôi có tiền sống và học cũng như ghé vai vào giúp đỡ mẹ cha. Cuộc đời đi học của tôi dù có tí chút nhọc nhằn nhưng vẫn có cái ǵ kín đáo cho tôi sự tự hào.

Thời gian đó, dù cuộc sống cực nhọc, nghèo đói nhưng tôi vẫn dành thời gian, tiền bạc cho sở thích đọc và mua sách báo liên quan đến văn chương, thơ phú và triết học. Thú vui đó, chẳng phải nói ra để khoe khoang lối sống đượm mầu văn chương, triết lư của ḿnh mong len chân vào giới trí thức trong xă hội. Thật sự tôi muốn nói cuộc sống của tôi, bên cạnh những giọt mồ hôi nó vẫn thoáng nhẹ mùi thi tứ . Có lẽ một trong những tác phẩm mà tôi rất thích, nó tác động đến suy tư của tôi khá nhiều, đó là cuốn: “Ư thức mới trong văn nghệ và triết học “ ( YTMTVNVTH ) của Phạm Công Thiện. Với tôi tác giả là một hiện tượng khác thường trong văn chương, triết lư nhưng h́nh như có tí chút hơi điên. Thông thạo khoảng 6, 7 ngoại ngữ, 16 tuổi đă xuất bản cuốn tự điển Anh ngữ, 18 tuổi cho ra mắt cuốn Ư thức mới trong văn nghệ và triết học, tác phẩm làm sôi động giới văn học ngày đó. Cuốn sách này đề cập đến rất nhiều triết thuyết và triết gia vang danh trên thế giới như Henry Miller ; Apollinaire ; Hemingway ; Kafka ; André Gide..v..v.. Trong một lá thư P. C. Thiện viết cho người bạn cũng là đoản văn mở đầu cho tác phẩm, ông chê trách, chửi rủa thậm tệ thế hệ già, là ma quái , ngu si. Ông ngông ngáo tôn vinh, tin tưởng vào tuổi trẻ, chẳng hạn như :

……..“ Thế giới người lớn là thế giới của nghĩa địa, thế giới chết , thế giới ma quái ngu dại . Các ông tự cho là các ông khôn ngoan, chín chắn , kinh nhiệm. Chúng tôi không cần những thứ ấy và chúng tôi cũng không đụng chạm đến những thứ ấy. …… Các ông hay trả thế giới hồn nhiên lại cho chúng tôi. Đừng la hét điếc tai chúng tôi với những ngôn từ như “ khôn ngoan“ ; “ chín chắn“ ; “Kinh nhiệm “. Chúng tôi không cần kinh nhiệm , kinh nhiệm là ǵ ? Nếu không phải là những thói quen mà các ông bám vào đó để bảo đảm cho cái thân hèn mọn , nô lệ của các ông?! ……. Chúng tôi xin nhắc lại một lần nữa các ông đă chết v́ thế các ông không có trách nhiệm và các ông cũng không thể bắt chúng tôi nhận một trách nhiệm nào cả….. “ ( PCT ).

Đúng như vậy, ngày đó khi tôi mới chập choạng bước lên ngưỡng cửa đại học, tác phẩm YTMTVNVTH của P.C. Thiện đă tác động rất mạnh trong suy nghĩ và lối sống của tôi. Tôi bị ông dẫn dắt vào cảm giác chán ghét, nghi ngờ thế giới già nua. Tôi ghét chữ kinh nghiệm, tôi không thích chữ khôn ngoan cũng như thái độ kẻ cả dậy đời của thế hệ lớn tuổi, tôi cũng như P.C. Thiện tôn vinh, tin tưởng tuổi trẻ. Nhưng tháng năm đi qua, tôi lớn khôn hơn, tốt nghiệp rồi đi làm. “Thời gian “, người bạn chân thành vẫn âm thầm đi bên tôi,không gây cho tôi một cảm giác nào chứng tỏ tôi già nua. Sức khoẻ tôi vẫn tốt, hàng ngày vẫn lái xe đi làm, cuối tuần hay vào các dịp nghỉ lễ tôi vẫn hội họp bạn bè ăn uống hay lái xe cùng vợ con đi du lịch đó đây. Tất cả những việc đó vẫn diễn ra b́nh thường, b́nh thường trong cảm giác của một người vẫn c̣n trẻ . Đúng như vậy, tôi đă quên “thời gian“ người bạn quái ác của ḿnh. Nhưng một hôm, sở an sinh xă hội gửi thư yêu cầu tôi cho họ biết, tôi có ư định kéo dài thời gian làm việc hay không để họ tính toán tiền hưu trí! Lúc đó tôi mới cảm nhận được ḿnh đă thực sự bước vào tuổi già, hưu nghỉ. Người bạn thời gian đă lộ rơ khuôn mặt tàn độc và đáng ghét, Hắn đă vỗ thẳng vào mặt tôi và nói tôi hăy tỉnh dậy và hiểu rằng tôi đă là một ông già gần đất xa trời rồi. Trong tâm thế bàng hoàng đó, tôi mới hồi nhớ lại ngày xưa, lúc c̣n trẻ tôi đă từng chê bai, trách mắng nhiều khi c̣n ngỗ nghịch với những người tuổi gia nua. Ngày nay, về già đă khiến tôi ân hận!

Với tâm thế của một người khi biết ḿnh già nua, trong một lần về VN rong chơi, tôi gặp lại Kiên người bạn thân thiết xa xưa, rồi tôi tiếp xúc với Hậu, con trai của Kiên. Chỉ qua vài ba lần nói chuyện tôi t́m thấy ở Hậu có cái ǵ đó giông giống tôi ngày xưa, hắn cũng đang tự tin, cũng đang ngạo mạn quá lố, coi ḿnh là tài năng đáng nể ! Nhưng Hậu khác với tôi, tính ngông ngáo, coi thường thế nhân được Hậu phổ diễn ra ngoài, không cần giấu giếm. C̣n tôi ngày xa xưa đó, v́ hoàn cảnh nghèo túng, v́ nhát sợ nhân gian nên tôi hục hặc, giữ kín trong ḷng.

Chính v́ nh́n thấy rơ Hậu, bản sao của ḿnh nên tôi đă tế nhị t́m cách giúp đỡ Hậu thoát khỏi vũng lầy sai lầm mà tôi đă gặp. Tôi kể lể những thiệt tḥi, thua kém của tôi, lúc c̣n trẻ, lúc đang tuổi hung hăng cho Hậu nghe, tôi thấy ḿnh chẳng là cái thá ǵ để mà cao ngạo trước nhân gian. Tôi giúp Hậu nh́n chính xác về ḿnh để loại bỏ những sai lầm của tuổi trẻ mà khôn ngoan tiến tới hành công. Thật không ngờ, tôi đă thành công.

Hôm nay, trong không gian lạnh lẽo đầu đông của Thuỵ sĩ, tôi viết đoản tuỳ bút này muốn nhắn nhủ đến những người trẻ tuổi không nên quá dại khờ mà tin vào những lời nói đầy kích động, thiếu tính suy của những con người có tài năng nhưng luôn luôn nuôi mầm phản kháng, làm loạn nhân gian như P. C. Thiện hay những nhà triết gia“ mị tuổi trẻ “. Đừng như tôi cũng như rất nhiều người trẻ khác đă vướng bẫy những dạng người “mát thần kinh“ đó mà ngông ngáo coi thường thế nhân để rồi rước thất bại vào thân. Những người trẻ hăy biết khiêm nhường hơn, hăy lắng tai nghe những lời nói khôn ngoan, kinh nhiệm của đàn anh, người đi trước để có được thành công.

(Lưu An, Vũ Ngọc Ruẩn)

 

&

Vào truyện.

Di cư vào nam, sau thời gian ngắn cư trú trong nhà tập thể của chủ nhân trên đường Lê Văn Duyệt Saigon, sau đó cả gia đ́nh và ông nội tôi phải theo chủ nhân lên Đà lạt làm rẫy, một dạng nô lệ trá h́nh, trong cái khung hợp pháp binh sĩ phục vụ cấp trên của quân đội. Chỉ một lương lính của bố tôi do chính phủ cấp, c̣n công sức làm việc nương rẫy của mẹ tôi, ông tôi được coi là thân phận của kẻ tôi tớ coi như bỏ qua.

Ở Đà lạt được khoảng gần một năm th́ chủ nhân mất thế, v́ tranh dành quyền lực với TT Diệm nên phải lưu vong. Bố tôi cùng với những tôi tớ trá h́nh khác trở về lại Saig̣n, như những quân nhân của QĐVNCH, mỗi người được đẩy đưa theo từng số phận. Bố tôi v́ hoàn cảnh gia đ́nh đông con, muốn tránh binh đao nên vẫn giữ phận tôi đ̣i cho một vị quan lớn khác. Tuy nhiên có phần khác với thời gian trước kia, việc làm, ăn lương quân đội chỉ một ḿnh bố tôi mà thôi. Mẹ và ông tôi không c̣n dính dáng đến việc làm không công đó nữa. Thời gian sau mẹ tôi đă bước vào việc buôn bán ở lề đường kiếm thêm thu nhập cho gia đ́nh, cung phụng cho việc học hành của anh em chúng tôi.

Khi về lại Saigon, tôi đă ở tuổi lên 9, nhờ ông nội dậy học trong những năm tháng phiêu du, tôi biết đọc biết viết, làm được 4 phép tính cộng, trừ, nhân, chia nên đă được vào thẳng lớp tư ( lớp 2 ) của trường tiểu học Chí Hoà ( đường Lê văn Duyệt ). Đó là nơi đầu tiên tôi biết ư nghĩa của chữ trường học, thầy cô giáo và cũng là nơi tôi thực sự biết ư nghĩa của bạn bè cùng lớp, cùng trường. Kiên cùng lớp học với tôi, chúng quen biết thân nhau từ đó, dù chơi đùa với nhau, rủ nhau đi học.. nhưng hoàn cảnh của chúng tôi quá cách biệt. Gia đ́nh Kiên thuộc giới giầu có trong khu vực, nhà cao cửa rộng, có vườn cây, hoa cảnh ngoài mặt đường Tô Hiến Thành. Bố của Kiên là ông giáo trung học, mẹ của Kiên không biết trước kia làm ǵ nhưng rất sang trọng, thuộc giới trí thức, ông bà được cư dân trong khu phố kính nể và gọi là ông bà giáo. C̣n gia đ́nh tôi sống trong góc sâu của xóm 116 Tô Hiến Thành, một xóm nghèo có tất cả tật ách của một xóm lao động, cùng đinh trong xă hội, gọi là Xóm Tre. Dân cư của xóm phần đông là lính tráng, du đăng và đĩ điếm, mỗi khi mưa lớn th́ khu trũng đầu xóm nước ngập trên đầu gối, trẻ con ḥ reo bắt cá.

Hàng ngày từ con xóm tôi băng qua bên kia đường, ḷn qua những con ngơ đi tắt đến trường. Kiên thường được bố chở đến trường bằng chiếc xe Mobylette, chỉ những khi v́ lư do nào đó ba của Kiên bận không chở con trai đến trường được, Kiên đi sớm đứng ờ đầu con ngơ nhỏ bên kia đường Tô Hiến Thành chờ tôi để cùng nhau đi học. Kiên là con trai út và độc nhất trong gia đ́nh 3 người con, 2 người chị lớn đang học trường Trưng Vương, gia đ́nh Kiên giầu có, thuộc thành phần sang giầu nên rất được khu vực coi trọng.

Suốt 4 năm học chung với Kiên ban tiểu học, sức học của tôi chỉ lêt bết vào hạng trung b́nh hay dưới trung b́nh c̣n Kiên th́ không năm nào không nhận phần thưởng cuối năm dành cho khoảng 2 hay 3 học tṛ đứng đầu lớp. Dù có quá nhiều cách biệt về tầng lớp trong xă hội và cả trong học hành nhưng tôi và Kiên khá thân nhau. Bố mẹ Kiên cũng không tỏ vẻ ǵ khinh rẻ sự nghèo khó của tôi mà xua đuổi mỗi khi thấy tôi đến rủ Kiên đi học hay đi chơi. Thời gian đó, gia đ́nh tôi khá eo hẹp về tài chánh, mẹ th́ ốm bệnh liên miên, tôi đă phải xách nước phông ten cho vài ba người gần nhà kiếm tiền giúp tí chút cho gia đ́nh hay mua quà khi đi học..v..v..

Học xong cấp tiểu học, Kiên thi vào trường trung học Nguyễn Trăi ( vùng Khánh hội ) c̣n tôi nhờ một người hàng xóm chỉ dẫn, tôi thi vào Chu Văn An, cả hai đều vượt kỳ thi tuyển vào cấp trung học nhưng v́ khác trường nên chúng tôi ít gần gủi nhau hơn. Khi tôi lên đệ lục th́ bố tôi bị đổi lên sư Đoàn 22 bộ binh tại Kontum, gia đ́nh tôi rơi vào khó khăn cùng cực. Đó cũng là thời gian khởi đầu cho việc mẹ tôi bước vào công việc bán chuối tại lề đường, tôi đi bán báo dạo và làm đủ mọi chuyện lang nhăng giúp gia đ́nh … Thời gian đó, việc học hành của tôi xuống dốc thê thảm, tuy nhiên cũng chỉ vài ba năm sau, khi bố tôi được trở lại Saigon, việc học của tôi đă có phần khởi sắc. Lên đệ tam tôi chuyển sang ban Anh văn, việc học hành càng lúc càng vững trăi, tôi đă dần dần bước vào việc kiếm tiền chu cấp cho chính cá nhân và giúp đỡ gia đ́nh. Càng lớn khôn, việc kiếm tiền của tôi càng đa dạng, khôn ngoan hơn nhưng luôn luôn trong khuôn thước luật pháp, có nhiều âm vang của cao ngạo, tự tin hơn so với rất nhiều người khác cùng trang lứa.

Suốt trong thời gian học trung học, tôi và Kiên rất hiếm có dịp gặp nhau. Chúng tôi cùng xong bằng tú tài toàn phần ở mức khá tốt. Kiên có quá nhiều điều kiện để đi du học như về tài chánh, học lực, nhất là có hai người chị, một người du học tại người Pháp, một người khác tại Mỹ, cả hai đă có gia đ́nh và định cư tại đó. Với điều kiện quá hoàn hảo đó, tôi đă tưởng rằng Kiên sẽ đi du học, nhưng có lẽ v́ vướng víu t́nh cảm với một cô bạn gái nào đó Kiên bỏ ư định du học mà thi vào trung tâm Phú Thọ ban Kỹ sư Điện. Tôi vào trung tâm Nông nghiệp ban Thú Y, với ư hướng được phục vụ trong ngành nông nghiệp, v́ nhớ lời thầy Hà Mai Anh nói về xă hội VN lúc tôi c̣n là thằng bé ban tiểu học.

Tốt nghiệp kỹ sư Điện, Kiên vào làm công chức cho công ty Điện lực VN rồi nhờ sự can thiệp của cơ quan nên Kiên chỉ phải học quân sự 9 tuần lễ. C̣n tôi sau khi vào làm việc cho đại học Cần Thơ khoảng gần một năm th́ bị nhập ngũ vào trường SQ Thủ Đức. Tốt nghiệp khoá sĩ quan, tôi được biệt phái trở lại với đai học Cần Thơ, lúc đó Kiên đă lên chức trưởng ty điện lực tại một tỉnh ở Đồng bằng Cửu long. Đầu năm 1974 khi tôi đến Nhật bản tu nghiệp th́ nghe tin Kiên lập gia đ́nh. Vợ kiên là cô giáo trung học, gia đ́nh cũng thuộc giới trí thức giầu sang tại Saigon. Thời gian tôi ở Nhật, chúng tôi không có dịp liên hệ với nhau v́ thời thế cách ngăn. Tuy nhiên qua bạn bè tôi biết gia đ́nh Kiên sau tháng 4 năm 1975 dù có chút khó khăn nhưng vẫn sống rất tốt so với dân b́nh thường, Kiên vẫn được chính phủ mới lưu dụng v́ chuyên môn.

Khoảng năm 1997, trong lần về VN thăm gia đ́nh, tôi chợt nhớ đến Kiên, nhờ chỉ dẫn của một số bạn bè ngày xưa, chúng tôi gặp lại nhau, sau hơn 20 năm cách biệt. Ông bà Giáo, bố mẹ của Kiên đă mất, gia đ́nh Kiên vẫn thuộc giới giầu sang trong xă hội. Kiên sở hữu một căn nhà to lớn với 4 tầng lầu tại khu thương mại Phú Nhuận, hiện đang cho một chi nhánh của một ngân hàng lớn trong nước thuê làm trụ sở. Hiện nay vợ chồng Kiên và gia đ́nh người con trai sống tại một căn nhà khác cũng không xa căn nhà cho ngân hàng thuê. Trong một “ngơ hẻm ô tô “3 lầu với sân thượng như một khu vườn nhỏ đầy hoa trái, cũng là nơi cho Kiên và gia đ́nh tiếp đăi bạn bè hay thân nhân từ hải ngoại về VN thăm viếng.

Với bề thế tài sản như vậy, gia đ́nh Kiên thuộc giới khá giả trong xă hội, tôi có cảm tưởng Kiên c̣n giầu có hơn thời gian trườc năm 1975 nữa là khác. Kiên có 3 người con, gái đầu ḷng tên Nga, con trai kế tiếp tên Hậu và con gái út là Hồng. Vào khoảng giữ thập niên 1990 -2000, sau khi học xong cấp trung học phổ thông, nhờ người chị gái của Kiên tại Mỹ bảo trợ, 2 cô con gái, Nga và Hồng sang Mỹ du học rồi định cư tại đó. Hậu con trai của Kiên cũng giống như bố, xong cấp trung học, lên đại học vướng vào t́nh yêu với Thuỷ, cô bạn gái học cùng phân khoa về Kinh tế tài chánh. Kiên không ra ngoại quốc du học rồi kết hôn với Thuỷ vài năm sau khi tốt nghiệp đại học .

Khi đă liên lạc lại được với Kiên, những lần về VN rong chơi, bất cứ khi nào ở Saigon, tôi vẫn tạt đến nhà Kiên thăm viếng, rủ vợ chồng Kiên đi pḥng trà nghe nhạc hay vào các quán cà phê sân vườn tâm sự lăng nhăng. Có đôi lần tiếp xúc với Hậu, con trai của Kiên, một thanh niên cao to, đầy tự tin, rất giỏi trong nhiều lănh vực. Hậu thông thạo 2 ngôn ngữ Anh Pháp kèm theo vài ngôn ngữ khác ở mức giao tiếp hàng ngày. Bên cạnh đó Hậu c̣n tài năng về điện toán cũng như khéo tay với đủ loại máy móc, từ loại máy to lớn như máy nổ, xe cộ đến máy vi ti như điện tử, đồng hồ . Khi vừa ra trường về Kinh tế, một phần v́ gia đ́nh quen biết và cũng v́ tài năng vượt trội nên Hậu được nhận ngay vào làm cho một ngân hàng tư nhân thuộc hạng lớn tại Sàigon với vai tṛ phụ tá giám đốc một chi nhánh trong thành phố. Thuỷ, bạn gái của Hậu( sau này là vợ của Hậu ) không quá vượt trội như Hậu nhưng ngay khi tốt nghiệp, cũng qua quen biết nên có một vị trí khá tốt tại một công ty mỹ phẩm quốc tế tại Saigon. Cả hai làm việc được khoảng gần 2 năm th́ kết hôn, đă có 2 đứa con, một trai một gái đang học cấp tiểu học, hiện nay vợ chồng Hậu cùng sống với gia đ́nh Kiên trong căn nhà thứ hai .

Sau nhiều lần gần gũi, tâm sự với Hậu, tôi có cảm tưởng, cậu ta đă sinh ra, bước vào xă hội với quá nhiều ưu ái với một gia đ́nh giầu có, trí thức, con đường quan lộ, hạnh phúc lứa đôi... Tất cả đều trôi chẩy, không một khúc mắc, khó khăn. Những ưu ái của cuộc đời và cũng có lẽ do sự giáo dục của Kiên, cha của cậu ta, đă cho Hậu một cá tính rất kiêu ngạo. Trong những lần nói chuyện với Hậu, tôi có cảm tưởng người trẻ tuổi này chưa biết cảm phục một ai, luôn cho rằng ḿnh nghĩ, ḿnh biết đều chính xác và giỏi hơn người. Vừa tốt nghiệp, nhờ quen biết của gia đ́nh được nhận ngay vào làm cho trung tâm đầu năo của một ngân hàng tư nhân lớn tại Sàigon, là thành viên của nhóm chuyên môn thông dịch, thư từ giao tiếp với các đối tác quốc tế. Ngay trong năm đầu tiên khi mới nhận việc làm Hậu được tháp tùng tổng giám đốc trong vai tṛ thông dịch viên sang Mỹ công tác. Có lẽ với khả năng vượt trội so với bạn bè cùng trang lứa lại được ưu ái ngay khi mới nhận việc kèm theo cá tính tự tôn nên Hậu đă không tiếc lời chê bai cấp trên, coi thường bạn đồng lứa về rất nhiều lănh vực. Nào kém về điện toán, không nhanh nhậy trong chuyên môn, ngôn ngữ không chính xác đă thế không chấp nhận ḿnh dở, ḿnh sai ..v..v.. Toàn là những ngôn từ kênh kiệu, thiếu tế nhị coi thường tha nhân.

Với khoảng 2 năm làm việc tại ngân hàng, Hậu đụng chạm với đồng nghiệp từ trên xuống dưới. Cuối cùng không hoà thuận trong công việc nên bị áp lực mà xin bỏ việc ngân hàng. Chuyển đến làm cho công ty may mặc, chuyên lo thủ tục xuất cảng sản phẩm sang Âu châu và Bắc Mỹ. Đă có lần là thành viên của nhóm được cử sang Mỹ và Âu châu quảng cáo sản phẩm, t́m thị trường xuất cảng. Nhưng cũng như tại ngân hàng, không thuận thảo với đồng nghiệp trong công việc, đụng chạm với cấp trên nên cũng chỉ sau một năm làm việc, Hậu lại ra đi. Rồi cũng nhờ bạn bè của bố giúp đỡ, Hậu đến làm cho một công ty môi giới nhà đất, trách nhiệm liên hệ với các khách hàng ngoại quốc làm việc tại Việt Nam trong dịch vụ mua hay thuê căn hộ cho gia đ́nh nhân viên của công ty.

Với một người trẻ có tài năng nhưng đầy cao ngạo đó, trong những lần nói chuyện, tôi chỉ biết lắng nghe, hiếm khi đưa ư kiến hay khuyên răn. Tôi tự hiểu, ngay cả những vị giám đốc, tổng giám đốc trong công ty mà c̣n bị anh ta chê bai. Tôi, một ông già lỗi thời đă bao lần phải cúi mặt ngượng ngùng trong con đường kiếm sống v́ những yếu kém trong mọi lănh vực của ḿnh th́ có đáng ǵ cho anh ta chú ư. Bàn lận, khuyên răn làm chi khi chắc chắn phải rước lấy phiền năo mà thôi, nên tôi chỉ biết im lặng, nói vuốt vài lời cho qua!

Nhưng khi nghĩ đến t́nh bạn với Kiên, bố của anh ta, người bạn thân thiết thủa ấu thơ mà tôi đă từng cảm phục, qúi mến. Vài ba lần, tôi cố hạ ḿnh, dùng lời nói nhỏ nhẹ, tế nhị tâm sự với người thanh niên mới lớn, kể cho anh ta nghe bao lần tôi đă phải cúi đầu ngượng ngùng v́ thua kém nhân gian. Tôi cố tránh tỏ lộ ḿnh là người từng trải, biết nhiều mà ra giọng kẻ cả dậy đời để anh ta tự ái mà bực bội không vui. Nhưng tôi có cảm tưởng lời khuyên tế nhị của tôi với người trẻ tuổi, con trai của người bạn thân thiết xa xưa, gần như không có nhiều tác dụng. Đôi lần, tôi c̣n phải nhận lấy những câu trách cứ : “Bác không biết cảm giác của cháu khi phải chịu đựng làm việc dưới quyền một kẻ dốt, không biết ǵ ! “, hay “ họ đă dốt mà không chịu học hỏi, lại c̣n kênh kiệu là cấp trên !“ ..v..v.. và ..v..v..

Với người con trai như vậy, nhưng với Kiên, người bố của cậu ta, qua vài ba lần gặp nhau, ăn uống với nhau sau hơn 20 năm cách biệt, tôi cũng nhận thấy một điểm khác rất kỳ lạ, khó tin. Ngày xưa Kiên là người bạn rất tự tin, cá tính cứng mạnh, có phần quyết liệt trong giáo tế nhưng vẫn trong khuôn khổ một con người trung thực biết chấp nhận đúng sai, mạnh yếu. Kiên không bao giờ bước qua ranh giới của một người tự hào quá mức đến độ mù quáng luôn coi người khác bằng nửa con mắt . Nhưng ngày nay, sau mấy chục năm sóng gió phong trần, xă hội đổi thay, khi gặp lại Kiên, tôi có cảm tưởng Kiên khác xưa rất nhiều. Kiên nh́n xă hội quanh ḿnh toàn khiếm khuyết, không có tài năng quản trị, thường tạo ra những lỗi lầm rất ngớ ngẩn…

Sau vài ba lần, về nước gặp lại Kiên, nh́n thấy người bạn xưa đă quá nhiều thay đổi, tôi đă im lặng rời xa dù rất buồn. Những lần về nước tiếp theo tôi dành phần lớn thời gian để rong chơi, thăm viếng di tích thiên nhiên, lịch sử, tôi không liên hệ với Kiên và gia đ́nh nữa. Không phải v́ giận ghét bạn nhưng nghe những lời chê bai, phê phán đó cho tôi cảm giác như chính ḿnh đang bị coi thường, chê bai một cách gián tiếp bởi v́ tôi tự biết ḿnh quá tầm thường, nhiều kém thua trong xă hội.

Nhưng vào năm 2015, cũng như nhiều năm trước, vẫn cái ba lô đơn giản tôi về VN, trú chân tại Saigon khoảng một tuần lễ, mang hương hoa đến kính viếng mộ phần của bố mẹ và vài người bạn thân thiết đă nằm xuống trong cuộc chiến tranh. Rồi cũng như mọi lần, lại khoác ba lô lang bạt đó đây như thêm một lần t́m lại những dấu tích kỷ niệm xa xưa của đời ḿnh hay dừng chân chiêm ngưỡng những di tích văn hoá lịch sử mà ngày xưa, thời c̣n đi học chỉ tưởng tượng trong sách báo.

Một hôm, sau mấy tuần lễ lang thang, tôi trở lại Saigon, dự tính quanh quẩn vài nơi trong thành phố rồi xuống các tỉnh miền sông nước Cửu Long thăm vài gia đ́nh bạn bè trước khi về lại Thuỵ Sĩ. Trong một lần giữ buổi trưa, đang lang thang đến khu vực hồ Con Rùa, gần nhà thờ Đức Bà, định vào nhà hàng “cơm văn pḥng “, nơi mà tôi rất thường ghé vào ăn cơm trưa mỗi khi lên Saigon. Đây đúng nghĩa một quán ăn trưa với giá phải chăng, đơn sơ, rất sạch sẽ dành cho những người làm việc văn pḥng tại khu vực. Quán ăn yên tĩnh, thoáng khoát, mát mẻ với những hàng cây xanh. Quán cung cấp cơm trưa đơn giản cho khách văn pḥng, nhưng cũng có những món ăn đặc biệt, nước giải khát đủ loại cho khách nếu có yêu cầu. Với lối phục vụ như vậy nhà hàng không chỉ là nơi cung ứng cơm trưa văn pḥng mà c̣n là chỗ bạn bè gặp nhau để tán gẫu bên ly cà phê , chiếc bánh. Đang lúc định bước vào quán, vài tiếng c̣i xe honda nho nhỏ, Kiên dừng lại trước mặt, nắm lấy tay tôi, với vẻ ngạc hiên mừng rỡ...

Sau những cái bắt tay, chào hỏi v́ cuộc hội ngộ không ngờ, Kiên hỏi tôi đi đâu, chẳng giấu giếm,tôi chỉ vào quán ăn, cho kiên biết là đang định vào ăn bữa cơm trưa. Hơi nhíu mắt nh́n tấm bảng “ cơm trưa văn pḥng “ treo rơ ràng trước của quán, với tí chút ngạc nhiên, có lẽ Kiên không ngờ tôi về VN với một bữa cơm trưa quá đơn giản như thế. Nắm lấy tay tôi , rất chân t́nh, Kiên nói :

-Thôi, cậu lên xe, chúng ḿnh đến quán “ NGON “ cũng gần đây, tôi sẽ đăi cậu vài món đặc sản của quê hương rồi chúng ḿnh tâm sự nhiều hơn.

Chẳng ngần ngại, mỉm cười nh́n Kiên, tôi trả lời:

-Cậu hăy nh́n vào quán ăn, không gian thoáng khoát, cây cỏ sân vườn, tôi chắc chắn sẽ có một chỗ ngồi vừa ư để hàn huyên. Phải đi đâu nữa cho phiền phức? C̣n theo cậu đến quán “Ngon“ vào giờ ăn trưa, cậu có nghĩ chúng ḿnh được một chỗ ngồi như ở đây mà không phải xếp hàng chờ đợi không ?

Ngập ngừng tí chút tôi nói tiếp :

-Hơn nữa tôi muốn vào đây ăn bữa cơm trưa đơn giản với 3 món : canh, xào, mặn, không phải v́ tiếc tiền đâu, xin cậu đừng hiểu lầm. Đă thế ngoài phần cơm văn pḥng, cậu có thể đặt những món đặc biệt khác kể cả cà phê, rượu bia nếu cậu muốn .

Nắm lấy tay Kiên, tí chút nhíu mắt với vẻ đùa giỡn tôi nói tiếp :

-Thôi, hôm nay cậu phải để tôi, ông “Việt Kiều nhà nghèo“ mời cậu bữa cơm văn pḥng, trả lại những lần vợ chồng cậu đăi mời tôi những bữa ăn sang trọng, mấy năm trước.

Thế là sau vài lần nói qua nói lại, cuối cùng với ư định “cứng ngắc“ của tôi, Kiên đành theo tôi vào quán cơm văn pḥng. Sau bữa cơm trưa đơn giản, bên ly cà phê tráng miệng, chúng tôi ngồi nói chuyện với nhau hàng giờ đồng hồ. Tôi và Kiên thật sự đă trải ḷng cho nhau nghe về mọi lănh vực buồn vui, lo lắng cũng như những tính toán trong cuộc sống của gia đ́nh. Kiên buồn rầu kể cho tôi nghe tất cả những buồn phiền về Hậu, người con trai duy nhất mà Kiên đă từng tự hào về trí năo thông minh và tài năng của nó. Người thanh niên mà tôi đă gặp gỡ, nói chuyện mấy lần nhưng có cảm giác không vui v́ phải nghe những câu nói về tài năng, trí tuệ của anh ta. Tuy vậy, dủ chỉ gặp thoáng qua, tôi cũng không thể phủ nhận được, Hậu là người vượt trội so với những người đồng trang lứa.

Trong bài tuỳ bút này, tôi cố gắng t́m được những từ ngữ, câu cú chính xác trong văn chương, chữ nghĩa để diễn tả những suy tư và cả những lời phê phán mang tính xây dựng của tôi với Kiên người bạn mà tôi cảm mến cũng như với Hậu con trai của Kiên, một tài năng nhưng lầm lẫn không biết khai thác để vươn lên. Tôi hoàn toàn không có ư, tự cho ḿnh từng trải, ra giọng “thầy đời “ phê phán thế nhân.

Qua lời tâm sự, hiện nay vợ chồng Kiên và cả vợ con của Hậu đang bị buồn phiền với những rắc rối không vui từ Hậu. Sau 2 lần bỏ việc tại ngân hàng và công ty may mặc rồi làm cho công ty bất động sản nhưng cũng chỉ được khoảng hơn 2 năm, lại bị lộn xộn với đồng nghiệp và cấp trên, Hậu lại bỏ việc. Như vậy chỉ với khoảng gần 7 năm từ ngày tốt nghiệp, Hậu đă đổi thay 3 lần chỗ làm với lư do không hoà hợp với cấp trên và đồng nghiệp. Dù mang cá tinh kiêu ngạo nhưng với những lần mất việc không vui đó làm cho Hậu rơi vào t́nh trạng chán nản, tâm lư vui buồn bất thường, tạo ra nhiều phiền phức cho bố mẹ và gia đ́nh. Hậu thường gặp bạn bè ăn nhậu đi sớm về khuya, thường bỏ nhà qua đêm hay phải nhờ người d́u về nhà v́ say xỉn… Tất cả những cái đó cứ lập đi lập lại trong hơn 1 năm thất nghiệp, không làm ra tiền mà c̣n làm khổ vợ con, cha mẹ. Thuỷ, vợ của Hậu, đi làm từ sáng đến tối về nhà cũng vẫn không yên, gần đây c̣n kéo bạn bè về nhà ăn nhậu, bắt vợ con phục dịch, không vừa ư lại giở tṛ đánh chửi vợ con.

Những tâm sự của Kiên đă làm tôi ngẩn ngơ, khó tin, v́ nó vượt ra khỏi sự tưởng tượng của tôi. Một thanh niên tài năng, ngạo nghễ tự tin ngày nào, chỉ gặp phải vài ba thất bại đă chịu gục ngă biến đổi thành một con người bê tha rượu chè, phá huỷ hạnh phúc gia đ́nh, làm khổ bố mẹ như thế sao?! Đưa mắt nh́n Kiên, người bạn thân thiết thời trẻ thơ. Người bạn mà tôi đă từng cảm phục, quí mến v́ tài năng và cả về phẩm chất của một gia đ́nh trí thức trong xă hội xa xưa, anh ta đang ngồi trước mặt tôi với dáng vẻ ủ rũ buồn rầu v́ đứa con trai hư hỏng. Với tí chút ngập ngửng, tôi hỏi với Kiên :

-Nếu cậu thấy những thắc mắc của tôi có phần soi mói vào cuộc sống riêng tư của gia đ́nh cậu th́ cho tôi xin lỗi. Tôi sẽ không hỏi cậu nữa.

Chẳng một tí ngần ngại Kiên trả lời tôi:

-Cậu cứ nói, tôi kể lể với cậu chuyện gia đ́nh, ngoài lời than thở v́ buồn chán nhưng cũng muốn cậu cho tôi những lời khuyên răn mà. Làm sao tôi có thể trách cứ cậu được.

Với lời nói chân t́nh của Kiên, tôi chẳng ngại ngần hỏi :

-Dĩ nhiên vài ba lần gặp gỡ, tâm sự với vợ chồng cậu, tôi biết rất rơ gia đ́nh cậu thuộc hàng quá an định, nếu không muốn nói là giầu có trong xă hội, Cậu lại có hai đứa con và mấy bà chị đă định cư tại bắc Mỹ, Âu châu. Tại sao cậu không t́m dịp sang đó sống với họ. Kéo theo cả gia đ́nh thằng Hậu cùng đi. Theo tôi, đó là một lựa chọn rất chính xác, khôn ngoan và chắc không khó khăn với cậu. Qua những lần tiếp xúc tôi thấy cậu và nhất là thằng Hậu có rất nhiều bực bội, không thích hợp với con người xă hội nơi đây, th́ cố sống ở đây làm ǵ ?

Đưa mắt nh́n tôi, buông tiếng thở dài ra vẻ chán nản, Kiên trả lời :

-Cậu chỉ nh́n vẻ bên ngoài mà nghĩ nó đơn giản mà thôi. Có những khó khăn liên hệ đến giấy tờ như hành chánh, thời gian chờ đợi, tuổi tác, công việc làm .. v..v... Mọi điều không đơn giản như cậu tính toán đâu. Nói như cậu th́ tất cả ai có tiền bạc là họ đều sang Mỹ, sang Tây để sống hay sao? Không dễ dàng như cậu nghĩ đâu !

Rồi cũng chẳng ngại ngần Kiên cho tôi biết, với căn nhà mặt tiền cho ngân hàng thuê kèm theo căn nhà đang cư trú, có lẽ giá trị cũng trên dưới 2 triệu Dollars. Hiện nay thu hoạch cho ngân hàng thuê kèm theo 2 sổ lương hưu của vợ chồng Kiên, hàng tháng cũng xấp xỉ 80 triệu đồng ( khoảng hơn 4000 USD, 2015). Với nguồn lợi to lớn và an định đó, đem bán đi để thu gom tài sản sang Mỹ sống với con theo dạng đoàn tụ, nhưng thời gian chờ đợi kết quả không dưới 10 năm. Với tuổi đời xấp xỉ 70 ( năm 2015) xa rời nơi quen thuộc đang sống b́nh yên về mọi lănh vực là chuyện không thực tế. Đă thế sang bên đó lúc tuổi già, ốm bệnh lại phải dựa dẫm, làm phiền con cháu khi chúng cũng phải bù đầu với sinh nhai? Hiện nay vợ chồng Kiên bỏ ra mỗi tháng 4 triệu đồng ( khoảng 200USD, năm 2015) cho người làm, mọi việc nấu ăn, lau chùi nhà cửa, săn sóc vợ chồng lúc ốm đau không có ǵ phải lo lắng. Kiên cũng cho biết hàng năm các con, các cháu vẫn thay nhau về chơi. Vợ chồng Kiên nếu thích th́ qua văn pḥng du lịch sang đó chơi hay cùng bạn già du lịch trong nước hay các quốc gia chung quanh. Tất cả đều dễ dàng, trong khả năng. Cuối cùng Kiên cho biết chuyện vợ chồng Kiên thu gom tài sản để ra đi chỉ là chuyện “thả mồi bắt bóng“ hoàn toàn không thực tế.

Với Hậu, Kiên cho biết, con trai đă vài lần sang Mỹ, Âu châu v́ công việc và du lịch, Hậu đă h́nh dung khá rơ nếu sang Mỹ định cư. Với văn bằng của VN chẳng có giá trị, niềm tin ǵ ngoài vị trí của nghề lao động chân tay. Muốn tiến thân trong lănh vực chuyên môn, không lao động chân tay th́ cũng phải t́m cách len chân vào giới khoa bảng dù ở mức tàm tạm. Nhưng với tuổi đời xấp xỉ 40 kéo theo gia đ́nh với 2 đứa con đang tuổi ăn học… hoàn toàn là điều không đơn giản. Đó là chưa kể t́m tờ giấy định cư dưới sự bảo lănh của 2 chị em gái tại Mỹ cũng không phải muốn là được, 12 năm hay 15 năm… có ǵ là chắc chắn ? Tóm lại, không tính suy kỹ lưỡng sẽ chỉ là chuyện nuôi mộng hăo huyền! Ngoài ra Kiên cũng cho biết, Thuỷ cô con dâu, vợ của Hậu hoàn toàn không đồng ư với việc ra đi v́ không muốn bỏ ngang công việc đang có thu nhập rất tốt và ổn định của ḿnh để đổi lấy chuyện vu vơ! Thực tế nhất là dành dụm cho 2 đứa con đang lớn, nếu thích th́ ra đi với dạng du học.

Tôi im lặng nghe lời tâm sự, kể lể của Kiên với khá nhiều ngạc nhiên v́ những rắc rối, không vui của gia đ́nh. Một gia đ́nh đă và đang có quá nhiều ưu ái trong xă hội về vật chất nhưng lại vướng vào những chuyện không đâu mà đúng ra nó không phải có. Ngước mắt nh́n Kiên, người bạn tài năng, tự tin và tốt bụng mà tôi đă từng mến phục gần 40 năm trước. Nhưng gần đây, 3, 4 năm về trước khi gặp lại nhau, anh ta đă có nhiều thay đổi. Một người tài năng, lịch lăm đă biến thành kiêu ngạo, không ngại chê bai, coi thường người khác. Với sự đổi thay đó, đă cho tôi có cảm giác ḿnh cũng chẳng c̣n giá trị ǵ trong cái nh́n của anh ta, nên tôi đă im lặng rời xa. Đă thế anh ta cũng chẳng ngại ngần bênh vực, gần như kích thích cá tánh kiêu ngạo, coi thường tha nhân của con trai anh ta. Anh ta c̣n luôn luôn bênh vực, cho rằng sự thất bại trong việc làm của con trai là do những ganh tỵ của bạn đồng nghiệp hay do yếu kém của cấp trên. Nhưng hôm nay, ngồi đối diện với tôi bên chiếc bàn ăn c̣n bầy biện chén bát của bữa cơm trưa văn pḥng đơn giản. Kiên, người bạn cố tri của tôi đang hiện ra trước mặt tôi với những tiếng thở dài, những cái lắc đầu chán nản buông xuôi khi kể lể với tôi về những thất bại ê chề trong công việc và cả hạnh phúc gia đ́nh của người con trai của ḿnh. Trong vẻ chán nản đó, đưa mắt nh́n tôi, Kiên nói như khẩn khoản :

-Cậu có ư kiến ǵ giúp đỡ tôi không? Thành thật với cậu, vợ chồng tôi gần như bất lực với hoàn cảnh hiện tại của gia đ́nh chúng tôi rồi. Ngày nào cũng phải chứng kiến thằng con say xỉn, về nhà la hét, chửi vợ, mắng con. Không khí vui vẻ đầm ấm mấy năm trước hoàn toàn biến mất! Tôi cũng chẳng biết tương lai sẽ ra sao nếu cứ đà này tiếp diễn măi.

Ngần ngừ tí chút, nh́n thẳng vào Kiên, tôi nói nhẹ :

-Nếu cậu thực sự cậu muốn nghe ư kiến và lời khuyên của tôi, tôi săn sàng nói với cậu nhưng cậu phải có can đảm, dám nh́n vào sự thật và không phiền trách tôi.

-Dĩ nhiên, khi tôi tâm sự, kể lể với cậu th́ chẳng có lư do ǵ để tôi phải giận trách mà c̣n phải cám ơn cậu, dù ư kiến, lời khuyên của cậu đúng hay sai. Đừng lo, tôi đang chờ cậu đây.

Với lời nói thành ư của Kiên, với tí ngập ngừng tôi chậm tăi nói:

-Kiên à, theo tôi thằng con của cậu, nó là đứa thông minh, tài năng nhưng thất bại trong xă hội, hư hỏng,gây phiền toái cho gia đ́nh vợ con… Nguyên nhân khởi phát chính do cậu đó. Đến cả lúc này cậu vẫn không nh́n thấy lỗi lầm của chính cậu gây ra cho con trai cậu hay sao? ….

Không để tôi nói tiếp, Kiên ngắt lời:

-Cậu nói ǵ tôi hoàn toàn không hiểu ? Tại sao nó hư hỏng tại v́ tôi ? Vợ chồng tôi luôn luôn là ông bố, bà mẹ rất thương yêu và chăm sóc, thương yêu nó….

Chẳng cần nghe tiếp lời biện hộ của Kiên, tôi đă dự đoán được sự phản kháng của người bạn. Không ngại ngần tôi trả lời:

-Đấy, nguyên do là ở đó. Chính v́ sự thương yêu không chính xác, luôn luôn nghĩ con ḿnh đúng, con ḿnh tốt của cậu đă vô t́nh cậu đă biến thằng con tài gỏi, thông minh thành kẻ sấc lối, coi trời bằng vung, chê bai đồng nghiệp, coi thường lănh đạo, cho họ là dốt, là kém cỏi… Kiên ơi, cậu đă từng là ông trưởng ty với hàng chục nhân viên dưới quyền, nhưng cậu đă không nh́n thấy, không cảm nhận được sự bực ḿnh, chán ghét khi bị nhân viên cấp dưới khinh chê, coi thường! Cậu hăy b́nh thản suy nghĩ mà xem, thằng con của cậu đúng hay sai? Mà không phải một lần, một người mà tất cả những nơi nó đến làm việc rồi phải ra đi!

Với những lời nói kết án không khoan nhượng của tôi đă làm Kiên thẩn thờ. Kiên không nói ǵ chỉ đưa mắt nh́n tôi với vẻ không vui. Tôi nghĩ, đă đến mức này th́ cũng chẳng cần nể nang v́ đă nhiều lần tôi đă phải khó chịu khi nghe và thấy Kiên hoà đồng với con trai, trách cứ, chê bai bạn đồng nghiệp hay người lănh đạo của nó. Đă thế c̣n cho rằng con ḿnh đúng, người khác là sai, là dốt, là thiếu khả năng ..v..v.. Rồi khi thằng con bị mất việc, không cần suy nghĩ để t́m hiểu rơ sự nguồn, lại nhờ quen biết t́m chỗ làm khác cho nó. Tất cả những ưu ái, nuông chiều đó càng tạo cho con ḿnh cao ngạo, ngông ngáo hơn.

Kiên im lặng ngồi nghe những lời nói bốp chát của tôi với nhiều biến chuyển cảm xúc hiện trên khuôn mặt, ánh mắt. Lúc th́ ra vẻ ngạc nhiên, khó chịu. Lúc th́ im lặng cau cặp lông mày ra chiều suy nghĩ… Đưa mắt nh́n Kiên, với tí chút ngại ngần, tôi nhỏ nhẹ hơn :

-Theo tôi, có lẽ cậu nên nh́n vào tha nhân một cách cảm thông và chính xác hơn. Chính cá nhân cậu cũng phải bỏ đi những cái nh́n cao ngạo, chấp nhận sự phục thiện khi cậu thấy ḿnh sai lầm. Lúc đó cậu mới có thể khuyên nhủ, an ủi, dẫn dắt con trai cậu vào sự khiêm nhường, phục tiện để nhận lỗi lầm của ḿnh. Lúc đó nó sẽ thông hiểu cảm giác của người đồng nghiệp nhất là tự ái người lănh đạo khi khi phải nghe hay nh́n thấy thái độ coi thường, chê bai của con trai cậu.

Trước khi dứt lời, tôi nói rất chậm rải:

-Với cái nh́n của tôi thằng Hậu là một người rất giỏi, thông minh về nhiều lănh vực nhưng không có nghĩa là nó luôn luôn toàn vẹn trong cuộc sống. Nó phải hiểu rằng nhân gian không quá nhỏ bé và tầm thường như nó nghĩ, đó là điều tuyệt đối chính xác. Với tuổi mới xấp xỉ 40, thời điểm của một người ở điểm chín mùi, vững trăi trong tính suy để vươn lên tạo dựng sự nghiệp, chưa có ǵ để nói là muộn màng. Tôi khuyên cậu, chính cá nhân cậu nên có cái nh́n thông thoáng, cảm thông hơn và nhất là không nên quá khắt khe, kiêu ngạo, chê bai người khác. Nếu cậu hiểu như vậy rồi từ cái nh́n thực tế đó cậu mới có thể khuyên nhủ con trai cậu hoà đồng hơn, khiêm nhường hơn trong công việc và xă hội. Một người đa năng như nó, tôi chắc chắn nó sẽ thành công, nhưng nhiều hay ít c̣n tuỳ thuộc vào nhiều yếu tố khác nữa. Tôi đoan chắc, nếu lời chỉ dẫn của cậu giúp cho nó nh́n thấy sự đúng sai, lúc đó nó cũng nh́n thấy t́nh trạng suy đồi, chán nản, buông xuôi như hiện tại của nó là điều ngu xuẩn, và nó sẽ tự động rời xa. Xin lỗi cậu, lời thật thường mất ḷng, nếu tôi đă làm cậu không vui và tránh xa, tôi cũng đành chịu. Thật ra nếu cậu vẫn giữ cá tính coi thế nhân bằng nửa con mắt th́ tôi cũng chẳng dám đến gần cậu nữa, bởi v́ tôi biết ḿnh quá tầm thường nếu không muốn nói là yếu kém. Tôi gần cậu để mang nhục với phải nghe những lời chê bai, dù cậu chê bai người khác hay sao ?!

Với lời nói rất thẳng thừng, không lịch sự, không kiêng nể như vậy, tôi đă tưởng rằng phải nhận lấy những câu nói không vui, bực tức hay có thể người bạn xưa sẽ đứng dậy, bỏ đi và t́nh bạn của chúng tôi chấm dứt. Nhưng sự việc không như thế, Kiên nắm lấy bàn tay tôi với vẻ rất ân cần :

-Tôi đă nh́n thấy những lỗi lầm của ḿnh rồi ! Nhờ cậu, một người bạn chân t́nh đă cho tôi suy nghĩ, nh́n về ḿnh. Cậu đă giúp tôi rất chân t́nh, làm sao tôi có thể trách chê cậu được nhỉ ?

Thế là chúng tôi lại đến với nhau trong thân thiết, chẳng tí ngại ngần trải bầy tất cả những buồn vui, lo lắng cho nhau nghe. Trước khi chia tay Kiên muốn mời tôi đến nhà trong một bữa cơm tối, nhờ tôi khuyên nhủ và chỉ dậy cho Hậu những điều cần thiết giúp cho Hậu vượt ra khỏi vũng lầy mà nó đang gặp. Chẳng một chút ngần ngại tôi từ chối :

-Cậu lại lầm lẫn nữa rồi! Việc khuyên răn, chỉ dậy con trai của cậu phải do chính cậu làm, không phải là tôi. V́ chính cậu là người gián tiếp liên quan đến cá tính nó chứ không phải tôi. Cậu hăy h́nh dung tôi lấy tư cách ǵ để khuyên răn, chỉ bảo nó ? Giả dụ khi tôi nói với nó, nó không vui, không thích mà nói thẳng với tôi, xin bác đừng đóng vai của một kẻ thầy đờ́, dậy dỗ người khác! Lúc đó tôi sẽ ra sao ngoài cúi đầu xấu hổ ra về ?!

Kiên trả lời:

-Cậu nói có lư, tôi sẽ cố gắng giải bầy cho con tôi như cậu chỉ dẫn, hy vọng cũng như tôi nó sẽ nh́n thấy sự sai lầm mà sửa đổi. Tuy nhiên thế nào th́ cũng mong cậu cho nó một lần gặp mặt. Tôi tin với những lời khuyên rất thiết thực của cậu, nó sẽ nh́n thấy rơ sai lầm hơn mà sửa đổi. Mong cậu v́ t́nh thân của chúng ta mà đồng ư giúp đỡ gia đ́nh tôi.

Cuối cùng tôi cho Kiên biết, khoảng 2 tuần lễ nữa tôi phải về lại Thuỵ Sĩ, nhưng suốt tuần lễ tới, tôi không ở Sàigon nên không thể gặp nhau được. Tôi cũng nói rất minh bạch với Kiên, tôi chỉ có thể gặp Hậu khi anh ta có tinh thần phục thiện và thực ḷng muốn gặp tôi mà thôi. Cuộc gặp gỡ cũng sẽ tại nơi đây, đơn giản với một bữa cơm trưa văn pḥng như hôm nay.

Kiên mừng rỡ, nắm tay tôi với lời nói rất thân t́nh cho biết là sẽ thuyết dụ, phân trần cho con trai của ḿnh hiểu rất rơ vấn đề trước khi gặp tôi để được nghe những lời khuyên tốt đẹp mong thoát được t́nh trạng chán chường hiện nay.

&

Đúng như dự tính, khi tôi về lại Saigon th́ ngay hôm sau Kiên điện thoại đến, mừng rỡ cho biết suốt tuần lễ vửa qua gần như ngày nào vợ chồng Kiên cũng tâm sự, giải bầy phải trái với con trai. Kết quả không ngờ, Hậu cũng nh́n thấy sự sai trái của ḿnh. Không c̣n gặp gỡ bạn bè say xỉn, ban đêm về nhà, than vắn thở dài chửi vợ mắng con như trước nữa, mà c̣n mong đợi được gặp lại tôi để học hỏi.

Ngay hôm sau, như dự tính chúng tôi gặp nhau ăn bữa cơm trưa sơ sài tại quán cơm văn pḥng, Kiên tế nhị lấy cớ lên Saigon mua sắm, để cho tôi và Hậu nói chuyện bên tách cà phê. Đúng như Kiên nói, người thanh niên, con trai của anh ta mà tôi đă gặp mấy năm trước hoàn toàn đổi khác. Vẻ kiêu ngạo, thích nói về cái tôi tài năng của ḿnh. Không tiếc lời chê bai, than văn về những sai lầm yếu kém cùa bạn đồng nghiệp và người lănh đạo của ḿnh đă hoàn toàn biến mất. Thay vào đó, Hậu ngồi trước mặt tôi, một thanh niên khiêm nhường, im lặng lắng nghe những lời khuyên nhủ của tôi, tỏ vẻ ân hận v́ những sai lầm, chủ quan do thiếu kinh nhiệm trong quá khứ. Đă gây ra những rắc rối, phiền phức cho chính ḿnh và cả cho bố mẹ, vợ con. Đúng như vậy Hậu cao ngạo, ngênh ngang của mấy năm trước, Hậu của trầm lặng, ánh mắt buồn suy tư đang ngồi trước mặt tôi hoàn toàn khác nhau. Chính sự đổi thay ngỡ ngàng đó đă cho tôi cảm giác vui vẻ, yên tâm khi nói chuyện với anh ta.

Tôi chẳng c̣n ngại ngần khi nói cho Hậu nghe rất nhiều về những từng trải buồn vui, vinh nhục của chính cá nhân tôi trong gần 40 năm bươn trải kiếm sống ở hải ngoại. Tôi kể cho anh ta nghe, ngày đầu tiên khi tôi đến đại học bách khoa của Thuỵ Sĩ nhận việc làm. Ngay ngày hôm đó, tôi đă chứng kiến một người bạn Thuỵ Sĩ, cũng là một thành viên trong nhóm khảo cứu của tôi trong tương lai. Anh ta đang đứng trước một tấm bảng đầy nhóc những phản ứng sinh hoá học. Anh ta thao thao bất tuyệt giảng giải về cơ chế sự biến đổi sinh hoá trong cơ thể con người cho một nhóm khoảng 10 sinh viên đứng nghe và ghi chép. Tôi im lặng đưa mắt kín đáo nh́n anh ta, rồi tôi tự hỏi với tài năng thô thiển của ḿnh liệu tôi có thể theo kịp anh ta ở một mức thấp nhất trong công việc của ḿnh hay không ?

Rồi cũng v́ nh́n thấy ánh mắt chân t́nh, thích thú theo dơi của Hậu khi nghe tôi kể chuyện, tôi lại dẫn ngưới thanh niên ngồi trước mặt tôi vào một câu truyện khác của đời tôi. Rất nhiều lần trong những dịp đi tham dự các cuộc hội thảo về chuyên môn hoá thực phẩm. Tôi đă bao lần thấy người diễn giả c̣n khá trẻ , khoảng trên dưới 40 tuổi đang phát biểu về những bài khảo cứu của ông ta trước hội nghị. Ṭ ṃ, tôi ḍ xem danh sách mới biết ông ta, dù c̣n rất trẻ nhưng đă là giáo sư thực thụ của một đại học nổi tiếng trên thế giới. Ông ta đă có hàng chục bài khảo cứu khoa học trong những tạp chí chuyên môn nổi tiếng trên thế giới… Tôi đă lịm người, suy nghĩ về cái tôi quá nhỏ bé, thấp kém của ḿnh trước nhân gian rộng lớn mà buông tiếng thở dài buồn bă. Đúng như vậy, trước những con người tài năng như vậy, làm sao mà tôi dám huênh hoang cho rằng ḿnh tài giỏi hơn người nếu không muốn nhận lấy những nụ cười kín đáo chê bai của tha nhân?

Hậu im lặng, ra vẻ rất chú ư theo dơi những câu truyện từng trải, nhưng rất thật của tôi. Thỉnh thoảng người thanh niên xen vào với những câu hỏi rất nhẹ nhàng, khiêm cung đă cho tôi hiểu rất rơ là những lời khuyên răn chí t́nh, cũng như những câu truyện kể lể rất thực tế của tôi đă thấm đậm vào suy nghĩ của Hậu. Tự nhiên tôi có cảm giác mến thương và cảm phục sự phục thiện quá chân thành của người thanh niên trẻ, muốn gần gũi anh ta hơn. Muốn hết ḷng hướng dẫn để cho anh ta biết rơ về tài năng của ḿnh mà tin tưởng, phấn đâu vươn lên. Sau một tí đắn đo tôi nói với Hậu:

-Với cái nh́n của bác, cháu là một người có nhiều khả năng, cá tính rất tốt, biết nhận đúng sai khi có người chỉ cho cháu biết. Nếu cháu tận dụng những cái mạnh đang có đồng thởi bổ sung, sửa chữa những cái yếu của cháu. Bác tin tưởng là cháu sẽ thành công ở một mức độ nào đó.

Ngần ngừ tí chút tôi nói tiếp với Hậu:

-Bác muốn nêu ra cho cháu một số điểm, theo bác nó là cái khung của thành công mà bác tự suy nghĩ ra. Cháu thử dựa vào đó mà xét đoán về ḿnh xem sao:

1-Tài năng: Có thể thu nhập từ học đường, sách báo hay từ kinh nhiệm sống và dĩ nhiên từ tư chất bẩm sinh mà có .

2-Tham vọng: Là cái đích giúp người ta tiến đến thành công. Chẳng có thành công cho một kẻ chán đời, không có ư chí và buông xuôi.

3-Học hỏi liên tục: Thế giới luôn luôn biến chuyển, không tiếp thu cái mới, thức thời th́ làm sao tồn tại được chứ chưa nói đến chữ thành công.Không muốn học cái mới, tức là đứng lại, chờ đào thải!

4-Thời điểm: Dịp may không bao giờ chờ đợi,người thành công là biết nắm bắt lấy nó đúng thời điểm ( timing).

5-Sức khoẻ: Thành công không có hay nhanh lụi tàn nếu cơ thể bệnh hoạn về tâm hồn cũng như thể chất. Tích cực trong cuộc sống, yêu đời, tinh thần lạc quan … Những yếu tố căn bản giúp người ta hăng say phấn đấu.

6-Hạnh phúc gia đ́nh: Làm sao rảnh tâm trí để tính toán khôn ngoan, chính xác được khi gia đ́nh là một hoả ngục ?

7-Tiềm năng: Liên quan đến vật chất và giao tế … Là những yếu tố rất thực tế trong thành công. Nước lă làm sao nấu thành hồ được ?

8-Nhân sự: Cộng tác viên, thân hữu của ḿnh có tài năng, tín cẩn, những yếu tố nhân sự phải có trong quản trị đưa đến thành công.

9.May mắn: Không thể có thành công nếu thiếu may mắn. Làm sao một cơ sở tồn tại và phát triển được nếu bị thiên tai, chiến tranh huỷ diệt?!

10.Đạo đức: Đây có thể là một yếu tố rất mù mờ, không dễ dàng xác định đúng sai ( vi thương bất phú !), nhưng không có nghĩa không có những ngoại trừ hay giới hạn của đạo đức . Chẳng có thành công nào bền lâu cho bạo tàn, vô đạo đức.

Sau khi nêu ra những suy nghĩ của ḿnh cho người bạn trẻ nghe, tôi nói tiếp:

-Đó là những tiêu điểm của sự thành công mà bác đă tự nghĩ ra, chẳng có ǵ để nói là chính xác hoàn toàn. Bác tin là nó nêu lên được những tiêu chí quan trọng để cháu suy nghĩ và tự xét đoán về khả năng của cháu xem sao? Qua cái nh́n của bác, cháu có khá nhiều điểm cộng, vấn đề là cháu có khả năng biết rơ cái điểm cộng của ḿnh diễn giải nó cho hợp lư, đồng thời săn t́m, bổ túc những cái mà cháu chưa có hay khiếm khuyết. Cố lên, bố mẹ và gia đ́nh cháu đang hy vọng nhiều nơi cháu đó.

Suốt mấy tiếng đồng hồ sau bữa cơm trưa, tôi và người thanh niên đáng mến càng lúc càng gần gũi, thân thiện nhau hơn. Tôi trải ḷng ḿnh, trả lời tất cả những thắc mắc xấu đẹp, buồn vui và cả những thua kém, thất bại ê chề trong suốt hơn 50 năm ra đời kiếm sống, sinh nhai của tôi từ lúc c̣n tôi ở VN cho anh ta nghe. Tôi cũng chẳng giấu giếm, mà cho Hậu biết trong 10 tiêu chuẩn kể trên. Cá nhân của tôi gần như ở mức quá kém cỏi chỉ v́ tiềm lực trí tuệ cũng như nhiều điều kiện khác của tôi quá tầm thường, yếu kém. Chính v́ biết rất rơ về ḿnh nên suốt cuộc sinh nhai, tôi chỉ có một cách duy nhất là dựa vào sự chăm chỉ, ngay ngắn khi làm việc, phục tùng và tôn trọng cấp trên để bù lấp cho những thua kém của ḿnh. Đúng như vậy tôi không có tham vọng v́ biết đó là chuyện hăo huyền, tôi chỉ mong an nhàn trong cuộc sống, thế mà thôi !

Chúng tôi chia tay trong cảm mến dành cho nhau, khi ánh tà dương đă lấp loé ngọn cây. Tôi cho Hậu biết, vài ngày c̣n lại tại Vietnam trước khi trở lại Thuỵ Sĩ, tôi dành thời gian để thăm viếng thêm một lần nữa mộ phần của bố mẹ tôi, gặp gỡ vài người thân quen những người đang vật lộn với tuổi già và bệnh hoạn. Tôi nhờ Hậu chuyển lời chào giă biệt đến bố mẹ và vợ con Hậu v́ không c̣n thời gian gặp lại nhau để hàn huyên nhưng vẫn mong sẽ tái ngộ vào lần về nước sắp tới của tôi.

&

Rồi mấy lần về nước rong chơi tiếp theo, tôi luôn luôn được vợ chồng Kiên chào đón rất thân t́nh. Họ luôn luôn nói đến ơn nghĩa, cho rằng nhờ những lời khuyên răn, chỉ bảo của tôi đă giúp cho Hậu, con trai của họ trở thành một con người khôn ngoan, thành công trong xă hội. Đến nhà Kiên mấy lần nhưng tôi chỉ gặp Hậu vài lần, anh ta chỉ bắt tay tôi nói vài lời chào hỏi, cám ơn rồi xin lỗi, vội vàng từ giă ra đi v́ công việc. Hậu đang kinh doanh bất động sản và tổ chức những tours du lịch cho khách quốc nội và quốc tế tại thị trường Viet Nam, công ty của Hậu có hàng chục chi nhánh tại các tỉnh thành lớn trong toàn quốc. Thuỷ vợ của Hậu cũng đă phải bỏ công việc của hăng mỹ phẩm, để cùng với chồng lo việc kinh doanh của gia đ́nh. Chỉ có một lần duy nhất chúng tôi gặp nhau, nói chuyện dài lâu nhất đó là trong bữa tiệc tiễn đưa con trai đầu ḷng của Hậu đi Mỹ du học. Thành công nhanh chóng của Hậu đă đi ra ngoài tưởng tượng không những của tôi mà cả vợ chồng Kiên nữa.

Có lẽ cuộc sống luôn luôn ẩn tàng những chuyển biến ra ngoài tính suy, mang đến cho người ta những ngỡ ngàng không mong muốn. Đại dịch Covid-19 xẩy đến như một như một trận cuồng phong cho loài người, với hơn 6,5 triệu người ra đi. Trong khoảng 2 năm đầu tiên tung hoành của trận dịch, tôi không có điều kiện về VN rong chơi như mong muốn. Măi đến mùa xuân vừa qua ( 2022 ) thủ tục du lịch đă có phần thông thoáng, tôi lại về VN du lịch, rong chơi. Cũng như mọi lần trước, sau vài ngày nghỉ ngơi, giữ ǵn ăn uống cho cơ thể làm quen với thời tiết, thực phẩm tại quê nhà. Tôi mới dám liên hệ với bạn bè, thân quyen để gặp nhau tính chuyện vui chơi. Như mọi lần, tôi điện thoại đến gia đ́nh Kiên, tôi giật ḿnh, không tin vào tai ḿnh khi vợ Kiên cho biết khoảng 6 tháng trước, vợ chồng Kiên đă vướng vào căn bệnh quái ác đó, Kiên có bệnh nền về phổi nên đă ra đi sau khoảng gần 3 tháng chống chọi.

Thật buồn, khi tưởng nhớ đến người bạn thân thiết thủa thiếu thời, nhưng biết làm ǵ hơn là dành một khoảng khắc rất chân t́nh nhớ về những kỷ niệm, 2 đứa chia nhau gói xôi, chiếc bánh khi đến trường, thời tiểu học. Rồi cả hai cùng ngạo nghễ vượt qua cấp tú tài, rồi đại học trước khi bước vào ngưỡng cửa phong hầu, nhập thế nhân gian. Nhưng cũng v́ thời thế mà xa nhau năm 1975, gặp lại chưa kịp nói hết vui buồn, vinh nhục trong thời gian xa cách. Chưa nói hết cho nhau nghe về thành công, thất bại của lũ con, lũ cháu th́ đă măi măi chia ly. Thật buồn, nhưng biết nói sao khi cuộc sống vẫn có cái ǵ đó mà người ta gọi là ngẫu biến, bất chợt đến với ḿnh mà không ai đoán trước được. Qua lời kể lể của vợ Kiên, Kiên ra đi rất thanh thản, không tí lo lắng v́ đă nh́n thấy những thành công vượt trội, hạnh phúc gia đ́nh tràn trề của đứa con trai mà Kiên lo lắng cũng như thương yêu, hy vọng nhất.

Cũng trong lần phúng viếng đó, tôi đă gặp lại Hậu, chứng kiến sự thành công ngoạn mục của anh ta sau gần 3, 4 năm cách biệt. Hậu đang là người điều hành chủ chốt của một công ty cổ phần về dịch vụ lữ hành và khách sạn, có chi nhánh tại nhiều tỉnh thành du lịch trong toàn quốc. Vài năm qua v́ ảnh hưởng bởi dịch bệnh Corona, hoạt động của công ty có phần khựng lại nhưng gần đây đang trên đà trổi dậy. Bên cạnh đó công ty c̣n lấn sâu vào lănh vực bất động sản, hiện đang phát triển vào dịch vụ cho thuê, mua bán bất động sản cho người bản xứ cũng như ngoại kiều sinh sống tại VN, Thuỷ vợ của Hậu đang giúp chồng điều hành phân khúc này .

Hết

Swizerland Octber 2022 ( Lưu An Vũ Ngọc Ruẩn )

 


Vài hàng về tác giả :

Lưu An là bút hiệu của anh Vũ Ngọc Ruẩn. Anh Ruẩn  sinh năm 1946 tại Xuân Trường, Nam Định, Việt Nam. Bút hiệu Lưu An & Thượng Xuyên Lộ, cựu học sinh Chu Văn An 59-66, tốt nghiệp Master về Food Sciences đại học Kagoshima, Japan 1977. Anh Ruẫn hiện đang sinh sống tại Thụy Sĩ. Cảm tưởng về thơ văn của Lưu An xin gởi về  .....

........

® "Khi phát hành lại thông tin từ trang này cần phải có sự đồng ư của tác giả 
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com"