Đi Theo Vạt Nắng - Phần 11

Về thăm lại xm qu

Trần Tr Năng
 

 

Hai tuần sau khi về Si Gn, vo khoảng tuần lễ cuối thng 10 năm 2019, một người bạn thn mướn xe đưa ti v nh ti về thăm Qui Nhơn v lun tiện thăm lại nơi ti sống suốt thời thơ ấu: phường Bnh Định, thị x An Nhơn  (trước kia l  thn Hưng Định, x Nhơn Hưng, quận An Nhơn, tỉnh Bnh Định). Một trong những mục đch chnh của chuyến viếng thăm ny l tm lại di tch của căn nh ti sống với m ti v ngoại ti từ lc sinh ra cho đến khi ti học hết bậc tiểu học. Đy l lần thăm viếng đầu tin từ lc ti rời Việt Nam vo đầu năm 1968!  Về lại xm qu gọi l để tm lại kỷ niệm thn thương ngy no!. Tm lại những g đ v đang mất theo dng thời gian! Con người c đổi thay! V hon cảnh v mi trường sống c đổi thay! D sao đi nữa, những kỷ niệm v hồi ức về thời tuổi dại vẫn cn sống mi trong tm tưởng của ti

Sau khi ăn điểm tm xong, chng ti rời thnh phố Qui Nhơn. Chiếc xe chạy theo Quốc lộ số 1, ngang qua Cầu Đi v Thp Đi - một trong những di tch Chm cn st lại từ Vương Quốc Champa. Người dn bản xứ đặt ci tn ny v nhn từ xa, hai ci thp hnh như cặp tnh nhn u yếm chụm đầu lại với nhau tm sự, chuyện tr. 

Thp Đi nằm cạnh bn nhau
Quanh năm suốt thng chụm đầu yu thương
My trời bng bạc vấn vương
Champa cn đ, con đường cn đy!  

Nắng chiều từng vạt ngy ngy
Cầu Đi ng bng hng cy dương buồn
Khi nh ai quyện đồi nương
Cười vang giọng Nẫu phố phường chợt vui! 
 

Hnh 1. Bn tri: Cụm Thp Bnh t nhn từ cầu B Di (Ảnh cungphuot.info).

Bn phải: Thp Cnh Tin nằm trn một khu đất thuộc Thnh Đồ Bn (tức Thnh Hong Đế by giờ)- x Nhơn Hậu, thị x An Nhơn (Google Image). C cu ht dn gian lưu truyền qua nhiều thế hệ Ng ln hn thp Cnh Tin/ Cảm thương Qun Hậu thủ thnh ba năm! [1]. Qun Hậu ở đy l Khm sai quản soi hậu qun doanh V Tnh (sau ny trước khi chết, ng được Nguyễn nh phong tước Quận cng kim chức Đại tướng qun). 

Khoảng chừng 20 pht sau, chng ti bắt đầu thấy Cụm Thp Bnh t nằm cạnh cầu B Di hiện ra trước mắt (Hnh 1, bn tri). Khi xe đến gần cầu Tn An, lng ti bắt đầu cảm thấy nn nao v biết mnh sắp đến phường Bnh Định (thị x An Nhơn). Bi học thuộc lng năm no hnh như vẫn cn văng vẳng đu đy Lu nay mới trở về lng/ Lng em khoan khoi nhẹ nhng biết bao/ Đn chim trn ngọn cy cao/ Thấy em đua ht lời cho lu lo. Lng rộn niềm vui được trở về lng cũ!

Điều chng ti muốn tm l vng đất ngy xưa ti ở! Căn nh chng ti cch Thnh Đồ Bn (ngy xưa dn bản xứ gọi l Thnh Bnh Định!) khng xa, do gia đnh bn ngoại ti xy ln v được gn giữ qua nhiều thế hệ. Nh tương đối rộng với khu vườn nhỏ trồng tri cy pha sau cạnh một đầm nước v hng dừa trước mặt. Nn ti tha hồ tro cy hi tri ăn cho bằng thch! Thnh Đồ Bn cũng l sn chơi thường xuyn của bọn trẻ chng ti trước v sau giờ học. Chng ti chơi hoi khng chn những tr chơi như đ banh, u quạ, đnh giặc giả, đnh bi v đnh đo.

Nh ti ở trn đường dẫn vo Thnh. C hồ su, c hng dừa cao xanh. C chuối nng hương vừa chn ngon lnh. C xoi khế v ổi tươi thơm ngọt. Nh ti ở chi dy cao nhiều lớp. Mi tranh nu hoang phế nt thời gian. Trước mặt nh con đường đất ngỡ ngng. Đưa khch đến hoang tn Thnh Bnh Định. Ti ở đ/ch học tr ngộ nghĩnh. Quần cụt đen/ nn l/ bước chn trần. Những ma h mồ hi ướt khắp thn. Chạy nhảy tung tăng/ bắn bi đnh đo.

Hơn 50 năm tri qua với biết bao nhiu thay đổi! Tm lại vị tr của căn nh ngy xưa l cả một thử thch! Mấu chốt căn bản l căn nh nằm gần một ci đầm kh lớn, trước một ngi cha v gần chợ Bnh Định (Hnh 2, bn tri). Bc ti xế đưa chng ti đi quanh thnh phố vi vng để xc định vị tr chng ti muốn tm. Chng ti tm thấy được khu chợ v một ngi cha nhưng ti c cảm tưởng l vị tr của hai nơi nằm kh cch xa nhau, chớ khng gần như ti nghĩ (c thể nằm trong tr tưởng tượng của ti m thi!? V lại ngy xưa ti đi bộ hay xe đạp; giờ lại đi xe hơi v phải đi qua nhiều nh cửa, ng ngch v nhiều con đường!?). Chng ti vẫn khng thấy ci đầm nước ở đu cả hay t nhất l xc định vị tr của n! Ngi chợ th lớn hơn nhiều! Cn ngi cha th ti hon ton khng nhận ra v đ thay da đổi thịt qu nhiều! Ngy xưa, ngi cha cn nhỏ nhắn, xinh xắn v nằm ở pha bn kia con đường, đối diện với nh ngoại ti. Ti thường đến đ vo những dịp lễ lớn để xin được pht chẩn bnh kẹo. Mấy thầy vui vẻ v thn thiện lắm! Những việc trong cha từ tụng niệm, nấu ăn, trồng trọt đến việc mưu sinh, cc thầy đều lo cả. Đạo hữu thỉnh thoảng c cng dường nhưng chẳng được bao nhiu v mọi người đều ngho cả! Nội miếng ăn mỗi ngy m lo khng xuể huống hồ!! Miễn sao c lng l được rồi!

Sau vi giờ, moi người hơi nản v bắt đầu mất niềm tin v kết quả thu thập được qu khim nhường! Sau cng chng ti vo Cha Thin Hưng (Hnh 2, bn phải) hỏi một cư sĩ đang nấu ăn trong bếp v được b cho biết ci đầm trong tm tưởng của ti đ bị lấp đi tự lu rồi v người ta đ xy cất nhiều ngi nh mới trn đ. Ti c hỏi b về vị tr của ci đầm nước th b nầy khng biết r. Một phần c lẽ b cn trẻ so với tuổi của ti; cũng c thể l b mới đến thị x ny từ một nơi khc!? 

Hnh 2. Bn tri: Chợ Bnh Định. Ngy xưa, chợ bắt đầu v chấm dứt sớm để mọi người cn về nh lo cng việc đồng n. Mỗi thng c su phin; cứ năm ngy họp chợ một lần bắt đầu từ ngy mồng 2 mỗi thng. Chợ phin cn l nơi người lớn gặp nhau ni chuyện mnh, chuyện thin hạ; những g xảy ra sau bốn ngy v cũng l nơi lũ con nt chng ti đến hoặc để mua đồ chơi, thưởng thức những mn ăn đặc biệt hay chỉ đến chọc ph đa giỡn  thi. Bnh Định một thng su phin/ Ai thương  ai th hy nhớ xuống ln cho đều. [1][15].

Bn phải: Cha Thin Hưng trng nguy nga đồ sộ, khc hẵn với ngi cha lng ngy no của thuở xa xưa. Thin Hưng l tn mới! Ti khng cn nhớ tn cũ của cha l g nữa

( Google Images) 

Hơi thất vọng! V lại ci nắng thiu đốt lm mọi người thấm mệt. Chng ti quyết định nghỉ một lt rồi hy đi tiếp. Chng ti tm được hai chiếc ghế đ trong khun vin cha để ngồi nghỉ xả hơi. Ngồi khng được bao lu, ti thiếp đi lc no khng biết!  Trong ci mơ mơ mng mng, những kỷ niệm xưa lại vỡ a trong k ức của ti: 

Ti nhớ lại thời Trung học ở Qui Nhơn với mu đỏ hoa phượng nở rộ v tiếng ve sầu giục gi bước chn đnh dấu ma tan trường sắp đến, v bạn b bắt đầu trao nhau lưu bt ngy xanh. Sn trường rồi sẽ vắng bng dng những t o trắng v những cậu học tr ngy ng trong bộ đồng phục o trắng quần xanh. Mọi người sẽ tạm xa bảng đen phấn trắng, tứ tản khắp nơi trong ba thng h! Lc đ, ai trong chng ti cũng c một cảm gic chng chnh v su thẳm! Vừa bồn chồn, lo lắng; vừa no nức phập phng trng đợi! Hnh như sắp thiếu vắng một ci g rất thn thương v triều mến!   

Em về phượng đỏ tươi trn o. Nắng hạ trn m bng ng di. Thng tm trời cao, mun mộng ảo. Biển xanh  bọt trắng sng tri về. Ma ny trường vắng chợt buồn gh! B bạn cn đu tiếng giỡn đa. Chạy nhảy tung tăng ong vỡ tổ. Lng non rộn r một trời mơ! Lưu bt trao lời chuyện nhỏ to. Dng thơ lai lng tuổi học tr. Chn mươi ngy ấy sao lu qu! Lối nhỏ một mnh ai dưới mưa?!  

Ni về lưu bt trao nhau vo dịp nghĩ h, ti khng thể no qun được những vần thơ của Xun Diệu, Hn Mặc Tử, Chế Lan Vin, Yến Lan v Quch Tấn, những nh thơ gốc Bnh Định. Ngoi trừ Xun Diệu, những nh thơ  cn lại thuộc Nhm Thơ Bnh Định (hay đng hơn l nhm thơ Thnh Bnh Định!), khởi đầu Phong Tro Thơ Mới tiền chiến  trong giai đoạn 1936-1945.  Cơ sở hoạt động của Nhm l phường Bnh Định (thn Hưng Định, thị x An Nhơn). Nhm ny cũng khởi nguồn cho Nhm Thơ Loạn sau ny [2].  Xun Diệu nổi tiếng với những vần thơ tnh vượt thời gian em đ x lng non v giấy mới/ My đầy trời hm ấy phủ sơn kh  [3]. Thế giới của Hn Mặc Tử l thế giới về trăng, của trăng, uống trăng, mơ trăng, tắm trăng, sống trong lng trăng v ngay cả bn trăng. khng gian dy đặc ton trăng cả/ Ti cũng trăng m nng cũng trăng; hay Trăng nằm sng soi trn cnh liễu/ Đợi gi đng về để lả lơi/ Cy l ngy tnh khng muốn động/ Lng em hồi họp chị Hằng ơi![4-5]. Thơ  của Chế Lan Vin th mờ ảo v liu trai hơn với những bng ma Hời v nỗi cảm thng cay đắng mất nước của dn tộc Chm; m chng ta c thể tm thấy ở một số bi thơ trong tập thơ Điu tn của ng   Những sng vắng l mnh trong bng tối/ Những tượng Chm lở li rỉ rn than [6-8]. Ti cũng thch một vi bi thơ ni về Thnh Bnh Định của nh thơ xuất thn cng thn Hưng Định với ti Yến Lan Cng nhớ lại những nguồn vui nhỏ nhất/ Bng gn bay, chm me rụng thnh xưa/ Bnh Định đy ,từng sợi tơ ci tc/ Vẫn chứa chan, tin tưởng tự bao giờ [9-10] v bi thơ Say Nắng ni về vườn qu thuở cn thanh bnh của Quch Tấn Vườn rộng tiếng chim thưa/ Bướm vng say nắng trưa/ Chờn vờn chn muốn đậu/ Vi mướp gi đong đưa. [11-12]

Ti nhớ lại những ngy ở qu. Nhịp sống ở đồng qu tương đối chậm ri v bnh dị. C vất vả xc thn nhưng cũng v cch sống đơn giản, t đo bồng, m tm hồn chng ti thoải mi, v dễ chịu hơn. Ti lớn ln với những buổi trưa nng như bốc lửa (như buổi trưa trong chuyến thăm viếng ny!), thoăn thoắt chuyền cnh qua hng cy trứng c hoặc trốn đi hi khế, hi keo.

Những buổi trưa h nắng chang chang
Hng cy gi thổi điệu nhịp nhng
Tay nhanh thoăn thoắt đua nhau hi
Những tri keo hườm, xinh, thơm ngon. 

Một ci th nữa l những lần trai gi tắm sng dưới bầu trời nắng hạ; nằm dưới bng mt cy sung chờ o ướt hong kh. Vo ma sung chn, tha hồ m ăn thả gin! Mi vui chơi, chng ti qun cả giờ cơm chiều!  

Buổi sng ti đi theo đn tru
Buổi chiều theo trẻ chạy  qua cầu
Dng  sng  trai gi đua nhau giỡn
Chợt nhớ cơm chiều vội bước mau.

Ti nhớ đến những buổi chiều nhạt nắng cng mấy đứa trẻ trong lng đưa đn tru uể oải trở về chuồng. Nhớ những cu h vọng lại cuối thn. Với điệu h Bi Chi đậm đ dng thơ lục bt lc buồn, khi vui, lc sầu thảm, khi  tỉ t. Nhớ tuồng Ht Bội ở đnh lng với gi trẻ gi trai tụ tập  nhau ăn uống, chuyện tr sau ma gặt. Nhớ dng sng Trường Thi (chi nhnh của Sng Cn) cuồn cuộn chảy về theo con gi nồm thổi từ cầu Tn An đến đồng An Ngi. Nhẹ nhng,  mềm mại, thoang thoảng, khoan thai [13].

Đường về nh em c con sng
C chiếc cầu tre bắt qua dng
Thng tm nắng vng qua trước ng
M hồng, đi mắt vẻ u lo.

Ti lớn ln trong tnh qu bn lũy tre lng ngo ngạt nắng ban mai. Tiếng ku kẻo kẹt như lời mẹ ru con ngủ. Ti lớn ln  ngy ngất hương thơm đồng nội  bn  con đường đất ngoằn ngoo bao ngy ti vui, ti sống. Bn dng sng mang  ph sa  tươi thắm cnh đồng/  Cho bng la vng hoe vươn trn tuổi mộng/ Theo đm my chiều  bng bạc tri xa 

Qu hương đượm thắm lời tnh tự
Lối nhỏ.
Chn trần đường đất qu
Bao năm ti yu dng sng đ
Tung tăng ngy hai buổi đi về.

Hng cau v chiếc cầu tre lắc lẽo vẫn cn đ theo năm thng như muốn thch thức với thời gian. Buồng chuối với vi tri hườm vng reo lửng lơ trong bụi chuối cn xanh tu l. Ch chim chch che đậu lại thưởng thức hương vị thơm tươi. Thuở ấy, ti cũng thch mi vị thơm ngon của những tri chuối ở giai đoạn ny, nn thường ginh giật với mấy ch chim ny xem ai lấy được mấy tri chuối chin hườm ny trước!  Mấy luống cải trong vườn cũng bắt đầu ln ngồng lấm tấm vi nụ bng vng, dụ dỗ bướm ve về bay lượn

Những ngy nắng đổ trong sn. Cau di ng bng n cần. Cầu tre qua con nước nhỏ. Đường về chn bước thong dong. Những ngy nắng vỡ trn đ. Bng tre chắn cả lối về. Lng non, nhịp đều hơi thở. Ru đời nh nhẹ cơn mơ. Mảnh hồn khờ dại ngy thơ. Tro cy, sung rụng trn bờ. Dng sng rủ nhau tắm giỡn. Bạn b tuổi mộng thn quen.

C lẽ đy qung đời ti thch nhất trong suốt thời thơ ấu của ti! Ti sống rất thoải mi v ung dung tự tại. Nguồn hạnh phc ti hiện diện khắp mọi nơi! Trong tiếng ni! Trong nụ cười! Chạy nhảy tung tăng trong đồng qu cỏ nội. Chng ti khng cảm nhận được sự kh khăn về vật chất v v thế chưa biết thế no ci gọi l khổ!

Thuở cn b ti yu mu nắng ấm
Yu dng sng xuyn qua khm tre xanh
Yu chiều ln bng la chn thơm lnh
Con đường đất đưa ti vo tuổi mộng. 

Hoi niệm về về những thng ngy ở ci tuổi ln năm, ln su, chạy nhảy tung tăng bn thửa ruộng với đi chn trần lằn nứt cn lấm bn đen. Gi mới ln mang những vạt nắng lảng vảng trn cnh cy lm nồng ấm mi nh tranh bn cạnh. 

Thửa ruộng xanh ti đi về hai buổi
Nắng hanh vng h hẹn ấp yu  ti
Gi ban mai nồng thắm nhẹ ru đời
Trời đất rộng mang ngy vui sắp tới
 

Ti ở đ lng non như o mới
Tuổi ln năm, chi nhỏ mi tranh ngho
Khi lam chiều quyện kn gt chn theo
Đn tru vội về chuồng trng mệt l
 
Ti sống đ, nhớ đến từng gốc mạ
Nhặt la thơm st lại cuối ma mng
Đổi cơm thơm, chn rộn bước thnh thang
Đời lồng lộng, mnh mang trn tuổi mộng. 

Cuộc sống của ti lc đ tương đối an bnh, trầm lặng với những  ngy cắp sch đến trường tập viết, tập đọc hay tập lm văn với những đề ti gần gũi với ruộng đồng, vườn tược; những lần ngụp lặn trong mu la chn, trong vũng bn đen vỡ đất cy bừa với những chiều cng bầy trẻ thả diều trn con đường lng vừa tạnh cơn mưa.

m m
Như tiếng so diều
Một chiều
Trn đ
 

Mơ mơ
Như tiếng ai sầu
Ru con
Chiều mưa ngu
 
Xa xa
Gi nhẹ nhng
Nhởn nhơ
Bng la đầu
Rộn rng
Ngy qua mau...

Ma trăng ở đồng qu bao giờ cũng đẹp! nh trăng sng cả khu vườn v con đường lng trước nh. Nhớ những đm mọi người tụ tập nhau gi gạo ngoi sn. Trai trẻ trong lng vừa lm việc vừa ht h, ni chuyện vui vẻ. Trong khi đ, cc cụ gi ngồi uống tr, vừa ăn bnh ngọt, vừa kể chuyện đời; cn mấy đứa con nt chng ti chạy nhảy n đa; đi khi tạt ngang qua khu nh bếp ăn bắp nướng v khoai lang nướng. Cuộc vui ko di đến khuya; qun hẵn sng mai mọi  người phải dậy sớm lo cng việc đồng n.

Trăng treo trn đầu xm
Trăng soi cuối thn ngho
Rặng tre reo kẻo kẹt
Ch sủa khn, c liu
 
Trăng ln nơi đầu ng
Con đ nước xui dng
m ru lời dịu ngọt
Mẹ ru con. Ngy sang
 
Trăng ln. Vui tru mến
Mun sao sng chập chờn
Trời trong cao diệu vợi
Qu ngho đm trăng cao.

Khi đi ngang qua Bến Trường Thi [13], ti nhớ lại đến bộ quần o, tập vở v cy bt l tre mới m ngoại v m ti mua cho mỗi dịp Tết đến. Con đ đưa chng ti về qu thăm v chc Tết b con. Với tiền l x mọi người cho, ti chơi đnh bầu cua tm c với mấy đứa trẻ trong xm. Cn g thch bằng khi được ăn chơi trong ba ngy Tết! 

Đu đy tiếng gọi đ năm cũ. Văng vẵng cu h vọng cuối thn. Sng nước Trường Thi như ghm trọn. Mảnh trăng ngy ấy thuở ban đầu. Dng sng bao năm thng dải dầu. Vết đạn bom khằn kiếp biển du. Kẻ đến người qua, đ tấp nập. Đều tay đưa khch chợ phin đng.  Dng sng chảy nhẹ điệu thong dong.  Mang ph sa bồi đắp cnh đồng. Bng la vng hoe mu nắng hạ. Cnh diều cao bổng mộng bay xa. Trường Thi cuồn cuộn nước tri qua. Tưới mt tnh thương thắm đậm đ. Nui lớn đời ti cng năm thng. Bướm đa bn luống cải đơm hoa.

Ti tỉnh dậy sau một giấc ngủ say/mơ. Lc đ mọi người đ tỉnh to hết cả rồi! Chng ti lại tiếp tục cuộc tm kiếm, hy vọng c kết quả g khả quan hơn khng!?  Chng ti đi quanh những ngi nh ln cận, hỏi thăm tn những người ti đ quen biết một thời: một số đ ra đi qua thế giới khc; cn một số đ tha phương cầu thực ở một phương trời no đ. Ti cố tm một vi người lớn tuổi, hỏi tn ti, tn m v ngoại ti; m hnh như chẳng c ai được nghe nhắc đến những tn ny bao giờ! Tất cả đ đi vo qun lng!  C lẽ phường  Bnh Định  by giờ khng giống như ngy xưa, nơi con người sống qua nhiều thế hệ; Bnh Định by giờ đ trải qua nhiều giai đoạn chuyển tiếp với nhiều người tứ xứ về đy lm ăn, sinh sống!?  

Ti đứng một hồi lu trước vng đất nơi m ti nghĩ c ngi nh ngy xưa của ngoại ti. Ti nghe phảng phất  đu đy giọng ni của ngoại ti con về thăm qu mnh đ hả!?. Hnh ảnh của ngoại ti, m ti như đang chờn vờn quanh ti! Vi vạt nắng đậu trn vai ti, len qua tứ chi cho lng ti một cht g ấm lại. Từng đốm lại từng đốm trắng tung tăng như muốn cho ti một sức sống nồng nn. Đu đy văng vẳng tiếng trẻ n đa như nghe tiếng ni của chnh mnh thuở no tự lc xa xưa! Lng ti bỗng se thắt lại. Một mảnh qu khứ của đời mnh hnh như đ bị vi chn! Mnh trở thnh một kẻ lạ, lạc lng trong thnh phố mnh đ một lần qu mến, thương yu.  Tm lại đời mnh giờ đ đổi thay/ Tm dĩ vng, ngỡ ngng trong hiện tại   

Ti xa lạ giữa xm lng ti sống
Hơn năm mươi năm rồi bao chuyện đ xảy ra
Con đường cũ giờ ti qun tất cả
Chẳng nhận ra tn v qun cả hướng tm
 

Ti tiếp tục mang theo kỷ niệm năm no v cất bước ra đi xa rời thnh phố. Một ngy tri qua. D khng đạt được những g mong muốn như dự tnh ban đầu, ti cũng đ tm lại được phần no những mảnh kỷ niệm xa xưa của một thời:  khu chợ v ngi cha vẫn cn đ; dng sng Trường Thi vẫn cn đ;  được đi trn vng đất c con đường qu năm cũ; v được ht thở khng kh của xm qu, nơi ti đ sống những thng năm đầu đời của thời tuổi dại!

Chuyến về thăm lại xm qu lần ny d ngắn ngủi nhưng cũng đ đi vo tm tưởng của ti.  V ở trong ti, nn ti khng cn cần phải bn ba đi tm kỷ niệm! Trong thế giới v thường ny, mọi vật đều v sinh bất diệt, nếu chng ta khng để đến sự thay đổi trước mắt (v tướng) th chắc lng sẽ an định v dễ chịu hơn!

Ti cảm thấy vui vui. V nở một nụ cười sung sướng!

 

Ti liệu tham khảo

[1] Ca dao Bnh Định

 [2] Nhm thơ Bnh Định  pht động phong tro Thơ Mới vo thời tiền chiến (1936-1945). Địa bn hoạt động của Nhm ở khu vực thnh Bnh Định (thị x An Nhơn, quận An Nhơn, tỉnh Bnh Định). Nhm ny c bốn  nh thơ Hn Mặc Tử, Quch Tấn, Yến Lan v Chế Lan Vin. Họ chơi thn với nhau ngay từ thời cn nhỏ v cn được gọi l Bn Thnh Tứ Hữu-  tạm dịch Bốn người bạn ở thnh Đồ Bn. nh hưởng của Nhm Thơ ny rất rộng, lan rộng ra cả nước v l khởi điểm bắt nguồn Trường Thơ Loạn sau ny. Khc với  nhm của Bn Thnh Tứ Hữu, Trường Thơ Loạn thu nhập tất cả những ai thch lm thơ v cng quan niệm m khng hẳn phải l bạn thn nhau. Ngoi ba thnh vin trong Nhm Thơ Mới (Yến Lan, Hn Mặc Tử, Chế Lan Vin), Nhm Thơ Loạn cn c thm Bch Kh từ Sơn Tịnh, Quảng Ngi. Bốn nh thơ ny, mỗi người mỗi vẻ với lối sng tc thơ khc nhau v độc đo.

[3] Xun Diệu: V sao. Xun Diệu, tn thật l Ng Xun Diệu, sinh ra v lớn ln ở G Bồi (quận Tuy Phước), cch Thnh Bnh Định  khoảng 10 cy số. ng nổi tiếng trong phong tro thơ mới với hai tập Thơ thơ v Gửi hương cho gi.
[4] https://www.thivien.net/H%C3%A0n-M%E1%BA%B7c-T%E1%BB%AD/author-mz8hO4-xm_bQYO5dbc_rLg
[5] Hn Mặc Tử tn thật l Nguyễn Trọng Tr. ng theo gia đnh vo Qui NHơn từ lc cn nhỏ. Khi mới vo lng thơ, ng lấy bt danh l Duệ Thị, sau ny đồi sang Phong Trần. Bị Quch Tấn vui chọc v cho l bt hiệu Phong Trần c vẻ bụi dời, khng hợp với dng người nhỏ th v mảnh khảnh của ng. Nn ng Tr  đổi tn sang Lệ Thanh ghp từ hai chữ đầu của lng Lệ Mỹ nơi ng sinh ra v chữ đầu của qu cha ng Thanh Thn. Quch Tn lại tru chọc nữa cho l chữ Lệ Thanh c vẻ yểu điệu thục nữ qu! ng Tr sau đ đổi bt hiệu sang Hn Mạc Tử. Quch Tấn lại chỉ trch, cho rằng Hn Mạc  l  Rm Lạnh-  c vẻ rụt r trốn trnh, v đưa ra đề nghị: nếu đ c rm m thm bng trăng vo, hỏi cn cảnh no nn thơ bằng?. Nghe vậy, ng Tr bn thm  nửa vnh trăng non ln chữ a biến thnh chữ ă. V từ Hn Mạc Tử/chng trai đứng sau bức rm lạnh lẽo đổi thnh Hn Mặc Tử/chng trai bt nghin.  Bt hiệu Hn Mặc Tử cũng theo ng từ đ!  Sau ny, Hn Mặc Tử cn được biệt danh l Nh thơ trăng v ng viết nhiều về trăng. Thế giới của ng l thế giới trăng!  Thuyền ai đậu bến sng trăng đ/ C chở trăng về kịp tối nay? hay khng gian dy đặc ton trăng cả/ Ti cũng trăng m nng cũng trăng.

(Nguồn: B Lm Bch Thủy- con gi của nh thơ Yến Lan)

[6] http://vanak7.forumvi.com/t339-topic

[7] Tập thơ Điu tn ra đời v sư cảm kch của Chế Lan Vin đối với những thp Chm ở Bnh Định.  Ni về di tch lịch sử, Bnh Định c ba nt nổi bật nhất: văn ha Vương Quốc Champa qua nhiều thp Chm cn để lại, triều đại Ty Sơn v V Bnh Định. Tiu biểu nhất của nền văn ha Champa l thp Cnh Tin (Hnh 1, bn phải); vua Chim Thnh Chế Mn (Jaya Sinhavarman III) xy thp ny cho hong hậu Paramecveri (tức l Huyền Trn Cng Cha) ở vo khoảng thế kỳ thứ mười bốn [14]. Nng cng cha ny l con gi của vua Trần Nhn Tng đ hy sinh hạnh phc ring mnh, nghe lời cha lập gia đnh với vua Chim để đổi lấy Chu v Chu R (tức l pha nam tỉnh Quảng Trị v ton tỉnh Thừa Thin by giờ) trong kế hoạch mở rộng bờ ci về pha Nam của đời Trần. Sau ny vua Trần Nhn Tng nhường ngi lại cho con  trai Trần Anh Tng v về tu tại ni Yn Tử.

[8] Tn thật l Phan Ngọc Hoan. ng theo gia đnh vo sống ở thị x An Nhơn (Bnh Đinh) vo năm 1927, lc ng 7 tuổi. ng bắt đầu lm thơ từ lc khoảng 12 tuổi. ng lấy bt hiệu từ những địa danh ở qu hương Quảng Trị nơi ng sinh ra như Mai Lĩnh, Thạch Hn, Thạch Mai.  Sau ny khi sống ở Bnh Định v quen biết với Yến Lan, ng đổi bt hiệu sang Lan Vin, dựa vo tn Yến  Lan v bi thơ của Yến Lan để biểu lộ tnh bạn thn thiết của hai người. Vo năm 1936, Hn Mặc Tử  tặng ng Hoan bi thơ nhan đề Thi sĩ Chm v ghi mấy chữ Tặng Chế Bồng Hoan v biết ng Hoan rất say m v cảm kch về sự mất mt của dn tộc Chm. Nh thơ Nguyễn Viết Lm nhn lc đến thăm chỗ ng Hoan trọ học ở Đầm Thị Nại, Qui Nhơn, xem dng đề tặng ny của Hn Mặc Tử, bn đề nghị ng Hoan ghp lại hai tn Chế v Lan Vin với nhau để kỷ niệm tnh bạn của ng Hoan với Hn Mặc Tử (từ Chế) v Yến Lan (từ Lan Vin). Bt hiệu Chế Lan Vin c từ đ.

(Nguồn: B Lm Bch Thủy- con gi của nh thơ Yến Lan)

 [9] https://vi.wikipedia.org/wiki/Y%E1%BA%BFn_Lan

[10] Trong bi thơ nổi tiếng Bến My Lăng, nh thơ Yến Lan c viết: Bến My Lăng nằm khng thuyền đợi khch/ Rượu hết rồi ng li chẳng bung cu/  Trăng th đầy rơi vng trn mặt sch/ ng li buồn để gi ln mơn ru/ Nhưng đm kia đến một chng kỵ m/ Nhng đầy trăng mu o ngọc lưu ly/ Chng gọi đ, gọi đ như hối hả/ Sợ trăng vng rơi khuất lối chưa đi/ ng lo vẫn say trăng nằm gối sch/ Để thuyền hồn bơi khỏi bến My Lăng/ Tiếng gọi đ, gọi đ như on trch/  Gọi đ thi run rẩy cả ngnh trăng . Bến My Lăng ở đy chnh l bến đ Trường Thi, nơi sng Cn-dng sng di nhất ở Bnh Định- chảy qua  trước khi đổ vo Đầm Thị Nại thuộc vịnh Qui Nhơn. Hnh ảnh ng li đ ngồi uống rượu (hay uống trăng?!) đợi khch trn bến sng trăng thật thơ mộng lm sao!

[11] https://www.thivien.net/Qu%C3%A1ch-T%E1%BA%A5n/Anh-bu%E1%BB%99c-%C4%91%E1%BB%9Di-em/poem-dj1g9PC3u5dMignfraneqQ  

[12] https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A1ch_T%E1%BA%A5n.

https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%C3%A1ch_T%E1%BA%A5n.

Quch Tấn sinh ra ở thn Trường Đnh, huyện Bnh Kh (nay l huyện Ty Sơn, tỉnh Bnh Định, cch thnh Bnh Định khoảng 30 cy số. Ngoi tiếng Việt ra, ng cn thng thạo chữ Hn v chữ Php.  ng lm thơ, viết văn v dịch thơ văn. Hai tập thơ tm đắc của ng l Ma cổ điển v Một tấm lng. 

 [13] Đối với hầu hết người dn Bnh Định, sng Cn gắn chặt khắn kht với cuộc sống hng ngy của người bản xứ qua những cu ht như Nước Lại Giang mnh mang ma nắng/ Dng Sng Cn lai lng ma mưa/ Đ cam thang đợi năm chờ/ Duyn em đục chịu trong nhờ quản bao [1].  Ngay cả những lng v nổi tiếng ngy xưa của Bnh Định như Thuận Truyền, An Vinh, An Thi  đều nằm bn bờ sng Cn  ny; nn mới c cu ni trong dn gian "Roi Thuận Truyền, quyền An Vinh" hay "Trai An Thi, gi An Vinh." Tương truyền, ba anh em nh Ty Sơn- Nguyễn Huệ, Nguyễn Nhạc v Nguyễn Lữ - đ học v tại đy v thường theo đ ln xuống trn dng sng Cn để mưu sinh thuở cn hn vi.  

Trong chuyến đi thăm Bnh Định lần ny, chng ti cũng c viếng Đền Ty Sơn v đi ngang qua sng Cn. Lc ny (thng mười), nước sng Cn rất cạn đến nỗi người ta c thể nhn thấy đy!

[14] https://www.maxreading.com/sach-hay/binh-dinh/truong-thi-binh-dinh-dao-duc-chuong-31171.html

[15] Nhớ lại hồi cn nhỏ, ti thường ngồi trn ci chồ xi măng trước nh nhn những người gồng gnh mang cy nh l vườn đi họp chợ phin từ sng sớm tinh mơ khi g vừa mới gy. Cả xm như thức giấc đn cho ngy hội! 

Bnh Định những ngy chợ phin đng/ Thn xm rộn ln khắp cnh đồng/ Kẻ gnh, người bưng, quầy rau cải/ Thuyền tri đưa rước khch sang sng.  

 January 24, 2022

(Nhn dịp Tết năm Nhm Dần)