Lan man với truyền thuyết “Táo chầu Trời”

– Đây là chuyện Việt hay chuyện Tàu? –

Văn Lang Tôn-tht Phương



 

Hôm nay nhân ngày “ông Táo v tri”, nghĩ lan man quanh chuyn c tích v “ông bà Táo”.

Chuyn k có mt thiếu ph chng đi bit tích nên tái giá vi mt anh th săn. Mt hôm, nàng đang nhà th́ anh chng cũ đâu lù lù xut hin, đang khóc lóc than th “sao anh ra đi không nói mt li” th́ anh th săn tr v, xách theo mt con th.  Anh chng cũ trn vào trong đn rơm, bt đu cho mt chuyn t́nh bi thm...

Bi v́ ch đ thui mt con th, anh th săn đt nguyên c đn rơm (hèn chi anh ta nghèo, d hiu); làm anh chng cũ phi chn la thà b ha thiêu...

 

Đây có v là câu chuyn Vit. C̣n chuyn “Táo quân chu tri”, bay v thiên cung bng cá chép, vv... th́ có l là chuyn Tàu. Hai chuyn có ăn nhp ǵ vi nhau hay không chng rơ, nhưng năm nào cũng có nhiu ngưi Vit cúng quy tin đưa, tn tin cũng không ít cho hai ông “công an khu vc” ca Ngc Hoàng (H́nh như ch thy hai ông đi thôi, bà nhà,  lo canh chng kh ch th́ phi!) 

 

Nếu ngưi Vit biết xem chuyn “Táo chu Tri” là mt điu đ vui đùa cho thêm thi v th́ đi sng s nh nhàng hơn nhiu. Chng hn ngưi ta có th đáp tng nhau “bánh ông Táo”, “búp bê ông Táo”, “dép ông Táo”, vv... c ly chuyn ông Táo như ví d ca mt s “biết nghĩ cho nhau” trong cuc sng, có l hay hơn vic lo cúng vái đút lót đ hai ông báo cáo tt cho ḿnh vi ông Tri.

 

Và nếu đă đt thành “chuyn c tích”, th́ t đu c dn dt câu chuyn sao cho có hu mt chút, vic ǵ phi kết thúc bng nhng chết chóc bi thương, như hu hết chuyn c tích ca Vit Nam?

 

Nói cách khác, chuyn ông bà Táo là mt trong nhng chuyn bun thm ca “c tích Vit”. Ti sao li c bi quan đến như thế?  Hay tinh thn ngưi Vit ḿnh “ như ra”, c thích nghĩ đến nhng kết qu bun ru?  Có bn nào có th k cho chúng ta nghe mt câu chuyn c tích vui ca Vit Nam không?

 

Ngưi Hy Lp k chuyn v Gió theo tinh thn lăng mn. H bo nhng làn gió thong là do mt v thn nm nh mt v thn n mà th dài. Tht là thi v, c̣n ta th́ sao?

 

Ta có chuyn Tru Cau, c đám t t đi đến b sông ri ... ngi chết (bi thm mt cách tht đơn gin)!  Chuyn Tm Cám, v Hoàng T mà đi trèo cây cau ri b cht cây ngă mà chết, sau khi sng li bèn gt cô em tm nưc sôi cho cô em chết bng (cô này cũng thông minh ra phết, nưc sôi mà c di lên ngưi ào ào ... chết b!). Cô ta chết, cô ch đem làm mm, gt cho “m ăn tht con”, vân vân và mây mây...

 

Chuyn “Dă Tràng Xe Cát”, làm rt ngc quư xung bin và tiếc ca nên chết ri hóa thành con c̣ng (Dă Tràng), c luôn xe cát đ t́m li ngc! Ai sáng tác câu chuyn mà bi quan đến thế không biết?  Nh́n nhng con c̣ng nh vân vê nhng ht cát trên băi bin, chng thy đó là mt h́nh nh tht d thương hay sao?

 

Nếu bo “cuc sng kh quá nên tâm tư tích lũy, c nghĩ chuyn bun” th́ gii thích này hơi khó hiu.  “Đi là b kh”, thi nào và đâu cũng thế c, riêng ǵ ngưi Vit?  Chim chóc chc cũng có nhng kh tâm, nhưng chim vn hót líu lo đ làm vui cuc đi ca chúng, sao con ngưi (ngưi Vit) không đt nhng chuyn c tích vui đ tâm hn bay vút đến trăng sao cho thy yêu đi mà sng, phi không?

 

C̣n nếu bo “cũng có nhng chuyn cưi đy ch” th́ cũng nên th xem li chúng ta cưi vi nhng ǵ?  K ra mt ít th́ có nào là Ba Giai Tú Xut, nào là chuyn Trng Quỳnh, vv... nhng “cái cưi” này cũng đáng suy gm.

 

Ví d có chuyn mt ông s Tàu qua “tiu quc”, và ông “Trng” nhà ta gi làm lính hu ly lng gơ đu đ cho “ông Đi S” ni gin mà rưt theo!  Ri chuyn ông “Trng” la chúa Trnh ăn mm “Đi Phong”, làm như nhà Chúa là k ngu nht xă hi thi đó không bng!    “Ta” có nguyên c mt cun sách, toàn nhng chuyn như thế này trong đó!

 

Gi là “chuyn c tích Vit”, “truyn thuyết”, hoc “chuyn ngày xưa”, vv... hay là ǵ ǵ đi na, tt c các loi truyn/chuyn này đu có mt đim chung là s vng bóng ca tính hp lư (logic), nhưng có v là cc chp nhn (?)  Mt ông “Trng Quỳnh” t nhiên đi trm con mèo quư ca nhà Chúa đem v nhà nuôi chơi, ri tp cho nó mi ngày c an toàn ... rau! Vy mà cũng ráng đem truyn li t thế h này sang thế h khác. 

 

Có ai bao gi nghĩ ti sao t tiên ca chúng ta đang sng t nhiên, bng chia tay nhau, ri mi ngưi đem theo 50 đa con, lên núi và xung bin?  Bo ging Tiên và ging Rng “không hp” vi nhau,  cho nên “t́nh đôi ta rt nng, nhưng vi nhau th́ chng đng”... nghe không n chút nào.  Biết vy t đu sao ráng ly ngưi ta cho bng đưc, bây gi nói trăng nói cui,  rơ ràng là “t́nh bu mun lui”!

Tác gi nào đt ra câu chuyn này th́ không biết, nhng vn đ là c mt dân tc đi chp nhn điu này vô điu kin, và truyn cho nhau măi đến tn ngày nay!

 

Thc ra, chuyn c tích hay truyn thuyết, đa s đu là sao đi chép li c. La Mă sao chép li chuyn ca Hy Lp, ch đi cho nhân vt mang tên khác.  Bên Tàu có Lưu Nguyn nhp Thiên Thai, Vit Nam có T Thc lc Thiên Thai, ch khác nhau v nhân vt. Chuyn Cô Bé L Lem và chuyn Tm Cám cũng là ch em mà thôi (dù không ch em rut th́ cũng là ch em h, nhưng trong Cô Bé L Lem không có ai giết ai).

 

Vy nếu đă là sao chép (và biến ci), th́ ti sao không la nhng chuyn ǵ hp lư và mang nhiu tính nhân văn trong đó, vi nhng ư hưng tích cc mt chút, có phi là “gia tài văn hóa” ca xă hi ta đưc tt đp nhiu hơn hay không?

 

(2021-02-04: Ngày “Táo chu Tri”)