Năm Dần nói chuyện linh tinh

Vũ Đăng Khuê

 

Đây chỉ là những ư tưởng rời rạc ghi lại sau khi nhớ và nghe được những câu chuyện loanh quanh!

“Hổ” hay “Cọp”?

Khoảng chục năm trước, khi đi dạy học, có một học tṛ của tôi có vợ là người Việt nêu thắc mắc.

- Thầy ơi, “Tora” (虎) gọi là “Hổ” hay “Cọp”?

-

- Anh ơi, Hổ là tiếng miền Bắc và Cọp là tiếng miền Nam.

- Vợ tôi cứ cằn nhăn tôi hoài!

- Nghĩa là sao?

-

- Bả nói phải gọi là “Cọp” chứ không thích tôi nói “Hổ”!

-

Nghe đến đây th́ tôi biết xuất thân của vợ anh từ miền nào và giải thích cho anh về sự diệu kỳ của tiếng Việt.

- Không có ai nói là “Dữ như Hổ” mà nói là “Dữ như Cọp”, nhất là... “Cọp Cái”. Anh nên nghe theo lời...cọp cái đi nếu muốn “an toàn trên xa lộ”.

- C̣n thầy thế nào?

- Tôi cũng giống anh.

Chuyện xong chúng tôi cười hể hả.

Tôi vẫn “áp dụng” chiêu sách như đă giải thích cho anh học tṛ v́ muốn tránh: Canh rau “Đay”, Thịt “Băm” sốt Cà, Khoai Tây “nghiền” nhồi Thịt, Canh Bí thịt “bầm”, Gà xào “Sả” ớt. Bạn ta, bậc mày râu Đồng Ư?

Gọi thế nào th́ đúng cách?

Tiếng Việt ta hay nhỉ, tuy phong phú, nhưng khá nhiều lỉnh kỉnh. Phải dùng đúng lúc và tùy nơi tùy chỗ. Việt Nam có nhiều câu tục ngữ mà từ ngữ “Hổ” và “Cọp” hay “Hùm” hay ǵ đó...không thể tự động thay thế v́ ư nghĩa có thể hiểu nhưng nghe rất gượng gạo sao đó và chả thấy ai dùng cho cả 3 miền Bắc Trung Nam. Chẳng hạn:

1.

- Điệu Hổ Ly Sơn

- Hổ Phụ sinh Hổ Tử

- Cao Hổ Cốt

- Nam thực như Hổ - Nữ thực nhi Miêu

- Mănh Hổ nan địch quần hồ.

.....

2.

- Cưỡi lưng Cọp

- Vào hang bắt Cọp

- Trèo lưng Cọp

- Sa vào miệng Cọp

- Dữ như Cọp.

và c̣n rất nhiều câu tương tự như các loại trên.

Kết luận th́ Cọp; Hổ; Mănh, Ông Ba Mươi, Ông Hùm, Kễnh, Chúa Sơn Lâm... th́ gọi thế nào cũng mang ư nghĩa giống nhau, nhưng xin nhắc lại ta không thể “tự ư” thay thế chữ nhé!

Bỏ chạy hay Quay về!

Vào năm 1986 nhân lúc thực hiện số báo Xuân Bính Dần, tôi đă nhờ một người bạn vẽ dùm trang b́a. Báo in xong, tôi yêu cầu các anh em trực tiếp thực hiện kư tên vào ấn bản như Nguyễn Hữu Ngọc (tŕnh bày), Ngô Văn Viễn (in ấn) và cố nhà báo Anh Thuần. (kư giả chiến trường cùng thời với Lê Thiệp, một trong những người săn tin đầu tiên nhảy vào trận Xuân Lộc trước khi Saigon thất thủ). Ông vừa kư vừa lầu bầu.

- Mày dở quá, sao lại chọn h́nh b́a này.

Tôi hỏi lại :

- Dở thế nào ông!

-

- Coi kỹ đi, h́nh này là con cọp “bỏ chạy” chứ không phải là con cọp “quay về!”

-

Tôi giải thích:

- Đâu có, nó quay đầu lại để về đó chứ?

- Không phải, nó quay đầu lại để canh chừng cho nó bỏ chạy. Phải vẽ cho nó phóng tới, chứ tại sao “ngoái lại”

-

Biết là khó lư luận với ông nhà báo “ngang bướng” này, tôi ngưng câu chuyện và nói:

- OK, có ǵ sau này nhờ anh vẽ giùm nhé!

-

Ông cười cười:

- Tao sẽ vẽ cho nếu cần

- .

Câu chuyện ngừng lại ở đó.

Cuối cùng ngày tháng dần trôi th́ thấy là “Dần” đă “bỏ chạy” và đă “trở về”. Khẩu hiệu thể hiện lời chào của anh em Người Việt Tự Do: “Mai này chúng ta cùng về Việt Nam” đă được ông Lê Thiệp sửa lại, “Mai này chúng ta cũng về Việt Nam”, dấu huyền thành dấu ngă.

Nếu có ai đă trở về ăn Tết Nhâm Dần, th́ xin “thành kính” thân chúc mọi người được mọi điều “như ư” c̣n tôi th́

Tết này chưa chắc em về được

Em gửi về đây một tấm ḷng

Với lá thư này là tất cả

Những lời tâm sự một đêm đông

(Xuân tha hương – Nguyễn Bính)

Dạo gần đây khi thấy những h́nh khắc hay h́nh vẽ về các “ông” tạm gọi chung là “Dần” ở trong đó, trông chả thấy giống con nào trong hàng họ “Dần” cả, tôi đă cố tưởng tượng các tác phẩm này xem dựa theo “khuôn mẫu” nào mà t́m măi không ra. Nghiệm lại th́ thấy b́a báo của ḿnh năm xưa dù “bỏ chạy” hay “trở về” vẫn đẹp ơi là đẹp, ông Anh Thuần nhỉ.

Ông đồng ư!

Mà thôi. Chuyện loanh quanh đă dứt. Hẹn gặp lại bạn ta!

Vũ Đăng Khuê