Truyện số 26

KHÔNG NÊN Đ̉I HỎI NHIỀU NƠI CON CÁI

FUKUZAWA Yukichi (*)

Dịch: Nguyễn Sơn Hùng

Lời người biên dịch: Không biết có phải do ảnh hưởng của Fukuzawa Yukichi không mà hiện nay hầu hết cha mẹ ở Nhật Bản đều không muốn làm phiền đến con cái vào tuổi già. Họ lo chuẩn bị cả chi phí sinh hoạt khi c̣n sống và phần mộ khi qua đời!

Làm con phải hiếu thảo với cha mẹ là chuyện đương nhiên, không cần nói. Từ lúc chào đời đă được cha mẹ tận tâm tận sức nuôi dưỡng, giáo dục nên hiếu thảo đền đáp lại ơn này là nghĩa vụ đương nhiên của con cái. Người bất hiếu giống như người không phải người. V́ là nghĩa vụ đương nhiên, nên có hiếu thảo cũng không có ǵ để phải khen ngợi.

Tuy nhiên điều mà tôi muốn các bậc cha mẹ nên lưu ư ở đây là không nên đ̣i hỏi quá nhiều nơi con cái. Sanh con và nuôi dưỡng giáo dục chúng không những là nguyện vọng của cha mẹ mà cũng là nghĩa vụ không thể trốn tránh đối với xă hội để xă hội tồn tại. Do đó, để thực hiện ước mong của bản thân và nghĩa vụ xă hội, sanh con và nuôi dưỡng chúng khỏe mạnh, dạy dỗ tinh thần chúng thuần lương và biết hiếu thảo là việc đương nhiên chúng ta phải làm.

Nếu con cái không biết hiếu thảo, chúng ta có thể quy trách nhiệm và trách cứ chúng, đó là quyền của cha mẹ. Tuy nhiên, nếu chúng ta tiến xa hơn, đ̣i hỏi chúng phải trông nom, săn sóc đời sống, sinh hoạt của chúng ta là vượt quá phạm vi nên có của cha mẹ đối với con cái.

Cơ bản là con người phải sống độc lập. Do đó, chúng ta phải hiểu rằng sau khi đă được cha mẹ dưỡng dục đến trưởng thành cho đến ĺa đời, chúng ta phải tự lo sống một ḿnh. Nghĩa là, trong khi cơ thể c̣n khỏe mạnh chúng ta phải làm việc để vừa có đủ ăn mặc ở và chuẩn bị cho cuộc sống khi lớn tuổi. Nếu chúng ta đă chuẩn bị được, chúng ta sẽ không làm phiền toái đến người khác và ngay cả đến các con cái. Chúng ta chỉ cần t́nh thương yêu của chúng, không cần ǵ khác hơn.

Nếu con cái có ḷng thương yêu nghĩ đến cha mẹ, muốn cha mẹ có đời sống sung sướng, vui vẻ hơn nên tặng quà, tặng tiền cho cha mẹ. Những trường hợp như vậy chúng ta không phải ngần ngại, chối từ như đối với người ngoài mà nên vui vẻ đón nhận lấy.

Trong thế giới rộng lớn này đôi khi có những cha mẹ hiểu sai chủ ư nói trên cho rằng “chúng tao là bậc cha mẹ, chúng mày là phận con cái. Con cái phải nuôi dưỡng cha mẹ là nghĩa vụ đương nhiên”, rồi bắt con cái phải trang trải, phụ trách tất cả chi phí sinh sống của ḿnh. Trường hợp tệ hại hơn là mặc dù c̣n khỏe mạnh nhưng mượn cớ là ẩn cư, về hưu rồi không những ỷ lại vào con cái mà c̣n bắt con cái phải cho họ có cuộc sống xa hoa, làm con cái phải khổ sở.

Một số người ngu dốt trong tầng lớp nghèo khó của Nhật Bản c̣n có một phong tục rất đau đớn là bán con gái ḿnh vào lầu xanh hoặc nơi ăn chơi, để bớt khó khăn sinh kế của bản thân. Trong tầng lớp trung lưu cũng có những cha mẹ không nghĩ việc giáo dục là bổn phận, sớm cho con cái thôi học để đi làm để có thu nhập cho bản thân. Mức độ xấu tốt có chênh lệch nhưng bản chất hy sinh con cái cho cuộc sống của bản thân th́ không khác ǵ với trường hợp cha mẹ bán con gái vào lầu xanh. Phải nói đây là những cha mẹ không có ḷng thương yêu con cái.

Lư tưởng là cha mẹ có t́nh thương con cái sâu xa, con cái hiếu thảo với cha mẹ. Nhưng một khi con cái đă trưởng thành, sống độc lập, cha mẹ phải biết hạn chế đ̣i hỏi đối với con cái.

Nghĩ đến trường hợp có đối lập và tranh chấp về tiền bạc hay vật chất giữa cha mẹ và con cái, t́nh cảm quan trọng, thiêng liêng giữa đôi bên sẽ bị tổn thương, cha mẹ cần phải biết tự kiềm chế yêu cầu của bản thân đối với con cái. Đây là điều cha mẹ cần phải lưu tâm để ư.

Nguyễn Sơn Hùng

Tháng 6/2017

(*) Nguồn: Truyện số 26 trong quyển “Phúc Ông Trăm Truyện” của Fukuzawa Yukichi, 1897, Thời Sự Tân Báo Xă phát hành.