BÀN V
CÁI ĐP


(Bi ni tsuite, 1950)

Nguyên tác: Kawabata Yasunari
 

Dịch: Nguyễn Nam Trân

 

 

 

Tượng vũ công thời Lục Triều

Sau khi đi xem ngày bế mạc[1] của giải đấu vật (Sumô) mùa hạ về và bước vào thư pḥng, tôi thấy trên bàn viết có bức tượng Teracotta (đất nung) của Hy Lạp và tượng Yô[2] (cũng bằng đất nung) thời Lục Triều. Tượng Teracotta tôi mới mua được ở Kyôto cách đây ít lâu và khi về đến nhà đă đặt bên cạnh tượng Yô để xem sao. Một bức là tác phẩm làm ra từ trên 1500 năm nay, tượng kia cũng là cổ vật có từ 2000 năm. Hai món đồ đó đă được khai quật từ những ngôi mộ cổ. Chúng đều làm bằng loại gốm da trơn nhưng có tô màu. Tượng Hy Lạp có h́nh dáng một phụ nữ tay cầm cái ṿng, cao khoảng 20 cm, c̣n tượng Lục Triều mang h́nh ảnh một ông quan văn, chiều cao độ 25 cm. Hai pho tượng đều ở trong tư thế đứng (= lập tượng), nhỏ bé nhưng xinh xắn.

Trong đêm khuya, ngồi trước hai bức tượng nhỏ nhắn và thanh nhă này và nhớ lại tấm thân to lớn đẫy đà của các tay đấu vật ḿnh được nh́n tận mắt lúc ban ngày, tôi đă liên tưởng tới h́nh ảnh các cô gái múa trong lễ hội ở Kyôto (miyako-odori). Các cô múa vũ cổ truyền (maiko) hay những đô vật Sumô, cho đến ngày nay hăy c̣n có mặt trong thế giới chúng ta. Có thể gọi họ tượng trưng cho quốc kỹ hay quốc sắc. Nếu nói về thân h́nh th́ các cô vũ công (maiko) và các tay đô vật (sumôtori) vốn đứng ở hai thái cực khác nhau. V́ lư do nghề nghiệp, một bên ở trần, một bên mặc áo, đó c̣n là một sự tương phản khác. Nếu nh́n các cô vũ công và các ông đô vật theo quan điểm sinh lư và luân lư thông thường th́ nhất định là ta thấy họ có cái ǵ bệnh hoạn hay xấu xa, thế mà phần đông chúng ta lại cho là hay là đẹp và c̣n yêu thích một cách nồng nhiệt nữa. Chúng ta muốn t́m về những vật thể đời xưa để lại như chỏm tóc (mage) của các đô vật hay cái thắt lưng buông lơi (darari no obi) của các nữ vũ công rồi nghĩ rằng nếu như không có hai món đó th́ không c̣n ǵ là truyền thống và tất cả sẽ trở nên xấu xí và kỳ quặc. Cách suy luận này thực lạ lùng. Tuy nó chỉ liên quan đến thân thể và dáng dấp vốn nằm ở bên ngoài ta nhưng có lẽ trong đầu và trong tim chúng ta, cũng không thiếu ǵ những chuyện tương tự.

Khi nghĩ rằng (một nhà vô địch như) ông Yokozuna[3] Higashifuji, người nặng 46 kan (46 x 3, 75 kg = 172, 5 kg) và một nhà văn trọng lượng chỉ có 15 kan 500 monme là tôi (khoảng 58 kg), cùng sống trong cùng một thời kỳ, hoạt động ở hai lănh vực khác nhau trên cùng một nước Nhật, tôi hết sức thú vị. Đồng thời, tôi cũng cảm thấy một nỗi buồn vô hạn. Để viết những ḍng chữ này, anh nhà văn là tôi phải thức dậy khi c̣n ngái ngủ, cầm lấy cái bát trà do Tanomura Takeda chế ra và uống một ngụm trà Ngọc Lộ (Gyokuro). Cái đĩa con đặt dưới bát trà là một cổ vật làm bằng thiếc (suzu) ngoại (karamono, ám chỉ Trung Quốc hay Triều Tiên). Đó là một trà cụ truyền lại từ một danh gia về trà Ngọc Lộ là ḍng họ Kagetsuan (Hoa Nguyệt Am). Tôi cũng uống trà Ngọc Lộ (do trà xanh sấy lên) cùng một lượt với cà phê Mỹ chế. Trên cái b́nh đất con dùng để pha trà (kyuusu, cấp tu), nghệ nhân Takeda có khắc mấy chữ “Trúc song măn nguyệt điểm khổ trà” (Nhấp trà đắng chát bên song trúc dưới vầng trăng rằm). Trên chung trà c̣n thấy viết cái ǵ đó nữa. Năm Bunsei thứ 8 (1825), Takeda đă chế ra chúng lúc ông 49 tuổi. Thế nhưng tôi uống trà mà không đặt quá nhiều vấn đề như xem ai là người đă chế ra trà cụ và phương pháp sấy trà Ngọc Lộ theo lối Nhật là thế nào. Nghĩ đến việc ḿnh uống cà phê của Mỹ từ sau ngày Nhật bại trận (1945) chỉ tổ khổ tâm thôi nên tôi cứ uống mà không nghĩ ngợi ǵ cả. Thế rồi tôi lại ngắm hai bức tượng trên bàn, một cái của phương Đông có từ 2000 năm và một cái của phương Tây cũng đă có từ 1000 năm trước.

Khi nh́n “Bàn Tay”, bức điêu khắc bằng đồng (bronze) của Auguste Rodin, tôi nhớ đến bàn tay của anh Yokomitsu Riichi[4], người bạn quá cố. Khi nh́n mặt nạ tuồng Nô Kasshiki Gyôsha (Hát thực hành giả)[5], tôi lại nhớ khuôn mặt anh và cảm thấy chúng thực giống nhau. Thế nhưng cái ǵ đă máy động trong tâm để tôi nhận ra điều ấy nhỉ? Hôm nay sau khi đi xem đánh Sumô về và nh́n thấy hai pho tượng cổ, trong đầu tôi đă hiện ra h́nh ảnh các đô vật Sumô và những nàng vũ công Maiko. Mấy lúc trước tôi đă được xem các cô múa trong lễ hội ở Kyôto (miyako-odori). Không cần biết h́nh thù và phong tục của các ông đô vật và mấy cô vũ công này có ǵ khác với người thường hay không, tôi chỉ nh́n họ theo thói quen. Thế nhưng khi nhận ra rằng chúng đă hiện ra như hai đối cực của một hiện thực, tôi lấy làm quái lạ. Pho tượng Terracotta thời Cổ Hy Lạp và bức tượng Yô thời Cổ Trung Hoa được đặt cạnh nhau trên bàn của một người Nhật như tôi không phải là một điều kỳ lạ hay sao? Nó tượng trưng cho niềm vui của cuộc sống nhưng cũng là sự kinh hăi khi đứng trước cuộc sống ấy.

Tuy nhiên tôi không thể nghĩ rằng bức tượng Terracotta là một thiếu nữ Hy Lạp hơn 2000 năm về trước. Tượng này có tính cách tả thực. Trong khi ấy, bức tượng thời Lục Triều có vẻ tượng trưng hơn. Hai h́nh nhân nhỏ bé đó khiến cho tôi cảm thấy là ngay từ xưa, giữa phương Tây và phương Đông, đă bắt đầu có một sự khác biệt. Tuy nhiên, hiện nay tôi đang được ngắm cả hai và thấy chúng có cái đẹp của một vật thể hiện tại. Nếu vậy th́ ngay trên bàn của tôi, cái đẹp có từ 1000 đến 2000 năm về trước vẫn tồn tại, và phải chăng nó sẽ c̣n sống thêm 1000 đến 2000 năm sau nữa. Cái đẹp như đă bị bóp méo thấy nơi các tay đô vật và mấy nàng vũ công mà chúng ta giữ hoài giữ măi, không chịu vứt đi, sao tôi thấy nó giống như như những nỗi buồn của chúng ta.

Tháng 12 năm Shôwa 25 (1950)

Dịch ngày 16/10/2021 

(Nguyên tác Nhật ngữ: Bi ni tsuite (1950) trích từ Tuyển tập tùy bút và diễn từ Utsukushii Nihon to watakushi của Kawabata Yasunari do nhà Kadokawa xuất bản lần đầu năm 2015 trong loại sách bỏ túi)


[1][1] Gọi là Senshuuraku (Thiên Thu Lạc), ngày cuối của một ṿng đấu 15 hôm, tổ chức 6 lần trong năm.

[2] (Dũng) H́nh nhân bằng đất nung dùng làm vật phó táng trong xă hội cổ đại.

[3] Yokozuna là nhà vô địch, chức danh cao nhất trong hàng đô vật.

[4] Yokomitsu Riichi (1898-1947): nhà văn Nhật Bản, bạn thiết của Kawabata, đồng chí trong phong trào Tân Cảm Giác (Neo-Sensualism) mất sớm.

[5] Nguyên lai là thiền tăng báo giờ cơm cho những người tọa thiền, sau công việc này được chuyển cho các đồng tử trẻ tuổi cho nên mặt nạ Kasshiki Gyôsha trong tuồng Nô là mặt một người trẻ tuổi đẹp trai (mỹ nam tử) và để tóc dài nên giống như mặt Yokomitsu.

 


* Nguyễn Nam Trân :

Một trong những bút hiệu của anh Đào Hữu Dũng, sinh năm 1945 gần Đà Lạt. Nguyên quán Hương Sơn, Hà Tĩnh. Theo học Chu Văn An (1960~1963) và Đại Học Sư Phạm Sài G̣n trước khi đến Nhật năm 1965. Tốt nghiệp Đại Học Đông Kinh (University of Tokyo) và Đại Học Paris (Pantheon-Sorbonne). Tiến sĩ khoa học truyền thông. Giáo sư đại học. Hiện sống ở Tokyo và Paris. E-mail: dhdungjp@yahoo.com

.........................

® "Khi phát hành lại bài viết của trang này cần phải có sự đồng ư của tác giả (dhdungjp@yahoo.com)
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com