Hiểu ǵ khi cô gái mang tên Heather?

Văn Lang Tôn-tht Phương

 

Heather là tên một loài hoa, và ở Tây phương có nhiu phụ nữ mang tên Heather. Thực ra tuy biết đó là tên hoa nhưng tôi chng để ư xem hoa Heather có h́nh hài vóc dáng như thế nào.

 

Cho đến hôm nay mi t́nh cờ xem được ... qua Google!  Thôi th́ biết mun vn hơn không.

 

Và hoa Heather có tên Việt là “Thạch Thảo”!  Thế ư?  Câu hát “ta ngắt đi mt cành hoa Thch Thảo” cứ nghe măi từ đời nào xa lc, bây giờ mới khám phá được mt vic ... cũ mèm, đúng là khéo vô t́nh!

 

H́nh như hai chữ “Thạch Thảo” là do nhà thơ Bùi Giáng đặt ra khi ông dch thơ của Appolinaire th́ phi

 

Ta ngắt đi mt cành hoa Thch Thảo

Em nhớ cho, mùa Thu đă chết rồi

Chúng ta sẽ không tương phùng được nữa

Mộng trùng lai không có ở trên đời

Hương thời gian mùi Thch Tho bc hơi

Và nhớ nhé, ta đợi chờ em đó!

 

Thực ra bài thơ là do thi sĩ Appolinaire làm ra do cảm đng vic văn hào Pháp Victor Hugo đt chùm hoa Thch Tho lên mộ cô con gái.  Cô nầy chết lúc 19 tui, mi ly chng chỉ được sáu tháng (và người chng nhy xung bin cu vợ nên chết theo). Đúng ra, li thơ là của người cha khóc con:

 

Con nhớ cho, mùa Thu đă chết ri...

Và nhớ nhé, cha đợi chờ con đó!

(L'Automne est morte, souviens t'en... Et souviens toi que je t'attends)

 

Nhưng thi sĩ Bùi Giáng li biến bi cnh ‘lá già khóc lá non’ thành chuyn t́nh dang dở của mt đôi trai gái:

 

Em nhớ cho, mùa Thu đă chết ri...

 

Tuy vậy, nhng li dch uyên áo ca Bùi Giáng sẽ không được đông đo qun chúng biết đến nếu không có nhc sĩ Phm Duy. Phm Duy cũng phổ nhạc theo bi cnh mt chuyn t́nh.

 

Những văn sĩ, thi sĩ Pháp như Appolinarie, Rimbeau, Verlaine, Beaudelaire, Saint-Exupéry ...  là những người đă gây nh hưởng ln các văn nghệ sĩ Việt Nam như Xuân Diệu, Huy Cn, Hồ Dzếnh, vv...  Nếu không có làn gió lăng mn từ Pháp thổi vào Vit Nam, có thể chúng ta đă không có những lung thơ văn và nhạc trữ t́nh với nhng tên tui đă đi vào văn hc sử như Thâm Tâm, Nguyễn Bính, TTKh, Huy Cn, Quang Dũng, Thế Lữ, Hoàng Trọng, Nguyn Hin, vv... Cũng không có luôn Vũ Hoàng Chương, Đinh Hùng, Du Tử Lê, Phạm Thiên Thư, Nguyễn Tt Nhiên, Phm Duy, Hoàng Nguyên, Nguyn Văn Đông, Trnh Công Sơn, Ngô Thy Miên, Từ Công Phụng, vv ... 

 

Đă có một thi, người Vit rt thích nhng lăng mn trong văn, thơ, nhạc... Mt ông thy dy Hóa Hc cho tôi năm Đệ Tam, lẽ ra phải nghĩ là “rất khô khan”, nhưng li thích văn chương lăng mn, tuy lúc đó thy c̣n khá trẻ.  Có lần thy nói trong lp:  Thi sĩ Pháp lăng mn lm, Alfred de Musset có làm hai câu thơ quá lăng mạn, không biết nếu dch ra thơ Việt th́ phi dch như thế nào:

 

Les plus désespérés sont les chants les plus beaux

Et j'en sais d'immortels qui sont de purs sanglots

(Dịch nôm na:

Những li tuyt vng nht là nhng câu ca đp nht.

Và tôi được biết trong đó, nhng ni nim trường tn măi vi thi gian chỉ là những li thn thc thôi)

 

Không biết đă có ai nghiên cu về sự phát triển ca chủ nghĩa lăng mạn ở Việt Nam thi Cn Đi trở đi một cách tng din hay chưa (nghĩa là không phi nhng lăng mn theo nh hưởng thơ văn cũ của Trung Quc). Đáng nghiên cu lm chứ, v́ nhiều ít ǵ đó chúng ta cũng đă hc được cái hay ca nn văn chương và tư tưởng Pháp, và đó cũng là nhng phương din ca văn minh – nếu hiu nhng ǵ làm cho cuc sng con người thêm đp, thêm phong phú, đu là văn minh.  Thc dân Pháp chiếm nước ta, làm khổ dân ta, là chuyện khác. Ta có hc được ǵ hay ở văn hóa Pháp hay không là một chuyn khác. Hc được ở họ những điu này, cũng đâu phi dễ, có nên coi thường và ry bỏ tất cả không?  Cây trồng th́ khó, nhổ đi th́ dễ, việc đi vn thế.

 

Vậy mà có vẻ những điu này từ lúc nào đó đă dần dà biến mt, nhường chỗ cho những màu sc “mi”, nhng thứ như đề cao “trái bí to, con ln béo”, hay sửa ca dao li theo kiu gt chân cho va giày:  

 

Trái cau nho nhỏ

Cái vỏ vân vân

Nay anh đi công tác gần

Mai anh đi công tác xa...

 

T́nh thế như vậy, nên Nguyn Tuân đi vỏ, Chế Lan Viên đổi vỏ, Xuân Diệu đem chút “trữ t́nh” chạy theo nhu cu mi:

 

Mai sau ai có về An Thụy

Nghe chuyện người xưa thi sáo hay

Thơ kể thêm rằng cô chng M

Trái xoan gương mt, búp tay đầy

Dáng thon như dáng h́nh đất nước

Canh Thái B́nh Dương sut tháng năm

Dũng cảm mà thanh thanh nét bước

Biển rng tri cao cũng xng tm.

 

Có nhà khoa học nào đó, Einstein th́ phi, nói rng khoa hc tiến bộ được, xă hi có thành công được, là nhờ con người biết sng vi ước mơ. Trong mơ ước, ngoài nhng điu thc tế (ví dụ như những thứ thuộc về kinh doanh hay công nghiệp) cũng có nhng ước mơ thực tế không kém, tuy giản dị thôi, ví dụ như ước mơ được sng trong mt xă hi thanh b́nh, có t́nh người:   

 

Rồi mai, có mt ln, tôi đưa em về trên đỉnh yên b́nh, hin ḥa
M
t mùa xuân lên cao, hôn trên làn tóc xơa theo mây trôi, bnh bng
.

Rồi mai, có mt ln, tôi đưa em, đưa em về miền nng m
Nh
ng con chim thôi ngủ sau mùa đông lạnh căm
Hát lên, g
i mùa xuân rng r
Đem mặ
t tri, tô mt di tui th
ơ...  

[Mùa Xuân Trên Đỉnh B́nh Yên – Từ Công Phụng]

 

Đất mẹ đầy cỏ lúa

Đồng xa xanh my mùa

Ngoài đê diều căng gió

Thoảng câu ḥ đôi lứa

Trong xóm vang chuông chùa

Trăng sáng soi liếp dừa

Con sông dài mấy nhánh

Cát trắng bờ quê xưa...

[Anh Cho Em Mùa Xuân – Nguyn Hiền]

Nghĩ cũng tội cho người Vit.  Thường đă là ước mơ th́ người ta mong được mt cái ǵ  to ln.  Nhưng người Vit chỉ dám ước mơ những cái nho nhỏ cho tầm tay c̣n vi được, như mong sao chỉ được yên vui:

 

Đêm no lành, đêm thanh b́nh

Người Vit thy tương lai rt gn.

[Đêm Bây Giờ, Đêm Mai – Trnh Công Sơn]

 

Khoảng ba năm về trước, có mt ông quan to (to cỡ như Tổng Trn Sài G̣n thi xa xưa), bo my Vit Kiu ở Pháp khi họ về Sài G̣n:    “Các anh làm sao để cho Sài G̣n trở lại thành Ḥn Ngc Vin Đông đi!   Câu chuyện đăng lên báo làm đc giả thắc mc:  Kẻ có thể làm (và phải làm) là nhà cm quyn hay my anh Vit kiu, và my Vit kiu này trả lời thế nào?

 

Có một thương gia Nht đă sng ở Sài G̣n từ 1950 đến năm 1965. Ông nói thích thành phố Sài G̣n, rất thích nhng con đường có hai hàng cây làm thành ṿm cao trên đu.    “Ngh́n phượng bay mờ không lối vào, hàng cây lá xanh gn vi nhau”, nhạc sĩ Trnh Công Sơn đă chng có cùng suy nghĩ vi ông cụ người Nht đó sao? Dăy đèn trên cu Xa Lộ đi Biên Ḥa, nhà văn Hoàng Hải Thy đă yêu thích và ví vi “chuỗi ngọc trai sáng trên cổ một người đẹp”. Phải có tht nhiu người yêu thích vẻ đẹp và nên thơ của nơi ḿnh sng như thế th́ tất cả mới chung tay nhau để xây dựng được mt thành phố đẹp, và mt cuc sng đp. Ở đâu đi nữa mà mun đp, con người ở đó phải có tŕnh độ văn hóa.  NếuRoma không thể xây được trong mt ngày” th́ Ḥn Ngọc Vin Đông chc chn không thể xây lại được bng nhng cách “đi tt đón đầu”. Từ đầu thp niên 1980s, nhiu du khách ngoi quc yêu mến Sài G̣n đă lo ngi Sài G̣n ri ‘sẽ sớm thành’ mt Bangkok thứ hai.

 

Để con người cố gắng xây dng, điu kin là họ phải có nim tin, có nhng ước mơ ấp ủ. Niềm tin đó chỉ có thể có được khi con người thy rơ rng ḿnh có thể bảo vệ và đem lại hnh phúc cho bn thân, cho gia đ́nh và nhng ai ḿnh yêu mến.  Nhc sĩ Y Vân đă tng nói lên tâm tư đó:

 

Tôi sẽ đưa em v

Miền hoa thơm cỏ biếc

Chiều hôn lên làn tóc

Mùa Thu in màu mắt...

Tôi sẽ đưa em v

Miền quê hương êm ấm

Nh́n con sông xanh thẳm

Cùng soi đôi trăng mềm...

 

Với mt thanh niên Vit Nam,  “em” đây có thể là những cô gái mang tên mt loài hoa: Hng, Trang, Huệ, Phượng, Lài, Cúc, Thiên Lư, Bch Liên, vv... cũng ging như ở phương Tây có nhiu cô gái mang tên mt loài hoa, Heather chng hn.

 

Theo sự tin tưởng ca người Anh, hoa Heather mang li sự may mắn, được che chở an lành. Cho nên họ bảo ai đi qua nhng vùng hoa Heather đang nở cũng hái mang theo một cành.  Người ta đt tên Heather cho con gái, có lẽ mong cho con gái luôn được ơn thiêng phù hộ; v́ ở xă hội nào cũng thế,  “trai thi lon, gái thi b́nh”. Ông Victor Hugo đặt cành Thch Tho lên mộ con gái, phải chăng cũng mong ước cho đa con ḿnh thương được yên b́nh nơi bên kia thế giới?

 

Vậy chúng ta hăy thử t́m xem người Vit đt tên ǵ cho con gái để mong cho con được an lành, may mn?  Có thể là tên An, tên Hồng Ân... hay nhng ǵ khác na. Thân gái “như hạt mưa sa”, người Á Đông cm thy lo lng cho con gái, dễ hiểu. Từ ngàn xưa cho đến bây giờ, làm con gái trong một xă hi đy nếp phong kiến, dù là mt đa con gái mi ln trong nhà, mt cô dâu, hay mt bà mẹ, người phụ nữ Việt có nhng ni khổ riêng, ai cũng biết nhưng không làm ǵ để thay đổi.

 

Trên thực tế, phụ nữ mới là ngun ci ca gia đ́nh, chính họ mới là ngun gc ca xă hi. Mun biết mt gia đ́nh hay mt xă hi, đt nước, có được an đnh hay không, cứ nh́n xem phụ nữ ở nơi đó đang sng như thế nào, tương lai của họ như thế nào.

 

Trong xă hội nào mà đi đa số nam giới không thể c̣n có khả năng để bảo vệ cánh phụ nữ được sng an lành – chỉ an lành thôi, chưa nói đến hnh phúc – th́ nguy cơ chắc chn đến. Trước mt chúng ta hin nay là thế này:  Trong sự bất lc ca cánh mày râu, hàng trăm ngàn phụ nữ lặng lẽ (hay rủ nhau?)  đi mưu sinh nơi xứ khác như một la chn bt đc dĩ.  Như vậy, xă hi có lung lay tn gc rễ hay không? Bất lc để nh́n cô em gái ḿnh đi đến mt nơi mà ngôn ngữ không biết, phong tc tp quán không biết, sng gia nơi đô thị mà không có thân thích bạn bè nên cứ như sống nơi hoang dă, “nắng chiều không hay, mưa mai không biết”!

 

Thi sĩ Rudyard Kipling có viết:   “Ưa mơ mộng, đâu để mộng say ḷng. Ham tư tưởng, song thoát ṿng không tưởng”.  Cho nên biết cái hay ca sự lăng mạn không có nghĩa là lúc nào cũng sng lăng mn.  Bi vy dù thi sĩ Alfred de Musset nói ǵ th́ nói, tôi không hề nghĩ những tiếng nc nở là “đẹp vô cùng”, cũng không mong những tiếng thở dài bất lctrường tồn vi thi gian”, dù ở Việt Nam hay bt cứ nơi đâu. Phi nói là đau ḷng mi đúng!

 

Sự chia ly nào cũng đều năo nut, nhưng nhng tiếng thở dài chia ly của rt nhiu đôi la trẻ người Vit ngày nay phi nói là thy rt ngm ngùi:

 

Qua về đốt ngn đèn chong

Bậu theo b́m bp long đong sông dài!

 

VL TTP

(2021-01-29)