Truyện số 82

TƯƠNG QUAN GIỮA CƠ THỂ VÀ TINH THẦN

FUKUZAWA Yukichi (*)

Dịch: Nguyễn Sơn Hùng

***   

Tuổi thọ của con người có giới hạn. Để sống thọ chỉ có một cách là “nhiếp sinh” (1). Y học dạy chúng ta nhiều điều xác thực để sống khỏe mạnh, sống lâu. Nhưng y học hiện nay chỉ đối tượng, xem xét một cách khoa học về mặt vật chất c̣n ở phương diện tinh thần th́ chưa được đầy đủ. Nói như vậy không có nghĩa là y học không xem xét về mặt tinh thần nhưng y học hiện nay chưa biết tường tận, xác thật về quan hệ của cơ thể và tinh thần, và ảnh hưởng của tinh thần đối với các bệnh tật. 

Tác dụng của tinh thần là vô h́nh nên rất khó để nghiên cứu, xem xét. Mặc dù vậy nhưng rơ ràng có quan hệ mật thiết giữa cơ thể và tinh thần. Thí dụ chúng ta hăy so sánh trường hợp quân đội ở trong thời chiến và thời b́nh. Trong thời chiến, dĩ nhiên điều kiện ăn mặc ở, săn sóc chữa trị các bệnh trạng không thể đầy đủ như trong thời b́nh, có nghĩa là không được dưỡng sinh (vệ sinh). Nhưng khi xem xét t́nh trạng của cơ thể trong thời chiến chúng ta sẽ thấy t́nh trạng sức khỏe tốt hơn gấp bội và số người bệnh cũng ít hơn nhiều so với thời b́nh.  

Những người đi biển, ăn uống hay thời gian ngủ, nghỉ ngơi cũng ít hơn b́nh thường. Những người làm công việc khai thác khoáng sản trong hang động, môi trường rất không dưỡng sinh. Nhưng cả hai đều không có tai hại ǵ.  

Lại có một người mẹ lớn tuổi trông không được khỏe mạnh lắm đang nuôi dưỡng các con c̣n nhỏ dễ thương. Bà hết ḷng mong mỏi sống và nói rằng bà không thể chết trước khi các con bà đến tuổi trưởng thành. Lạ lùng thay, bà mẹ này sống rất thọ!  

Những thí dụ như trên nhiều không thể kể hết. Bởi v́ ư chí đă nhất quyết nên tinh thần cũng “căng thẳng”, phấn đấu. Nhờ đó mà cơ thể duy tŕ khỏe mạnh (2). Do đó, chúng ta nên quan tâm đến tương quan giữa cơ thể và tinh thần. 

Trái với các thí dụ trên, có nhiều phụ nữ sau khi mất chồng, mất con tinh thần trở nên tâm tối, xuống dốc rồi phát bệnh. Đặc biệt có nhiều cặp vợ chồng sống ḥa thuận hạnh phúc đến già nhưng khi người bạn đời của họ tạ thế, người c̣n lại đột nhiên không c̣n muốn sống tiếp nên chẳng bao lâu cũng chết theo

Có nhiều người lớn tuổi sắp từ trần nhưng cố duy tŕ ư sống chờ người con về từ phương xa. Và họ có thể sống đến khi người con về. Nhưng sau khi thấy được mặt con hay tṛ chuyện vài lời th́ họ trút hơi thở cuối cùng. 

Kết cuộc, các thí dụ cho thấy một khi con người mất hy vọng hay tinh thần không c̣n “căng thẳng”, phấn đấu th́ cơ thể cũng phát sinh thay đổi.  

Nếu như suy nghĩ trên đúng th́ chúng ta có thể dễ dàng t́m ra phương pháp sống mà không mắc bệnh khi ở thành thị, nơi mà có rất nhiều bụi bặm, không sạch sẽ và không tốt cho sức khỏe. 

Hầu như mọi người sống ở thành thị đều nghèo khó, 10 người hết 9. Người sống ở thành thị luôn luôn bận rộn, bị cuộc sống đuổi rượt. Họ muốn vươn cao hơn, theo đuổi tiền tài, danh vọng, chạy ngược, chạy xuôi. Hai ba ngày không ngủ, không ăn uống đầy đủ là chuyện b́nh thường. Cạnh tranh v́ cuộc sống, danh dự, lợi ích giống như binh sĩ ngoài trận địa bị đói phải đi t́m thức ăn, giống như phải tàn giết kẻ địch để được quân công, thành tích chiến đấu, không có thời giờ hay thong thả để nghĩ đến dưỡng sinh (vệ sinh). 

Nhưng nhờ có tinh thần “căng thẳng”, phấn đấu đó mà họ không bị bệnh. Nói cách khác, chúng ta có thể nói người sống trong môi trường xấu đầy bụi bặm ở thành phố không bị bệnh là nhờ họ phải chạy đua với cuộc sống, là nhờ họ ham muốn, theo đuổi lợi ích và danh dự.  

Trong những người sống ở thành thị có người chưa lớn tuổi lắm nhưng thường hay tự nói rằng so với khi trước gần đây số lần bệnh nhiều hơn, ư chí phấn đấu cũng giảm đi. Mặc dù họ không nói ra nhưng phần lớn là những người đă có địa vị trong xă hội và có tài sản, một phần mục đích cuộc đời của họ đă được toại nguyện nên họ an tâm không c̣n lo lắng và tinh thần họ không c̣n “căng thẳng”, phấn đấu như trước.  

Ngược lại, những người lao động thuộc giới hạ lưu làm việc cực nhọc nhiều năm nhưng vẫn không thoát khỏi t́nh trạng nghèo khó nhưng họ vẫn khỏe mạnh. Lư do là v́ để sinh sống tinh thần họ luôn luôn phải “căng thẳng”, phấn đấu cho vấn đề ăn mặc ở. Trường hợp có người khổ sở v́ bệnh là trường hợp của những người thật sự ăn không đủ, mặc không đủ. 

Nếu như nội dung nói trên đúng th́ tầng lớp cần phải t́m phương cách tránh bụi bặm của không khí dơ bẩn của thành thị là giới giàu có trên bậc trung lưu của xă hội. Đối với những người đang khổ nhọc, gắng hết sức làm việc việc này không cần thiết. 

Nguyễn Sơn Hùng

Tháng 6/2017 

(*) Nguồn: Truyện số 82 trong quyển “Phúc Ông Trăm Truyện” của Fukuzawa Yukichi, 1897, Thời Sự Tân Báo Xă phát hành. 

Chú thích

(1)  Theo Từ điển Hán Việt của Trần Văn Chánh, “nhiếp” nghĩa nuôi dưỡng, “nhiếp sinh” tương tự “dưỡng sinh” nghĩa giữ ǵn sức khỏe. Theo từ điển Thiều Chửu: “nhiếp” là thu nhiếp lại như nhiếp ảnh; “nhiếp sinh” là thu nhiếp tinh thần để nuôi ḿnh cho khỏe. Giải nghĩa của Thiều Chửu khó hiểu nhưng cho chúng ta h́nh dung được vai tṛ của tinh thần của từ này. Giải nghĩa của Trần Văn Chánh dễ hiểu hơn nhưng chỉ diễn giải được mặt vật chất của từ không giúp ta h́nh dung vai tṛ của tinh thần. Do đó, chúng ta có thể hiểu “nhiếp sinh” như “dưỡng sinh” là giữ vệ sinh về cơ thể, ăn uống, hô hấp và tinh thần cũng cần “căng thẳng” hay khẩn trương, phấn đấu vừa phải.

(2)   Giải nghĩa của Thiều Chửu về “nhiếp sinh” có lẻ theo ư này.