TRUYỆN BANZAN T̀M THẦY ĐỂ HỌC

Nguyễn Sơn Hùng

***

Được giới thiệu của con rể của lănh chúa Ikeda Terumasa, năm 16 tuổi (1634) Kumazawa Banzan đă phục vụ cho cháu nội ông là Ikeda Mitsumasa, sau là lănh chúa của phiên Okayama. Năm 1637 (19 tuổi) Banzan xin đi tùng quân dẹp loạn nhưng không được chấp nhận nên trở về quê. Sau đó Banzan đi đây đó để t́m thầy học. Năm 1641 (23 tuổi) trên đường t́m thầy, khi nghe một vơ sĩ (samurai) ở quán trọ kể lại chuyện người dẫn ngựa mướn ở quê của Nakae Tôju (1), Banzan quyết định đến nhà Tôju xin được học.

Đến nhà riêng cũng là nơi Tôju đang dạy học cho các trẻ em trong thôn, Banzan tŕnh bày nguyện vọng và cúi thấp đầu xin Tôju nhận làm học tṛ. Tôju (34 tuổi) rất ngạc nhiên v́ trước nay tiên sinh chỉ nhận học tṛ ở thôn, không có samurai nào ở nơi xa đến yêu cầu như vậy. Tiên sinh đă lễ độ từ chối thỉnh nguyện của chàng samurai trẻ tuổi. Nhưng thanh niên Banzan vẫn kiên tŕ, anh không thể nào bỏ đi một người mà anh đă quyết định chọn làm thầy. Tuy nhiên ư chí cũng người thầy cũng kiên cố, bởi v́ tiên sinh nghĩ chắc chắn người khách kia đă hiểu lầm, ḿnh chỉ là thầy của trẻ trong thôn.

Đây là giằng co giữa ḷng kiên tŕ của người ham học và tinh thần khiêm tốn của bậc thầy dạy.

Khi chàng thanh niên biết rằng dù có nói hoặc thỉnh nguyện thế nào cũng không ích lợi ǵ cho việc thầy chấp nhận cho học nên quyết ư lấy sự bền tâm của ḿnh để khắc phục tinh thần khiêm tốn của thánh nhân. Do đó anh lấy áo khoác bên ngoài trải ra ở gần cửa sảnh trước nhà, ngồi giữ đúng tư thế, đặt 2 kiếm của samurai bên cạnh, và 2 tay để trên đầu gối. Mặc cho nắng, mưa hoặc tiếng x́ xào ngạc nhiên không hiểu của người đi đường qua lại, chàng thanh niên vẫn ngồi yên tĩnh tọa. Lúc đó vào mùa hè và địa phương này rất nhiều muỗi nhưng thanh niên nhất quyết đạt được mục đích của ḿnh nên tư thế không hề thay đổi. Ba ngày ba đêm trôi qua. Tấm ḷng cầu khẩn không lời h́nh như đă truyền đến người thầy trong nhà nhưng vẫn không có được một lời chấp nhận của thầy!

Khi đó người mẹ của Tôju, người mẹ mà tiên sinh đă từ bỏ tất cả địa vị cao quư do ông nội để lại để về quê phụng dưỡng, mới đứng ra làm trung gian. Bà đă nghĩ “Chắc chắn không nên để con bà phụ ḷng của một thanh niên đă thỉnh nguyện con bà với tấm ḷng thành như vậy. Phải chăng con bà nên nhận lời hơn là từ chối”. Nghe mẹ ḿnh nói thế, người thầy cũng bắt đầu nghĩ lại: “Mẹ đă nói vậy, chắc chắn không sai”. Kết quả người thầy chịu thua và nhận chàng samurai làm học tṛ. Đó là truyện Banzan t́m thầy để học.

Trong quyển sách “Những Người Nhật Tiêu Biểu” (2) của Uchimura Kanzô, tác giả đă đánh việc Tôju nhận Banzan làm học tṛ như sau: “Giả sử học tṛ của Tôju chỉ có Banzan th́ người Nhật vẫn nhớ ông như một trong những người có ơn lớn nhất của đất nước. Bởi v́ người học tṛ này hiểu rơ ràng thấu đáo ư nghĩa công việc lớn muốn làm của thầy ḿnh nên về người học tṛ Banzan cần phải viết thêm một quyển sách khác”.

Do hoàn cảnh gia đ́nh, Banzan học trực tiếp với Tôju chỉ được khoảng 8 tháng. Trong lời mở đầu bài thơ tiển Banzan về quê, Tôju viết: “Thông qua đồng thanh đă có được đồng khí của nhau. Thảo luận trong lúc giảng tập, tâm và tâm đă thông với nhau” (đại ư). Khi Tôju đọc được học thuyết của Vương Dương Minh, Tôju rất vui mừng và cho người truyền đạt nội dung tiên sinh đă lĩnh hội được cho Banzan. Tôju mất sớm (thọ 40 tuổi), Banzan nối tiếp chí của thầy như Kanzô đă đánh giá. Tuy nhiên việc đời không dễ: các bạn đồng môn khác đă phê phán chỉ trích Banzan kịch liệt. Việc này xin được phép để dịp khác sẽ giới thiệu đến quư độc giả.

Nguyễn Sơn Hùng

Giao thừa 31/12/2021

Ghi chú

(1) Nguyễn Sơn Hùng (2021): “Nhật Bản: Nhờ đâu tiếng thơm vẫn c̣n?”

http://erct.com/2-ThoVan/N-Son-Hung/Nhat-Ban-Nho-Dau-12032021.htm 

(2) Năm nhân vật được tác giả chọn làm tiêu biểu: Saigô Takamori, Uesugi Yôzan, Ninomiya Sontoku, Nakae Tôju, Nichiren.

Tài liệu tham khảo

1) Uchimura Kanzô: Representative Men of Japan (tiếng Anh), The Keiseisha, 1910.

2) Itô Tasaburô: Danh trước của Nhật Bản 11: Nakae Tôju & Kumazawa Banzan, Chuokôronsha, 1976.