Truyện số 73

KHÔNG CẦN PHẢI LO NGẠI TR̀NH ĐỘ GIÁO DỤC

CỦA MỘT QUỐC GIA QUÁ CAO

 

FUKUZAWA Yukichi (*)

Dịch: Nguyễn Sơn Hùng

 

Có nhiều người chủ trương như sau.

“Hiện nay chính phủ đang phát triển giáo dục đến tận các nơi dân số ít. Kết quả của việc này là giáo dục đến con cháu của nhà nông cũng biết đọc sách, hiểu biết đạo đức (triết học) và khoa học. Từ đó nói xă hội văn minh hơn th́ có lẽ là văn minh hơn thật, nhưng đó chỉ là nâng cao phẩm hạnh, khí khái của trẻ em, nhưng nếu nh́n ở mặt phát triển công nghiệp, kỹ nghệ th́ đáng tiếc phải nói là bất lợi.  

Đọc sách địa lư của nhiều nước trên thế giới, nghe được t́nh trạng phồn vinh của thành phố Luân Đôn hay Ba Lê (Paris), người học biết được nơi ḿnh đang sống chật hẹp và dơ bẩn. Qua các dịp tiếp xúc, hiểu biết các tác dụng, chức năng của nhiều loại máy móc, thiết bị trong các lớp học ở trường, người học phát giác ra việc gánh phân, nước tiểu tưới cho ruộng rẫy là đă lỗi thời. 

Đặc biệt báo chí là công cụ đem đến ḷng ham muốn của giới trẻ. Giới trẻ sẽ hiểu và quan tâm đến thời cuộc, không c̣n bằng ḷng với cuộc sống chỉ ở trong nhà và tích cực tham gia vào hoạt động xă hội. Hiện nay đang có nhiều người sai lầm trong cách chọn nghề nghiệp là sự thật. Nếu để t́nh trạng này tiếp tục, theo đà tiến bộ và phát triển của giáo dục, những nghề như nông nghiệp hay phải làm bằng tay chân sẽ không c̣n được xă hội quan tâm hay xem trọng và số người theo các nghề này ngày càng ít đi. Kết quả nền tảng công nghiệp của quốc gia sẽ bị đă kích trầm trọng. Tóm lại, là tai hại do tŕnh độ quá cao của giáo dục gây ra cần có giải pháp thích hợp.” 

Mới nghe qua, chúng ta có thể nghĩ chủ trương trên có lư nhưng trong thực tế không thể đúng được.  

Những người có chủ trương nói trên h́nh như thấy người trẻ ở thôn quê kiêu ngạo nên quy kiêu ngạo đó là lỗi của phát triển giáo dục đến thôn quê. Nhưng thực tế không phải vậy mà ngược lại. Việc kiêu ngạo của các người trẻ thôn quê nói trên cần phải được xem là chứng cớ cho thấy rơ ràng rằng giáo dục thật sự chưa được phát triển rộng răi ở nông thôn. Thông thường ở đời bất kỳ chuyện ǵ, cái ǵ ít có th́ được người đời quư trọng. Học vấn cũng vậy. Ngày nay ở các vùng thôn quê không có ǵ tiến bộ, gần giống như thôn quê của thời đại mạc phủ Edo ngày xưa. Số người ở vào lứa tuổi 40 đến 50 được giáo dục chính quy rất ít. Ở địa phương nơi mà số người trẻ đến trường hiếm hoi th́ chẳng khác hạc giữa bầy gà nên được mọi người xem trọng, nên kiêu ngạo tăng lên là lẽ đương nhiên. Tuy nhiên, về sau này khi số người đi học tăng lên ở thôn quê, sẽ không c̣n được mọi người trọng vọng như trước. Người ở thôn quê hay người ở thành thị không có ǵ khác nhau, mỗi người đều phải theo nghề nghiệp của ḿnh để sinh kế không c̣n con đường nào khác. Tuy nhiên, dù buôn bán hay làm ruộng nhưng nếu có học vấn, kiến thức th́ suy nghĩ đạo lư của sự việc sẽ dễ dàng hơn, giáo dục mang lại lợi ích này. 

Nói rằng một khi giáo dục được phổ biến rộng răi th́ mọi người sẽ chán ghét các nghề nghiệp không được xă hội xem trọng là điều không thể có. Đó chỉ là không tưởng, không đáng để ư. Hăy xem lịch sử chứng minh sự thật này. Nếu chúng ta ngược ṿng thời gian về 300 năm về trước, so với lúc đó giáo dục của ngày nay có thể nói là đă đạt tới đỉnh cao. Nếu chủ trương trên nói trên đúng th́ ngày nay sẽ không c̣n có ai theo đuổi các nghề nghiệp mà xă hội không trọng vọng. Nhưng hiện nay không những điều này đă không xảy ra mà nhân số gia tăng và chênh lệch giàu nghèo càng ngày càng lớn và số người nghèo cũng gia tăng theo.  

Có nhiều trường hợp, người nghèo nhờ trí tuệ, kiến thức của giáo dục mang lại không ít lợi ích trong nghề nghiệp. Số người theo các việc làm mà xă hội không xem trọng cũng không thiếu.  

Tóm lại, khôn ngoan hay ngu dại là tương đối. Ở xă hội của toàn người tuyệt giỏi th́ người chỉ giỏi một ít sẽ thành người ngu dại. Người giỏi của hiện nay sẽ thành người dở trong vài năm sau. Nếu nói công việc mà xă hội không xem trọng là công việc của người dở, th́ theo tiến bộ không bao giờ ngừng của con người, việc phát sinh người dở tương đối cũng sẽ không bao giờ chấm dứt. Do đó, chúng ta không phải cần lo ngại giáo dục quá phổ biến hay phát triển quá rộng răi.  

Nguyễn Sơn Hùng

Tháng 6/2017 

(*) Nguồn: Truyện số 73 trong quyển “Phúc Ông Trăm Truyện” của Fukuzawa Yukichi, 1897, Thời Sự Tân Báo Xă phát hành.