Mùa thu [1/2]
Akutagawa, Ryunosuke
Nguyễn Ngọc Duyên (Exryu Úc) dịch

 

Nobuko là một thiếu nữ tài hoa. Khi c̣n là sinh viên ở một trường nữ đại học, cô đă nổi tiếng là văn hay chữ giỏi. Bạn cô hầu hết đều tin tưởng không sớm th́ muộn cô sẽ trở thành một cây bút mới trong làng văn học. Trong trường có đứa bạn nói với mọi người rằng Nobuko đă viết trên ba trăm trang cho một tiểu thuyết loại tự thuật. Thế nhưng khi Nobuko vừa mới ra trường th́ cô đă phải trực diện với một sự t́nh phức tạp. Mẹ Nobuko góa chồng, vất vả nuôi hai chị em cô ăn học mà đứa em gái tên Teruko chưa học xong trung học. Trước mặt người mẹ tảo tần, Nobuko ít khi có thái độ ích kỷ cá nhân và bây giờ, theo như tập quán của xă hội cô không tránh khỏi việc phải nghĩ đến chuyện lập gia đ́nh trước khi bắt đầu sự nghiệp sáng tác!

Cô có một người anh họ tên Shunkichi, một sinh viên học văn chương. Shunkichi cũng nuôi mộng trong tương lai sẽ trở thành một nhân vật trong chốn văn đàn. Từ lâu, cả hai là đôi bạn chí thân và v́ cùng thích bàn chuyện văn học nên càng ngày họ càng thân nhau hơn. Cái khác với Nobuko là Shunkichi hoàn toàn không xem trọng trường phái Tolstoi 1, hồi đó rất thịnh hành. Khi đối thoại, Shunkichi hay nói những lời lẽ châm biếm hoặc những câu cách ngôn dạy đời của Pháp. Thái độ diễu cợt và hời hợt này đôi khi đă làm phật ḷng Nobuko, vốn tư chất nghiêm trang. Tuy nhiên, Nobuko không khỏi không cảm thấy ở những lời lẽ của Shunkichi có một cái ǵ không thể xem thường.

Do đó, khi c̣n là sinh viên, hai người thường rủ nhau đi xem triển lăm hoặc nghe nhạc. Những lần như thế, hầu như lúc nào cũng có Teruko bên cạnh. Cả ba cùng tṛ chuyện và cười giỡn rất vui vẻ. Chỉ có Teruko đôi khi bị đặt ra ngoài ṿng tṛ chuyện giữa Nobuko và Shunkichi nhưng cô không lộ một vẻ ǵ bất b́nh cả. Như đứa trẻ, cô vừa đi vừa ngắm mấy cây dù hay mấy tấm khăn choàng trưng bày ở các cửa hàng. Khi Nobuko nhận ra điều này, cô liền thay đổi đề tài để gợi Teruko nói chuyện lại như trước. Mặc dù vậy, Nobuko chính là người  trước tiên quên rằng cô có cô em gái đang đi chơi chung với ḿnh. Shunkichi th́ như là vô ư với tất cả sự việc, vừa đi vừa giễu cợt vui vẻ, chậm răi nghênh ngang trong ḍng người qua lại tấp nập trên đường phố.

T́nh cảm nồng thắm giữa Nobuko và Shunkichi đă khiến đám bạn cô tin chắc là hai người sẽ kết hôn với nhau. Bạn bè người th́ ao ước có được một tương lai như Nobuko, kẻ th́ sinh ḷng đố kỵ. Đặc biệt, (điều thật là khôi hài là) người không biết Shunkichi th́ càng ganh tị nhiều hơn. Nobuko khi th́ đính chính, khi th́ cố ư làm cho bạn cô ngầm hiểu đó là sự thật. V́ vậy, trước khi hai người tốt nghiệp, h́nh ảnh tương lai của Nobuko và Shunkichi như đôi vợ chồng mới cưới đă in đậm trong trí năo của tất cả mọi người.

Khi Nobuko tốt nghiệp đại học th́ hoàn toàn trái hẳn với dự tưởng của họ, cô đột nhiên lập gia đ́nh với một thanh niên tốt nghiệp trường cao đẳng thương mại và mới làm việc cho một công ty mậu dịch ở thành phố Osaka. Sau lễ cưới vài ngày, cô theo chồng đi Osaka. Theo lời người đi tiễn ở nhà ga Tokyo, Nobuko luôn mỉm cười vui vẻ như mọi khi, thỉnh thoảng an ủi vỗ về Teruko, ngày hôm ấy khóc sướt mướt không nguôi.

Tất cả  bạn cô, không ai là không thắc mắc. Trong ḷng họ, có t́nh cảm vui sướng và t́nh cảm ganh tị, một thứ ganh tị hoàn toàn khác với thứ ganh tị hai ba năm về trước, trộn lẫn vào nhau một cách kỳ diệu. Người tin cẩn th́ nghĩ rằng cô đă chọn chữ hiếu mà phó mặc định mệnh cho người mẹ quyết định. Kẻ đa nghi th́ cho rằng cô đă thay ḷng đổi dạ. Họ cố t́m một lời giải thích thoả đáng mặc dầu họ thừa hiểu rằng những cách giải thích đó chỉ là sản phẩm của óc tưởng tượng. Tại sao Nobuko không kết hôn với Shunkichi? Câu hỏi này, khi các bạn cô gặp nhau, bao giờ họ cũng bàn tán sôi nổi như là một đề tài rất quan trọng. Tuy nhiên sau đó chừng vài tháng, họ không c̣n nhắc đến Nobuko nữa và quên luôn cả quyển tiểu thuyết trường thiên mà họ nghĩ là Nobuko sẽ cho ra đời.

Trong khi đó ở ngoại ô thành phố Osaka, Nobuko đang sống những chuỗi ngày đầy hạnh phúc. Căn nhà của vợ chồng cô nằm giữa một rừng thông yên tĩnh. Khi chồng cô đi làm vắng nhà, chỉ có mùi nhựa thông quyện với ánh sáng xuyên qua khung cửa sổ chiếm ngự bầu không khí tĩnh mịch nhưng đầy sinh khí của căn nhà mới hai tầng. Vào những buổi chiều cô đơn ấy, khi Nobuko cảm thấy ḷng ḿnh nặng trĩu, cô thường lấy ra một bức thư màu cam xếp dưới đáy một hộp đựng kim chỉ. Bức thư có những hàng chữ nhỏ đẹp:

"Chị ơi! Hôm nay là ngày cuối cùng em được ở gần bên chị. Khi viết những ḍng chữ này em không cầm được nước mắt chị ạ. Em xin chị. Em xin chị hăy tha thứ cho em. Em không biết nói làm sao trước sự hy sinh cao quí của chị. Em biết chị chấp thuận lời cầu hôn là v́ em. Chị có nói là không phải thế, em cũng không tin. Em biết rất rơ. Chị có nhớ một đêm khi hai chị em ḿnh đi xem kịch ở Đế Quốc Kịch Trường không? Chị hỏi em có yêu anh Shunkichi không. Rồi chị nói tiếp nếu em có yêu th́ em hăy lấy anh ấy đi. Chị sẽ hết sức giúp. Khi ấy, chị đă đọc lá thư em gửi cho anh Shunkichi rồi phải không? Khi em biết ḿnh mất lá thư đó, em đă hận chị. (Em xin lỗi chị, em không biết nói sao). Đêm ấy em đă hiểu những lời lẽ thân yêu của chị như là lời trêu chọc nên em không trả lời thẳng vào câu hỏi quyết định đó. Hai ba ngày sau, nghe tin chị vội vàng chấp thuận lời cầu hôn, em sững sờ cả người. Nếu có phải chết đi để xin lỗi chị, em cũng sẵn ḷng. Chị cũng yêu anh Shunkichi! Đừng có giấu em, em biết rơ mà. Em biết chắc nếu không v́ em, chị sẽ kết hôn với anh Shunkichi. Chị đă lặp đi lặp lại nhiều lần rằng giữa chị và anh Shunkichi không có ǵ cả. Rồi bây giờ, chị lập gia đ́nh với một người mà chị không yêu. Chị yêu dấu của em! Chị có nhớ em đă bảo ǵ với con gà con em ôm trong tay không? "Chào d́ Nobuko đi. Ngày mai d́ đi Osaka đó".  Em muốn cùng con gà mà em nuôi xin lỗi chị. Hôm đó, mẹ không hiểu ǵ hết chuyện giữa hai chị em ḿnh, cũng khóc.

Chị ơi! Ngày mai chị sẽ đi Osaka rồi phải không? Chị nhớ đừng bao giờ bỏ Teruko, đứa em nhỏ của chị nhé. Mỗi sáng khi cho gà ăn, chắc em sẽ khóc thầm v́ nhớ chị."

Nobuko luôn ứa nước mắt khi đọc lá thư này. Nobuko nhớ lại h́nh ảnh rất dễ thương của Teruko, nhét vội vào tay cô lá thư khi cô sắp bước lên con tàu hỏa rời ga Tokyo. Có thật cô đă hy sinh hạnh phúc của ḿnh như Teruko tưởng tượng hay không? Ḷng hoài nghi sau khi hết khóc đă làm Nobuko cảm thấy bứt rứt nặng nề. Để thoát khỏi ư nghĩ tiêu cực đó, Nobuko t́m cách khuây khỏa bằng cách nh́n về phía rừng thông. Một chặp, ánh nắng dần dần đổi sang màu vàng báo hiệu trời sắp tối.

2

Trong ṿng ba tháng đầu, như tất cả những cặp vợ chồng mới cưới, họ sống với nhau hạnh phúc. Người chồng là người ít nói nhưng tính t́nh th́ hơi giống đàn bà. Mỗi ngày sau khi đi làm về và sau bữa cơm tối, anh ta luôn dành vài tiếng đồng hồ cho vợ. Nobuko vừa đan vừa kể cho chồng nghe những truyện tiểu thuyết hay những vở kịch đang làm sôi nổi dư luận. Câu chuyện của Nobuko, đôi khi có thêm một vài triết lư về nhân sinh quan, thường thấy ở những nữ sinh tốt nghiệp trường đại học thuộc hệ Thiên Chúa giáo. Người chồng, mặt đỏ v́ men rượu, đặt tờ báo phát hành buổi tối đang đọc xuống đùi và chăm chú nghe cô nói một cách thích thú, nhưng tuyệt nhiên không góp thêm một ư kiến riêng tư nào cả.

Mỗi chủ nhật, họ thường đi du ngoạn ở ngoại ô thành phố Osaka. Những khi ở trên tàu điện, Nobuko đều nhận thấy người miền Kansai 2 không được lịch sự cho lắm ở chỗ họ ăn uống bất kể nơi chốn. Cô lấy làm hănh diện với thái độ ḥa nhă của người chồng, trông quí phái hơn một bực. Người chồng ăn mặc chỉnh tề đẹp đẽ, từ cái mũ, bộ veste cho đến cả đôi giày da màu đỏ, trông rất thanh tao. Khi chồng cô ngồi giữa đám quần chúng địa phương, tất cả như tỏa ra một mùi thơm tinh khiết giống như mùi thơm từ cục xà pḥng trang sức. Đặc biệt vào lúc nghỉ hè khi họ đi xa để viếng thăm maiko (các thiếu nữ thực tập để trở thành geisha 3) và t́nh cờ gặp các bạn đồng nghiệp trong pḥng trà đạo, Nobuko càng thấy hănh diện hơn về chồng cô, nhưng cô lấy làm lạ về thái độ quá thân mật của người chồng đối với đám bạn tầm thường trong sở.

Không bao lâu, Nobuko nhớ lại việc sáng tác mà cô đă bỏ dở khá lâu. V́ vậy, mỗi ngày sau khi chồng đi làm vắng nhà, cô thường ngồi vào bàn vài tiếng đồng hồ để sáng tác. Khi người chồng biết cô viết văn, anh ta mỉm cười thông cảm: "Em sắp sửa trở thành một nữ văn hào rồi đấy". Thế nhưng dù ngồi vào bàn, Nobuko cũng không viết được bao nhiêu. Tay chống cằm, cô thả hồn theo tiếng ve sầu phát ra từ rừng thông trong bầu không khí oi ả của mùa hè. Cô không khỏi không cảm nhận thân phận cô trong tiếng ve sầu đó.

Vào một ngày đầu thu nhưng trời nóng nực trở lại, trước khi đi làm người chồng t́m ṭi một cổ áo sạch để thay cho cổ áo đă ướt mồ hôi. Nhưng  không may tất cả đă được mang đi tiệm giặt. Người chồng quen ăn mặc sạch sẽ nên mặt cau lại. Khi thắt lại dây quần trên ngực, người chồng càu nhàu: "Viết tiểu thuyết hoài không lo việc nhà". Nobuko cúi mặt không trả lời, lo phủi bụi áo veste cho chồng đi làm.

Hai ba ngày sau vào một buổi tối, khi đọc báo thấy có vấn đề thực phẩm, người chồng lên tiếng yêu cầu Nobuko nên tằn tiện một chút. Rồi, anh ta nói thẳng thừng: "Nên nhớ em không c̣n là nữ sinh nữa đâu nhé". Nobuko đang thêu chiếc cà vạt cho chồng, chỉ trả lời một cách miễn cưỡng. Người chồng bồi thêm: "Cái cà vạt đó, mua c̣n rẻ hơn là làm". Nobuko càng làm thinh không nói một tiếng. Một chặp sau không thấy cô trả lời và cảm thấy nhàm chán, người chồng lấy một tạp chí thương mại ra đọc. Sau khi tắt đèn pḥng ngủ, Nobuko nằm quay lưng lại với chồng khẽ nói: "Em sẽ không viết tiểu thuyết nữa đâu". Người chồng không trả lời. Một lát, cô lặp lại với một giọng nhỏ nhẹ hơn, rồi cô bật khóc. Người chồng rầy la cô vài ba tiếng nhưng tiếng khóc thút thít của cô không hề dứt. Một lát sau, Nobuko ôm chặt lấy người chồng.

Ngày hôm sau họ làm lành trở lại. Tưởng là mọi sự sẽ tốt đẹp từ đó nhưng có một đêm quá 12 giờ mà người chồng chưa về nhà. Tới lúc người chồng về th́ anh ta nồng nặc mùi rượu và say túy lúy đến nỗi tự ḿnh không cởi áo khoác ngoài được. Nobuko nhíu mày, tận t́nh thay quần áo cho chồng, nhưng đền bù cho cô là lời nói mỉa và nhỏ mọn như đàn bà: "Đêm nay anh mà không về nhà th́ tha hồ em viết tiểu thuyết". Đêm ấy khi Nobuko vừa đặt lưng xuống ngủ th́ tự nhiên nước mắt chảy ràn rụa. Nếu Teruko thấy Nobuko khóc như vậy, không biết cô em sẽ buồn và khóc làm sao. Đêm đó, Nobuko không tài nào ngủ được v́ hơi thở nồng nặc hôi mùi rượu của người chồng. Trăn trở, nhiều lần Nobuko gọi thầm tên người em: "Teruko ơi, Teruko! Chị chỉ biết tâm sự với em thôi".

Sáng hôm sau, tự nhiên họ ḥa thuận trở lại.

Khi những câu chuyện như thế tái diễn ngày nọ qua ngày kia th́ trời đă vào giữa thu. Hiếm khi Nobuko ngồi vào bàn viết, mà người chồng cũng  không c̣n thích thú nghe Nobuko kể chuyện văn chương như trước nữa. Mỗi đêm, đối diện nhau bên ḷ sưởi, họ chỉ c̣n biết giết thời giờ bằng những câu chuyện như thiếu hụt tiền bạc trong gia đ́nh. Ít ra đây cũng là một đề tài hấp dẫn nhất đối với người chồng, sau khi anh ta xong buổi cơm tối và một chầu rượu. Thỉnh thoảng cô theo dơi sắc diện chồng với vẻ thương hại, nhưng người chồng không biết chi cả. Ngậm vài sợi râu để dài trong miệng và vui vẻ hơn hẳn mọi hôm, anh ta đăm chiêu nói: "Bây giờ mà chúng ḿnh có con th́...".

Dạo đó, Nobuko thấy tên người anh họ xuất hiện trên những tờ nguyệt san. Sau khi lập gia đ́nh, Nobuko cắt đứt mọi liên lạc thư từ với Shunkichi, như thể cô đă không c̣n muốn nhớ đến Shunkichi nữa. Thỉnh thoảng có những tin tức của Shunkichi như đă tốt nghiệp đại học ban Văn Khoa hay cùng một số bạn thân ra mắt một tạp chí th́ là do các bức thư từ người em gái gửi đến. Tuy Nobuko không muốn biết thêm về Shunkichi mấy, nhưng khi thấy tên của Shunkichi trên những trang tiểu thuyết th́ cô nhớ lại những ngày xưa. Nhiều lúc, Nobuko không nhịn cười một ḿnh được khi đọc những trang do Shunkichi viết. Cũng một giọng điệu, vừa châm chọc vừa hài hước. Giống như Miyamoto Musashi 4 dùng hai thanh kiếm cùng một lúc. Có thể từ tiềm thức hay chăng, Nobuko cảm nhận trong những lời văn mỉa mai nhẹ nhàng của Shunkichi có tiềm ẩn một tâm trạng buồn chán, buông thả chưa từng có của người anh họ. Và cô không khỏi cảm thấy hối hận là đă suy nghĩ như vậy.

Từ dạo ấy, Nobuko trở nên chiều chuộng người chồng hơn trước. Những đêm thu lạnh, người chồng nh́n thấy Nobuko ngồi bên kia ḷ sưởi lúc nào cũng tươi cười vui vẻ. Guơng mặt cô trông trẻ hẳn hơn trước và thường được trang điểm. Vừa may, cô vừa kể cho chồng nghe những điều cô nhớ khi hai người làm đám cưới ở Tokyo. Nguời chồng, ngạc nhiên và sung sướng trước những chi tiết đó: "Em c̣n nhớ cả những chuyện như thế à!". Bị chồng đùa, Nobuko không trả lời mà chỉ đưa mắt nh́n chồng t́nh tứ. Đôi khi cô cũng không hiểu tại sao cô lại nhớ dai đến thế.

Không bao lâu, cô nhận một bức thư từ người mẹ báo tin đám hỏi của Teruko đă xong. Trong thư, mẹ cô viết thêm rằng Shunkichi đă tậu một căn nhà mới ở ngoại ô vùng Yamanote để đón Teruko về sống chung. Cô viết ngay một lá thư dài chúc mừng: "V́ nhà không có ai, rất tiếc chúng con không thể lên dự ngày cưới...". Ng̣i bút Nobuko khựng lại nhiều lần (cô không hiểu tại sao) khi cô viết những ḍng chữ đó. Cô ngước mắt lên, rồi lại nh́n ra ngoài phía rừng thông. Những cây thông xanh ŕ và rậm rạp dưới bầu trời mới sang đông.

Đêm ấy, Nobuko cùng chồng bàn chuyện kết hôn của Teruko. Người chồng mỉm cười vui thích nghe Nobuko nhái giọng nói của cô em. Nhưng Nobuko lại có cảm tưởng là cô kể chuyện của Teruko cho chính cô nghe. Hai ba tiếng đồng hồ sau, vuốt bộ râu mềm mại, người chồng đứng dậy rời ḷ sưởi :"Thôi đi ngủ nghe". Đang suy nghĩ mông lung không biết tặng món quà ǵ cho người em và đang dùng đũa gắp than viết vài chữ trên đống tro, Nobuko đột nhiên ngước mặt lên nh́n chồng:

- Nhưng mà lạ thật. Khi nghĩ rằng ḿnh có được một người em trai.

- Lẽ dĩ nhiên rồi. Ḿnh có em gái mà.

Nobuko chỉ làm thinh, cặp mắt như suy nghĩ sâu xa lắm.

Giữa tháng chạp, Teruko và Shunkichi làm đám cưới. Ngày hôm đó, trước trưa một chút, tuyết bắt đầu rơi lấm tấm, Nobuko ngồi ăn trưa một ḿnh. Sau bữa cơm, mùi cá vẫn c̣n đọng trong miệng. Tựa ḿnh vào ḷ sưởi trong pḥng khách thiếu ánh sáng và trong tư thế bất động, Nobuko nghĩ: "Ở Tokyo, có lẽ tuyết cũng rơi chăng?". Tuyết rơi thật nhiều, nhưng mùi tanh của cá vẫn không bay khỏi miệng.


3

Mùa thu sang năm, sau một thời gian dài Nobuko có dịp cùng chồng đặt chân lên đất Tokyo, khi người chồng nhận lệnh của hăng đi công tác nơi đây. V́ phải hoàn tất nhiều việc trong một thời gian ngắn, người chồng chỉ đến thăm mẹ Nobuko qua loa. Ngoại trừ ngày ấy, cô không được chồng dẫn đi đâu cả. Khi đi thăm gia đ́nh người em ở ngoại ô Tokyo, cô cũng phải đi một ḿnh. Cô xuống tàu điện ở một ga cuối đường tàu, chung quanh là một khu đất mới. Cô gọi xe kéo rồi sau đó ngồi lắc lư trên con đường nhiều ổ gà dẫn đến nhà Teruko.

Nhà của họ nằm trong một khu phố sát vườn hành. Chung quanh ở đâu cũng là nhà mới, cất san sát chật hẹp, đúng như kiểu nhà cho thuê. Tất cả đều na ná giống nhau từ cái cổng có mái hiên che, hàng rào cho tới đồ giặt phơi trên sào. Phong cảnh nhà cửa tầm thường nầy đă làm cho Nobuko hơi thất vọng. 

Khi Nobuko đến một nhà để hỏi thăm, không ngờ người ra tiếp cô chính là người anh họ. Khi thấy mặt người khách ít có dịp gặp được, Shunkichi reo lên, cũng một giọng linh hoạt như trước:

- Ối chà chà!

Nobuko nhận thấy Shunkichi không c̣n để tóc ngắn như thời sinh viên nữa.  Cô chào lại:

- Lâu ngày quá.

- Vào nhà đi. Tiếc quá, chỉ có ḿnh tôi thôi.

- Teruko đâu? Đi vắng hả?

- Teruko đi có việc. Người giúp việc cũng vậy.

Nobuko cảm thấy hơi ngượng. Cô cởi áo khoác ngoài có lớp vải lót bên trong đẹp sặc sỡ, rồi nhẹ nhàng đặt ở một góc thềm nhà.

Shunkichi mời cô ngồi trong một pḥng rộng tám chiếu 5, là pḥng đọc sách kiêm pḥng khách. Trong pḥng, sách vở chất ngổn ngang. Đặt biệt chung quanh một cái bàn nhỏ làm bằng gỗ tử đàn đặt bên cửa kéo, có nắng chiều rọi xuống th́ c̣n tệ hơn nữa. Báo, tạp chí rồi bản thảo bừa băi đến nỗi không c̣n muốn dọn dẹp. Chỉ có một món đồ duy nhất trong pḥng nói lên sự hiện hữu của người vợ trẻ là một cây đàn koto 6 dựng bờ tường, cạnh pḥng ngủ. Nobuko không ngừng quan sát căn pḥng với cặp mắt hiếu kỳ.

(Xem tiếp)
----------------

Chú thích của dịch giả:

1 Lev Nikolaevich Tolstoi, tiểu thuyết gia nổi tiếng người Nga (1828-1910), thuộc giai cấp quư tộc, đă để lại cho hậu thế những kiệt tác như Chiến tranh và Ḥa b́nh, Phục sinh.

2 Osaka và các vùng phụ cận như  Kyoto, Hiroshima.

3 Viết chữ Hán là "Nghệ Giả", những phụ nữ chuyên nghiệp giúp vui khách ở các quán ăn sang trọng hoặc ở những pḥng trà đạo. Họ phải có khả năng ngâm thơ, múa, hát, hầu chuyện, v.v.

4 Kiếm sĩ lừng danh Nhật Bản (1584-1645), phát minh nitoryu, phương pháp sử dụng hai thanh kiếm. Ông c̣n là một họa sĩ vẽ tranh mực (sumi-e)

5 Tatami, tấm cói h́nh chữ nhật, khổ 180 x 90 cm, dày khoảng 5 cm, dùng để lót sàn cho các nhà gỗ Nhật Bản. Tatami c̣n được dùng làm đơn vị đo lường diện tích căn pḥng (thí dụ pḥng 4 chiếu rưỡi, pḥng 6 chiếu v.v.).

6 Nhạc cụ truyền thống Nhật Bản, 13 dây, khi đánh ra có âm điệu giống như đàn tranh Việt Nam.

7 Chín nữ thần trong thần thoại Hy Lạp, ngự trị văn chương, nghệ thuật và khoa học.

 

Bị chú : Bài đă đăng trên E-Văn www.evan.com.vn. Chia sẻ trên ERCT với sự đồng ư của anh Nguyễn Ngọc Duyên

 


® "Khi phát hành lại thông tin từ trang này cần phải có sự đồng ư của dịch giả
 và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com "