Thêm đôi điều về nhạc sĩ Trịnh Công Sơn

 

Văn Lang Tôn-tht Phương


Có phim “TRNH VÀ EM” va ra mt trong nưc.  Tôi không đnh nói ǵ v phim đó, ch mun ghi ra đây vài cm nhn ca ḿnh v nhc sĩ Trnh Công Sơn (TCS) khi đc nhng phê b́nh mi đây v nhà nhc sĩ (nguyên văn nhng phê b́nh có ghi trong phn GHI CHÚ phn cui ca bài viết này).

1.

Con ngưi ta, ai cũng có khuyết đim, không ai ch có toàn ưu đim.  Trong sut cuc sng ca ḿnh, ngưi nào cũng thế, ch có th kin toàn bn thân sau khi đă trót di kh, lm li, ri rút kinh nghim t nhng điu đó mà dn dn ci thin bn thân.  

Nói cách khác, đi mt con ngưi bt buc phi là s kết hp ca nhng ưu và khuyết đim, bn thân mi con ngưi đu thế cChúng ta nên nh́n tha nhân vi nét nh́n như thế. 

2.

Mui xát ḷng ai ny mn ṃi. Khi chúng ta chưa (hoc không) sng trong hoàn cnh ca ai đó, chúng ta rt có thể không hiểu đưc t́nh cnh ca ngưi đó. Nếu bn thân chúng ta có tri qua nhng giai đon “da lưng ni chết” như nhc sĩ Trnh Công Sơn thi sau 1975, sau khi b bn bè cũ (mà TCS nghĩ là thân thiết) phn bi, phi đi “ci to”, và đi cày suưt đp phi ḿn (thoát chết nh có con trâu đi trưc chết thay), đưc th v cũng nh s chiếu c cá nhân ca ông Vơ Văn Kit, v.v...  th́ chúng ta làm sao?

Ai li không s chết, không s b tù đày? TCS im lng, hay có phi làm va ḷng gii quyn lc qua mt vài c ch “không theo không chng” nào đó, th́ cũng là con ngưi b́nh thưng trưc ni s mà thôi. Làm sao TCS có th công khai tuyên b n kia đ gây hi cho s an toàn ca ḿnh?   

Sau 1975, TCS tht chí, v mng, nên say sưa chán đi, chuyn d hiu. Nếu TCS c ca ngi tưng bng như nhc sĩ Phm Tuyên hay nhà thơ T Hu, th́ mi s đi vi 1 nhc sĩ TCS đă khác. 

3.

Vic “thy cây Núc Nác ng là Vàng Tâm” không ch riêng ǵ vi TCS mà là c đông đo qun chúng, con s rt đông trong c mt dân tc.

TCS có th có tiếp xúc vi Mt Trn Gii Phóng Min Nam không chng (như Thiếu Tá Liên Thành ghi li), nhiu ngưi trí thc khác trưc 1975 cũng thế:  Khi ng là t́m đưc “mt tri chân lư” th́ h đă không mun làm “nhng k đng bên l”, nhng ngưi như linh mc Nguyn Ngc Lan, Chân Tín, v.v... cũng thế thôi. Ch có sau 1975, khi mi s đă ngă ngũ, nhng ngưi như TCS mi thy ni ngm ngùi ln hơn ni đau, thy rng ḿnh đă t ḿnh biến thành cô nàng M Nương yêu chàng Trương Chi n:  

Đêm năm xưa, tương tư ngưi ḥ khoan.
Ôm
p bao mng vàng.
Cho ti khi gp chàng”... 

4.

Khi t́m ct nghĩa ti sao nhc sĩ TCS phn chiến, chúng ta không th ly thi đim hin ti đ truy t́m điu đă xy ra na thế k v trưc.  Ai đi trách các vua Lê sao không biết dùng computer?   

Thi 1964-1975, khi chưa có thông tin bao nhiêu, đông đo qun chúng trong cc đu tin rng s nghèo đói ca nưc ta hoàn toàn là do ngoi quc gây ra (ch không phi phn ln cũng do s chm tiến ca xă hi ḿnh, ca dân trí ḿnh, ca cách t chc xă hi ḿnh, cách sng và đi x vi nhau ca ngưi ḿnh ...). Cho nên, ngưi ta tin c đánh đui chúng nó đi th́ xong, xă hi s tt đp, đt nưc s giàu mnh. Nói cách khác, (tin rng) nếu không có chiến tranh th́ ngưi Vit –  v́ cùng mt m  –  s thương yêu nhau, Ḷng Nam trông Bc, t́nh dâng trong mt”, “đă đến lúc ni tm ḷng chung”...  Trong nhc ca TCS, chúng ta thy rng TCS nghĩ nếu không có chiến tranh (do s can thip ca nưc ngoài) th́

Đưng ta đi có bưc chân t do.  Ngưi Vit Nam sng vi nhau tht thà”,   
Đêm mai này tri im tiếng súng. Cho m hát ca dao trên đng.
Đêm huy hoàng tr
i mưa trút xung.
Ôi t đó nghe như thiên đàng” ...  

Do tưng tưng thôi, ca c đa s dân tc, không riêng ǵ nhng ngưi như TCS

Làm sao trưc 1975,  TCS có th biết đưc cuc sng thc min Bc, và đc đưc nhng tài liu như Đêm Gia Ban Ngày”, “Chuyn K Năm 2000”, “Hi Kư Ca Mt Thng Hèn”, “Đèn Cù”, “Chuyến Đi Cu Vin Năm 1951”, v.v... ? Làm sao TCS biết đưc ni nim ca nhng ngưi như nhà văn Nguyn Khi, tiến sĩ Hà Sĩ Phu, nhà văn Dương Thu Hương, nhc sĩ Văn Cao, thi sĩ Hu Loan, ông Nguyn Hu Đang, v.v... ? 

5.

Cuc “cách mng” long tri l đt Vit Nam có thành công đưc là do nhn thc và hành đng ca đa s ngưi Vit trong cng đng dân tc, trong đó có nhc sĩ TCS. Nhn đnh này sai hay đúng, chúng ta nên cn thn nh́n ngm li c dân tc (ca đa s trong c dân tc) th́ công bng hơn là c ch tay vào mt cá nhân nào đó và bo là do li ca h. Mt ngưi dân tương đi b́nh thưng thôi th́ không th làm thay đi đưc vn mnh ca c mt dân tc, mà phi có s đông.   

Nếu nhc sĩ TCS ch thun túy làm nhc t́nh, không mang nim thao thc trong nhc ca ḿnh, th́ có th đă không chu b ch trích v́ đă nói lên nhng điu ḿnh suy nghĩ. 

Chúng ta cũng nên xem li, trưc năm 1975 th́ phn ng ca đông đo qun chúng min Nam đă như thế nào đi vi nhc phn chiến ca TCS?     

Ngưi min Nam đă phê phán nhng lot bài “Tc Ca” ca nhc sĩ Phm Duy, nghĩa là rt nhiu ngưi thy “Tc Ca” không hp vi văn hóa Vit. Vy đông đo dân chúng min Nam có “chm lên ăn tht” nhc sĩ TCS lúc đó hay không, điu này chúng ta phi nh́n k li. Hay ch có Quân Cnh lùng bt TCS, tưng Không Quân Lưu Kim Cương ưa thích nên che ch TCS, c̣n qun chúng min Nam th́ không phn đi mà li hát cho nhau nghe? Đă có rt nhiu ngưi! 

6.

Đim cui cùng:

Cuc đi ca nhc sĩ TCS c̣n có nhiu góc khut mà không my ai trong chúng ta đưc biết rơ. Các bn bè và ngưi quen biết vi TCS cũng có hé ra mt s chi tiết, nhưng không phi là tt c.   

Thc ra trong vô s các bài viết v TCS, ngưi ta viết s tht cũng có, viết do ngưng m hay ngưc li cũng có, viết đ qung cáo bn thân cũng có, tung ha mù cũng có, viết đ bin minh cũng có; thc hư ln ln, khó sàng lc. 

Mong sao nhng ai biết nhiu v nhc sĩ TCS có th cho biết thêm nhiu khía cnh thc trong cuc đi ca ông, đ khi góp li thành mt bc tranh tng quát, chúng ta có th thy đưc rơ ràng v nhà nhc sĩ này.   

(10-06-2022)  - TTP

* 

GHI  CHÚ.

[From]

Nguyễn Gia Việt | Yesterday at 14:56   

“Trnh” là mt đ tài chưa bao gi thu hút khán gi

“Em và Trnh” là mt phim hư cu v TCS, thc ra vi c cuc đi ông Trnh th́ khán gi chưa bao gi có chút cm giác ṭ ṃ hay háo hc, cũng như có ư đnh t́m hiu và “ngưng m” c

Trnh có h́nh dong m nhách, mt mày lt lt, dáng yếu x́u, ngưi mái mái, tái tái.  Cái ging th́ quá âm nhu thiếu sc sng, chm chp yếu t thiếu sinh khí đi thc. 

Vi đàn bà, có cm giác Trnh ch như “hi bi” kiu “đ bà ngi ch bà không ăn”. Thành ra nhiu thư t yêu thương, nhiu giai thoi cũng ch là ... giai thoi khng đnh Trnh không phi gay. Song t́nh Trnh mang tính cht t́nh “thơ”, t́nh “o”, t́nh “lăng mn”. Mà cái ǵ có ch lăng cũng d thành “lăng nhách”, “lăng gian” lm. 

V âm nhc th́ TCS là tác gi ln, không ai chi đng. Song cái ln ca ông là s mong manh, mơng mănh kiu “” nhiu hơn “thc” . 

Nhiu ngưi khen nhc Trnh mng m, có cht thin, nh́n thy vô cùng thin, nhưng nghe thưng vài bài rơ ràng cái mng m đó là do ông nhiu khi tráo ch, tc là trong cơn say rưu và khói trng mà phóng bút ra, ch tuôn ào t và nhiu ch li vô h́nh chung không có nghĩa ǵ hết. 

Mưa ch ln xn 

Không ai qua TCS v ca t viết “năm non by núi”, con ch minh mông, lê thê, ṿng vèo. Có l ông cũng không ng ng viết ra mà thiên h quy cho là có hơi hám “thin”, dù nhiu câu chng hiu mùi ǵ trong đó.

Nhiu khúc nhc nghe là hay đó, nhưng chng th nào xa hơn, v́ nó chng có nghĩa ǵ hết. Nghe tng tng tăng chơi vui, không hiu mun nói ǵ. 

Trnh cũng hay nói ra nhng câu ít ai hiu nghĩa nó là ǵ, thí d:

Con ngưi sinh ra vn bt toàn và đ làm nhng điu lm li
Nó đ
p v́ bt toàn
Nó đáng yêu v
́ nó luôn luôn l
m li
V
y th́ c yêu mà đng tuyt v
ng...” 

TCS chơi rt thân vi c chun tưng Lưu Kim Cương, có l bài “Cho mt ngưi va nm xung” là nghe d hiu nht: 

“Anh nm xung sau mt ln đă đến đây
Đă vui ch
ơi trong cu
c đi ny
Đă bay cao trong ṿm tr
i đy
R
i nm xung, không bn bè, không có ai
Không có ai, t
ng ngày, không có ai đi đi
Ru anh ng
vùi, mùa mưa ti trong nghĩa trang này có loài chim thôi!”
 

TCS gn vi nhc “phn chiến”, có ch “phn” trong “chiến”  

Mc dù nhc da vàng ca ông có th gây n tưng, song v bn cht ca mt ngưi trai vi nhng th cn rc ṛi vi quyn li, chánh kiến ca Min Nam th́ ông hay b thiên h hoài nghi. 

TCS không làm tṛn nghĩa v ngưi trai sng thi chiến. Trnh Công Sơn là mt thanh niên trn quân dch và c trn, t́m mi cách làm ḿnh m nhách đng trn quân dch. 

TCS là mt ngưi đàn ông x́u x́u n n t thanh niên ti khi v già và c trưc khi chết. Cái khí cht lch s mà ông th hin vi công chúng là yếu đui, nhu nhưc ch không mnh m. 

Cuc đi ông lúc nào cũng lơ lơ lng lng, lưng chng. Chánh kiến không rơ ràng, đàn ông pha chút âm nhu, không tiến không lui, không tà không chánh vi s trưng nói nhng điu mng m. Ti chết lp trưng sng vn không rơ ràng. 

TCS li không có chánh kiến rơ ràng, nên dù nhc Trnh cũng đưc xếp là “rt hay” nhưng thiên h vn cnh giác vi Trnh. 

Trong ḍng đi này ai cũng phi chn mt chánh kiến và mt lư tưng đng mà sng, đng an i, ch che tâm hn ḿnh.

Ai cũng chn la cho ḿnh mt lư tưng. Nhưng h́nh như Trnh th́ không. 

Trnh sut đi hoang mang và li c công to ra mt thế h tr không biết đng không biết ngi, lúc nào cũng mng m gia trưa nng đng t nht ḿnh vào cái thế bí ca “đi ngưi”, t ḿnh nhét ḿnh vô thế bít đưng ca tâm tưng vi rưu và khói trng. 

Mt thế h fan s hoang mang v́ nghe nhiu nhc Trnh. 

Mt thế h bt chưc đi sng như Trnh khi c càm ràm “Tiến thoái lưng nan”c đi ti khi tt th. 

Thành ra nhng b phim v Trnh ít ai coi, chưa bao gi thu hút khán gi là v́ vy. Ai dám làm phim v đ tài Trnh th́ phi phc là h thích Trnh d lm. 

Cuc đi Trnh có cái ǵ hay ho mà hc hi. 

Xin li!  Nếu TCS có tng yêu bà Tuyết Mai, Lâm Thanh Hà hay bà Thm Thúy Hng cũng không phi là điu mà thiên h cn chú ư. 

[Nguyn Gia Vit] 09-06-2022 - FB