NGHĨ G̀ về NƯỚC NGA ?

Văn Lang Tôn-tht Phương


Có lẽ nhận định chung của hầu hết chúng ta là đại đa số dân chúng nước Nga không muốn có cuộc chiến tranh với Ukraina. Nhưng sống dưới chế độ độc tài của ông Tổng Thống Putin, người dân Nga không thể chọn lựa.

Nước Nga ra sao th́ hiểu biết của tôi rất giới hạn: Họ có Sa hoàng, rồi đám Bolsheviks của Lê-Nin giết cả hoàng gia, lập nên chế độ Cộng Sản. Người kế vị Lê-Nin là ông Stalin, cũng là một người độc tài, gây đau khổ cho dân Nga hơn là hạnh phúc. Stalin chết đi, ông Khruschev lên thay, chủ trương sống ḥa hoăn với phương Tây, sau đó ông bị hạ bệ. Qua một loạt các nguyên thủ quốc gia khác nhau, cuối cùng ông Mikhail Gorbachev lên nắm quyền, chuyện về sau như thế nào cho tới thời ông Putin, người Việt có biết.

Quan hệ của Việt Nam ta với nước Nga ra sao, mọi người cũng đều biết. Nó bắt đầu từ lúc ông Nguyễn Tất Thành đọc được tuyên bố của ông Lê-Nin, và vui mừng v́ thấy “mặt trời chân lư chói qua tim”. Chuyện này, măi về sau nhà văn Nguyên Ngọc có nhận định rằng “chúng ta sai từ Đại Hội Tours” (1920). Bà Nguyễn Thị B́nh đồng ư, nhưng bà không nói ǵ khác.

Nước Nga trong sách giáo khoa của học sinh Việt Nam được gọi là “cái nôi của cách mạng”, cho đến khi Liên Bang Xô Viết và cả khối Cộng Sản Đông Âu bỗng sụp. Trong suốt chiều dài lịch sử, Moscow đă chống lưng cho cuộc chiến tranh ở Việt Nam, cũng là v́ quyền lợi của xứ họ thôi. Xưa nay, nước nào cũng v́ quyền lợi của chính ḿnh, nên không bàn luận ǵ nhiều ở đây.

Tuy nhiên với tôi, ấn tượng mạnh nhất về đất nước Nga lại nằm trên khía cạnh văn chương, văn học. Cũng thấy may mắn là trước đây Sài G̣n đă không cấm đoán người dân biết về văn học, lịch sử, địa lư, vv... của nước Nga.

Những tác phẩm văn chương của Nga, ngoài các phim ảnh như “Tội Ác và Trừng Phạt”, “Anh Em nhà Kamarazov”, vv... điều tôi thấy cảm khái nhất là đọc hai tác phẩm “Bác Sĩ Jivago” và “Chiến Tranh và Ḥa B́nh”. Cảm khái v́ so sánh “con người trong chiến tranh” giữa hoàn cảnh của nước Nga thuở đó và hoàn cảnh Việt Nam. Ở đâu cũng vậy, con người ta, với những ai có suy nghĩ, họ sống với những nhu cầu vật chất lẫn tinh thần: Có lư tưởng, yêu quê hương đất nước, yêu xă hội và bạn bè của ḿnh, yêu đồng bào ḿnh, mỗi cá nhân có sống cuộc đời của trai gái yêu nhau, vv... Chiến tranh là điều không ai muốn.

Chiến tranh chỉ đem lại khổ đau, tan vỡ, chết chóc.

Nếu mục tiêu của chính trị là “sự tiến bộ của dân tộc” th́ giải pháp chiến tranh là giải pháp tồi tệ nhất. Nó chỉ nên được xem là một chuyện bất đắc dĩ, khi không c̣n chọn lựa nào khác. Và khi để chiến tranh xảy ra nơi ḿnh sống, trên quê hương đất nước của ḿnh, sự khổ đau và tang tóc lại lớn hơn gấp bội.

“Chiến Tranh và Ḥa B́nh” có bối cảnh là nước Nga bị quân của Napoleon xâm lược. Có nhân vật Andrei, đă sống qua một thời ... lớn lên, yêu đương, t́m lư tưởng, rồi t́m vào quân đội, sau đó bị thương và chết. Đọc mà nghĩ đến những người trai đất Việt, thấy nhớ một người anh hiền ḥa thuở tôi c̣n ở bậc Trung Học. V́ anh ấy lớn tuổi hơn nên kêu bằng anh, thế thôi. Anh yêu một chị nọ và hay đến t́m chị nên t́nh cờ thành ra quen, gọi nhau là anh em. Đọc nhân vật Andrei, tôi nghĩ đến anh, nhớ anh đă t́nh nguyện đi lính “để t́m lư tưởng”, rồi khi đă ở trong quân trường Thủ Đức chưa đến một năm, anh bảo ḿnh đă lầm, nụ cười của anh thật hiền lành... Không biết rồi về sau, với cuộc chiến ngày càng khốc liệt, cuộc đời đưa đẩy anh đến đâu. Thuở quen biết anh là lúc sinh viên trường Quân Y Ngô Thế Vinh cho ra mắt một tập thơ trong đó có mấy câu thật ư nghĩa:

Có tủi cho gịng trai đất Việt
Bàn tay không nắm hết tương lai
.

“Trai thời loạn”, bạn nghe thấy hào hùng hay thấy ngậm ngùi?

“Trai thời loạn”, cảm nhận thế nào cũng tùy khi con người là một trong những thanh niên Nga hiện đang trốn ra khỏi nước để tránh đi lính; hay là công dân của Ukraina ở hải ngoại đang t́m về tổ quốc để cầm súng.

Trong “Bác Sĩ Jivago”, chàng trai Jivago cũng là một chiếc lá bị cuốn tung theo cơn lốc của chiến tranh. Anh bị quân du kích bắt, và trở thành chiến binh của họ. Nằm phục kích “quân bên kia”, anh thấy những người vốn là bạn bè cũ của ḿnh bị bắn chết, từng người, từng người... Đọc mà nghĩ ngay đến những thanh niên Việt Nam, cũng do hoàn cảnh cả, và số phận “bàn tay không nắm hết tương lai” của từng người, hay của biết bao nhiêu thế hệ...

Vậy mà chiến tranh cứ tiếp tục xảy ra, v́ nguyên nhân này hay nguyên nhân khác. Lịch sử của loài người là lịch sử của những cuộc chiến tranh!

Tôi nghĩ là người dân Nga hiền ḥa, yêu ḥa b́nh và lẽ phải, nhưng ông Putin không để cho họ yên. Ông đẩy họ đi đánh Ukraina, một xứ sở của những người cũng hiền ḥa, yêu cái đẹp và yêu chuộng ḥa b́nh.

Con người ta, đâu mấy ai mơ những cái ǵ phi thường, vĩ đại. Phải chăng chỉ cần một căn nhà nhỏ, có người thân và bè bạn chung quanh, mỗi ngày được sống dưới một bầu trời êm ả, tự do?

(30-09-2022)

Văn Lang Tôn-thất Phương