Biết Thêm, nhờ Ṭ Ṃ
 

Văn Lang Tôn-tht Phương


Không được đi thăm nhiều vùng của đất nước, nên khi có tin luật sư Vơ An Đôn “phải trở về lại Phú Yên”, không biết rơ Phú Yên chính xác là nằm xa Sài G̣n bao nhiêu!

Hay là nó ở... Tuy Ḥa? Nhưng Tuy Ḥa chính xác nằm ở đâu, cũng lơ mơ như thể nó là một địa điểm “đâu đó gần Phan Thiết” !?

Cho nên hôm nay “gà mờ” mới quyết định t́m hiểu để “gỡ rối tơ ḷng”: Th́ ra tỉnh Phú Yên ở phía trên của Nha Trang. Nó nằm sát Biển Đông, bắc giáp tỉnh B́nh Định (thị xă là thành phố Quy Nhơn), tây giáp tỉnh Đắc Lắc (Ban Mê Thuột), nam giáp tỉnh Khánh Ḥa (Nha Trang).

Nếu lái xe dọc theo bờ biển, đi từ Sài G̣n đến Phú Yên th́ phải qua Vũng Tàu, lên tỉnh B́nh Thuận (thị xă là Phan Thiết), rồi Ninh Thuận (Phan Rang, Tháp Chàm), tới tỉnh Khánh Ḥa (Cam Ranh, rồi qua Nha Trang), sau mới đến Tuy Ḥa (trung tâm của Phú Yên). Đường đi khoảng 600 cây số [Nếu ra Phước Long, rồi đi qua Ban Mê Thuột, th́ ngắn hơn].

Dân số Phú Yên khoảng một triệu, trong đó kể luôn 30 sắc dân thiểu số khác nhau cùng chung sống. Diện tích khoảng 5,000 cây số vuông, trừ phía biển Đông ra th́ ba mặt kia đều có núi đồi bao bọc. Xưa nay cứ nghe nói “Đèo Cù Mông” và “Đèo Cả”, mà chẳng biết nơi mô: Đèo Cù Mông (cao 245m) nằm ở phía bắc tỉnh Phú Yên, c̣n “Đèo Cả” (cao 333m) th́ ở phía nam, giáp tỉnh Khánh Ḥa!

Với địa thế như vậy, về mặt chiến lược, có lẽ ngày xưa vùng này là một hiểm địa của Chiêm Thành? Nhưng Phú Yên là nơi trù phú về mặt sản xuất của đất đai, hay là nơi ‘chó ăn đá gà ăn muối’?

Phi trường ở Phú Yên là “phi trường Tuy Ḥa”, nằm cách thành phố khoảng 15 cây số. Sông ở Phú Yên là sông Đà Rằng, ở thượng lưu sông này có con đập Đồng Cam, có vẻ là được xây thời thập niên 1950s. Ngày khánh thành công tŕnh đập Đồng Cam (1957), Tổng Thống Ngô Đ́nh Diệm có đọc diễn văn nói mấy câu rất quan trọng, bảo rằng “nếu miền Nam mà thua cuộc...”; ai quan tâm đến thời cuộc có thể t́m hiểu thêm qua Internet.

Về phía nam, cách thành phố Tuy Ḥa khoảng 33 cây số, c̣n có một địa điểm quan trọng: Vũng Rô! (rất quen thuộc với ai có theo dơi cuộc chiến ở Việt Nam thời thập niên 1960s). Ở Vũng Rô nước rất sâu, thuyền lớn có thể cập vào dễ dàng.

Phú Yên nằm sát biển, cho nên hẳn có nhiều người sống bằng nghề đánh cá. Nhưng trên thống kê, trên 70% dân số “sống bằng nghề nông”, so với 28% dân chúng “sống đời sống thành thị”.

Về lịch sử, một phần của tỉnh Phú Yên ngay này trở thành đất của Việt Nam là từ thời “chúa Hiền” Nguyễn Phúc Tần mở cơi. Sau đó chúa Nguyễn Phúc Chu sát nhập phần c̣n lại vào một đơn vị hành chánh.

Có lẽ Phú Yên có nhiều phong cảnh đẹp. Phim “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh”, nghe đâu được quây cảnh ở Phú Yên.

*

Nhân đang t́m hiểu về Phú Yên, tiện tay tra cứu luôn vài chi tiết về tỉnh B́nh Thuận, v́ xưa nay nghe nói cô Nguyễn Phương Uyên vốn sống ở B́nh Thuận mà chỉ đoán lờ mờ chứ không rơ B́nh Thuận ở đâu.

B́nh Thuận gần Sài G̣n hơn Phú Yên, hồi xưa nó thuộc về vùng đất của Triều Đ́nh Huế chứ không phải là một tỉnh của vùng đất Nam Kỳ thuộc Pháp. Dân số của B́nh Thuận thơ thớt (khoảng 260 ngàn người), trung tâm của B́nh Thuận là thành phố Phan Thiết.

Đi t́m ṭi về những vùng “hẻo lánh” trên đất nước mới hiểu ra được việc đời không hễ cứ to lớn là hơn nhỏ bé, con người như thế nào là ở khí chất, không phải do nơi sinh sống. Và cũng hiểu được thêm một khía cạnh của câu nói lịch sử từ xưa:

Dẫu cường nhược có lúc khác nhau. Song hào kiệt đời nào cũng có”...

*

Được đi thăm thật nhiều nơi, nhiều miền của đất nước, là một giấc mơ “nhỏ mà to”. Người Việt ḿnh, đâu phải chỉ có một ḿnh nhạc sĩ Trịnh Công Sơn mới mang trong người niềm mơ ước:

Khi đất nước tôi thanh b́nh

Tôi sẽ đi không ngừng

Sài-G̣n ra Trung

Hà-Nội vô Nam...

(04-10-2020)

Văn Lang Tôn-thất Phương