BA TÁC GIẢ TRUYỆN NHI ĐỒNG NHẬT BẢN

 

   

Iwaya Sazanami (1870-1933)

Iwaya tên thật là Iwaya Sueo sinh ở Tokyo trong một gia đình thư pháp gia (calligrapher). Trước kia ông đã chuẩn bị theo học y học của Đức nhưng lại chuyển hướng sang văn chương khi vừa 17 tuổi. Đã cùng các bạn như Ishibashi Shian, Ôzaki Kôyô, Kawakami Misan...tham gia nhóm “Bạn bút nghiên” (Gen.yuusha), một văn đoàn có vị trí quan trọng thời Minh Trị. Thế nhưng về sau ông đã đi hẳn vào bộ phận văn học nhi đồng và hoạt động năng nổ trong lãnh vực này, thu thập, phóng tác và sáng tác không biết bao nhiêu truyện ký, tiểu thuyết, bình luận lịch sử...Cảm hứng của ông đến từ các tác giả ngoại quốc như Goethe, Andersen, Grimm và các danh tác cổ điển Nhật Bản thời trung đại như Konjaku Monogatari (Kim Tích Vật Ngữ) và Uji Shuui (Vũ Trị Thập Di).... Iwaya Sazanami không những được đánh giá như người mở đường cho văn học nhi đồng cận đại nhưng còn có công trong việc đổi mới văn thể tiếng Nhật cho dễ hiểu hơn. Ngoài ra, trong khi cộng tác với nhà xuất bản Hakubunkan (Bác Văn Quán), ông đă có dịp chỉnh đốn (rewrite) và giới thiệu lại với các độc giả tí hon kho truyện cổ nước nhà.

 

 

TAM GIÁC VÀ TỨ GIÁC

(Sankaku to shikaku)

Nguyên tác: Iwaya Sazanami

Dịch: Nguyễn Nam Trân

Trong toán học có một môn gọi là h́nh học. Khi học h́nh học, tất nhiên phải hiểu những định lư về các loại h́nh. Trong những h́nh này có h́nh tam giác. Chuyện đó th́ hầu hết các bạn đều biết.

Thế nhưng cái anh chàng tam giác lại hết sức tự măn về h́nh thể với ba góc nhọn của ḿnh và cho rằng trên đời này tuy có nhiều thứ h́nh khác nhau nhưng chưa có món nào nhiều góc nhọn như ḿnh. Nói về góc th́ ḿnh phải là nhất. Tuy chỉ có ba góc thôi mà nó đă vênh váo như thế.

Thế rồi một ngày nọ có cây bút ch́ vốn cũng ở trên bàn, mới đến gặp nó và bảo:

-Này anh tam giác! Anh tam giác ơi! Thường ngày tôi thấy anh hết sức tự măn về 3 cái góc của ḿnh. Tôi cũng nghĩ rằng không ai có nhiều góc hơn anh nhưng mới đây gặp được anh chàng bảng vẽ (gaban), tôi thấy anh ta có nhiều góc hơn anh đấy.

Bút ch́ vừa nói xong đă thấy gương mặt tam giác lộ vẻ bất b́nh:

-Cái ǵ? Có thằng nhiều góc hơn tôi à? Đừng nói chuyện tào lao! Tuy thế giới rộng bao la nhưng chắc chắn không có ai nhiều góc hơn tôi đâu.

-Thế nhưng có đấy, ḿnh đành chịu thôi, anh ạ.

-Cái ǵ? Chắc tại mắt của các anh có vấn đề hay sao chứ!

-Ôi, làm ǵ có chuyện đó. Không tin lời tôi th́ anh tự ḿnh đi kiểm tra xem!

-Được, tôi đi xem đây! Anh mà nói dối th́ biết tay tôi.

-Đi xem nào! Nếu không đúng, tôi xin đưa đầu cho anh chặt.

Thế rồi hai đứa kéo nhau đi xem. Th́ đúng thật, rơ ràng là bảng vẽ có 4 góc hẳn hoi, nó hơn hẳn tam giác một góc. Tam giác bèn nghĩ rằng tất cả bọn xưa nay vẫn chạy theo ca tụng ḿnh rồi đây chỉ c̣n biết có bảng vẽ và sẽ hướng về nó mà ca tụng mất.

Bút ch́ hỏi:

-Bạn thấy sao? Tôi không nói dối chứ?

-Ừ nhỉ. Thằng bảng vẽ này khiếp thật!

Đến như tam giác mà cũng không biết làm ǵ hơn là găi đầu găi tai.Bị mất mặt nhưng trong ḷng tam giác vẫn chưa phục. Nó nghĩ cớ sao cái thằng bảng vẽ láo lếu kia lại có thể nhiều góc hơn ḿnh được nhỉ. Và sự cay cú v́ thua kém ấy đă đưa nó đến một quyết định liều lĩnh.

Trên đường về, tam giác mới đến nhà cái kéo ở ngay bên:

-Kéo ơi. Cảm phiền tối nay kéo đi với tôi. Có chuyện phải nhờ đến kéo đây.

Nghe thế, kéo mới hỏi:

-Thế à? Tùy đấy,anh mượn tôi th́ cũng được thôi nhưng để cắt cái ǵ vậy anh?

-Định nhờ kéo cắt một vật hơi cứng một chút. Có làm được không?

-B́nh thường th́ vật nào tôi cũng cắt được. Khi thấy khó chỉ cần đem đi mài.

-Vậy à? Thế th́ để tôi mài hộ cho. Chắc nó sẽ làm anh đau một chút nhưng tôi nhờ đến kéo cũng v́ có lư do. Kéo chỉ cần chịu khó một tí thôi.

Khi h́nh tam giác mài kéo xong, nó nghĩ cái kéo nầy bây giờ đă đủ bén nên nôn nóng đợi cho đến lúc trời tối, chọn thời điểm thích hợp để sẵn sàng hành sự.

Chẳng bao lâu mặt trời khuất núi rồi đêm dần về khuya, bốn bên người người đă đi ngủ cả, h́nh tam giác mới bật dậy khỏi giường, kè kè cái kéo ấy dưới nách rồi rón rén t́m đến chỗ bảng vẽ đang ngủ mà lần vào phía trong.

Nh́n ra mới thấy bảng vẽ chẳng hay biết chi hết, cứ nằm đó mà ngáy pho pho. Thấy bảng vẽ ngủ ngon lành, trong ḷng tam giác mới dậy lên không biết bao nhiêu ư tưởng xấu xa: “Bảng vẽ ơi, chết mi rồi. Ông sẽ cắt hết, cắt hết. Sáng mai ra, mi sẽ không c̣n một góc cạnh nào để c̣n phách lối với ta được nữa”. Vừa nghĩ thế, tam giác đưa kéo ra cắt cái bốp, một góc bảng rơi xuống đất! Thế nhưng v́ chưa để ư tới việc ǵ đang xảy ra nên tam giác bèn đưa thêm một nhát kéo nữa đánh bốp và một góc khác lại rơi. Thế rồi cả 4 bốn góc của bảng vẽ đều đă rơi hết. Đến đây tam giác cảm thấy ḷng ḿnh bớt hậm hực bèn và định về ngủ nên mới tỏ lời cảm ơn kéo đă tận t́nh giúp đỡ rồi cứ thế nhanh chân về nhà, lên giường đánh một giấc.

Sáng hôm sau với bản mặt ngây thơ như em chẳng biết ǵ, tam giác vừa ra khỏi giường th́ thấy giờ đây, khắp nơi, ai cũng đang tấm ta tấm tắc khen ngợi bảng vẽ:

-Bảng vẽ cừ thật! Cừ thật!

Tam giác mới đi hỏi lư do th́ được giải thích là hôm qua bảng vẽ mới có tứ giác thôi mà sáng nay đă trở thành bát giác, nên đang khoái chí dạo qua dạo lại.

Nếu cắt đi 4 góc th́ số góc sẽ tăng gấp đôi, tứ giác có trở thành bát giác cũng là điều đương nhiên. Kết quả đó lại phát sinh từ hành động của chính nó nhưng h́nh tam giác đă đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác:

-Chu cha! Chuyện này tớ thật không hiểu nỗi. Làm sao mà thằng tứ giác qua một đêm lại trở thành bát giác được nhi? Kiểu này mai mốt nó sẽ có 10 hay 20 góc cũng không chừng! Đến thế th́ ḿnh hết cách!

Tam giác đành ngả mũ chào thua và cảm thấy không ai ngu ngốc hơn ḿnh.

Dịch ngày 16 tháng 6 năm 2020

(Nguyên tác in trong Tuyển tập tác phẩm danh tiếng của Văn học nhi đồng

Nhật Bản, quyển thượng (Nihon Jidô Bungaku Meisakushuu) do Kuwabara Saburô và Chiba Shunji tuyển, Iwanami xuất bản lần đầu năm 1994. Bản sử dụng: bản 2005).

 


* Nguyễn Nam Trân :

Một trong những bút hiệu của anh Đào Hữu Dũng, sinh năm 1945 gần Đà Lạt. Nguyên quán Hương Sơn, Hà Tĩnh. Theo học Chu Văn An (1960~1963) và Đại Học Sư Phạm Sài G̣n trước khi đến Nhật năm 1965. Tốt nghiệp Đại Học Đông Kinh (University of Tokyo) và Đại Học Paris (Pantheon-Sorbonne). Tiến sĩ khoa học truyền thông. Giáo sư đại học. Hiện sống ở Tokyo và Paris. E-mail: dhdungjp@yahoo.com

.........................

® "Khi phát hành lại bài viết của trang này cần phải có sự đồng ư của tác giả (dhdungjp@yahoo.com)
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com