Những căn nhà đi qua đời tôi!

Vũ Đăng Khuê

Cái nhà là nhà của ta!
Ông cố ông sơ làm ra
Cháu con phải ǵn giữ lấy
Muôn năm giữ nước non nhà!

4 câu hát trên, tôi nghĩ là bạn ta ai cũng đă nghe và c̣n …biết hát! Nó thường được cất vang trong những buổi “họp mặt” tạo cớ để vui hay là để “đẩy đưa” cho các chương tŕnh “chúng ta cùng hát”. Tại bất cứ nơi nào, dưới chân cầu thang trong trại tạm cư, định cư, trên băi biển, trong công viên, trong đêm lửa trại….chỉ cần một cây đàn và một tiếng ca bắt nhịp sẽ có ngay ngàn “tiếng hạc vàng” đáp ứng.  Tuần trước, đọc lại bài viết của một bạn già, bà tả về cảnh xưa người cũ, ngôi nhà cũ, nơi đùm bọc và che chở cả gia đ́nh, khiến tôi cầm ḷng không đậu, ngồi vào máy…. bắt đầu “lang thang” trên bàn phím, nhớ được điều ǵ ghi điều đó.

-----------------

Mấy hôm nay, trời đă vào Thu được vài ngày nắng đẹp, cái Nắng Thu không gay gắt, bỏng cháy da người như Nắng Hạ, cũng không giống như Nắng Đông v́ phải hứng những làn gió lạnh cứ phần phật vào mặt, mà nó dịu dàng, mơn man da thịt như Nắng Xuân, vừa tản bộ quanh cái công viên gần nhà, tôi vừa “tơ tưởng” lại h́nh ảnh từng ngôi nhà cũ.

“Nhà xưa”

Từ ngày gia đ́nh tôi ra cả nước ngoài, có ai về Việt Nam, nhất là mấy cô cậu học tṛ, tôi thường nhờ vả: “Nhớ đi ngang con đường nhỏ đó, tới số nhà đó chụp cho tôi vài tấm h́nh”. Sở dĩ, tôi muốn có những tấm h́nh là v́ muốn so sánh h́nh ảnh ngôi nhà cũ lúc trước khi rời nước, trước lúc gia đ́nh tôi tái hợp, và ngay cả lúc không c̣n ai ở đó từ ngày cô em kế của tôi, người có nhiệm vụ giữ ngôi nhà mà bố mẹ tôi gầy công xây dựng đă mất. Nhà ở quận 3 gần cuối đường Hồng Thập Tự và Nguyễn Thiện Thuật gần chợ Bàn Cờ. Cứ khoảng 4, 5 giờ sáng th́ “rộn ràng” và 6 giờ trở đi th́ vang vang “tiếng rao hàng buổi sáng”.

Sau vài lần chuyển cư, dành dụm được ít vốn, bố mẹ tôi đă mua lại một căn nhà cũ nằm ngay đầu hẻm 16,  ông bà quyết định xây lại toàn bộ căn nhà. Lúc xây, bố tôi đă tính, nhà 2 tầng, phải có cái kho và một gác lửng. Cái kho th́ nằm trên nhà bếp dùng để đồ và đôi khi các bạn bè của bố cùng rủ nhau đánh chắn hay tổ tôm. Một gác lửng c̣n gọi là gác xép chỉ dùng để ngủ, được xây ngay giữa phần sau của tầng 1, trông giống như cái hộp. Gác có diện tích khoảng 4 chiếu rưỡi, ngay phía dưới gác lửng là một cái bàn ăn cơm, cũng là cái bàn để tôi và mấy tên bạn cùng học thi Tú Tài 1 (1968).

Để tránh đàn muỗi vo ve nếu “ngửi” thấy hơi người, bố tôi đă cẩn thận dặn mấy ông thợ “bố trí” thêm các cửa lưới bao quanh cái gác lửng và cửa ra vào, cửa sổ toàn tầng 2. Thời gian đầu cả gia đ́nh tôi đă ngủ trong cái gác lửng và cái kho đó, v́ tầng 2 th́ cho vợ chồng một ông Mỹ già làm việc tại RMK mướn. Khi vợ chồng ông Mỹ già về nước, anh em tôi chuyển lên tầng 2. Tầng có 2 pḥng: pḥng lớn vừa là pḥng khách, vừa của các cô, pḥng nhỏ là của tôi để tiếp tục gạo thi Tú Tài 2. Tầng 1 để thêm thu nhập, kiếm thêm được đồng nào hay đồng đó, bố mẹ tôi đă sang nhượng từ bà cụ hàng xóm đối diện cửa tiệm tạp hóa. Ngoài việc học, “lêu lổng” với bạn bè “hát hỏng suốt ngày, tôi lại lănh thêm một “công tác” nữa, khiêng bia, nước ngọt do các hăng bia, nước ngọt giao mỗi thứ tư hàng tuần, chở mẹ tôi đi Chợ Lớn mua hàng về bán. Cũng v́ thế, tôi biết khá rơ những giá cả hàng hóa của tiệm này, tiệm nọ.

Dạo đó, dân Saigon sống trong phập phồng, v́ đêm đêm việt cộng pháo kích 122 ly bừa băi vào thành phố, cả nhà đă phải “tản cư” xuống ngủ ở tầng 1, đêm nằm hồi hộp khi nghe tiếng nổ. Căn nhà vẫn tồn tại cho đến khi cô em kế tôi mất sớm, gia đ́nh ngậm ngùi “bàn giao” cho người chủ mới cũng là người đă cùng tôi “tranh đua” v́ “đèn nhà bên kia chưa tắt th́ bên này cũng không…chịu tắt” v́ cả 2 đang vào thời kỳ căng thẳng của kỳ thi Tú Tài 2.

H́nh chụp do một người thân quen chụp hộ cho thấy nhà hoàn toàn thay đổi, trông có vẻ rộng hơn so với căn nhà cũ. Đă không c̣n cái “mặt bằng” để xích đu cho 2 cô cậu em út, mấy chị em có thể túm năm tụm ba chơi đủ tṛ. “Mặt bằng” này cũng là nơi bố mẹ tôi tối tối ra ngồi hóng gió. Lúc bố c̣n làm đài phát thanh, một hôm có danh hề Khả Năng chạy Honda ngang qua nhà, gặp ông. Khả Năng cười và hỏi: “Ông chủ sự nhà ở đây à”!. Bố tôi cười chào lại: “Ủa anh Tây đi đâu vậy?” “Tui đi thăm bạn ở trong kia ông Chủ Sự” Nói qua nói lại vài câu, th́ con nít bu đầy v́ biết mặt Khả Năng. Bố tôi nói: “Thôi, cám ơn, anh đi đi, mai gặp lại”. Khả Năng nổ máy và chạy vào phía trong hẻm 16. Tôi hỏi: “Sao ba gọi Khả Năng là anh Tây vậy?”. Bố tôi trả lời: “Khả Năng to con như Tây, nên Đài hay gọi là anh Tây.”

Đến cuối năm 1971 th́ tôi rời nước vĩnh viễn xa luôn với ngôi nhà cũ khi “Xin nhận nơi này là quê hương” . Nhớ cái nhà cũ với bao kỷ niệm thân quen, cái “mặt bằng”, cái gác lửng, nhà thờ thánh Giuse, bún riêu bà Kiều, cà phê Năm Dưỡng, bánh ḿ Hà Nội…. không thể tả. Nhớ để đâu cũng không hết.

Chung cư!

Theo lời khuyên bảo của ông bác sĩ “riêng”, người đang “quản lư” sức khỏe cho tôi:ông nên đi bộ cho người khỏe, đừng ngồi ́ một chỗ”, tôi đă cố gắng làm một chuyến “viễn du” từ căn nhà hiện đang ở tới cái chung cư ngày cũ, nơi bố mẹ và anh em tôi đă trú ngụ cũng khoảng hơn chục năm khi gia đ́nh tôi tái hợp (một phần) năm 1982.

Đó là một chung cư dành cho người “kém thu nhập” của thị xă shiei jutaku - 市営住宅), có 4 tầng. Gia đ́nh tôi phải ở tầng cao nhất v́ tuổi của bố tôi tuy đă cao (70), nhưng không cao bằng... các cụ ở các tầng dưới, được cái “lợi” là có thể ngắm toàn cảnh. Ở trên cao, ông bà có thể “dơi theo” cảnh các cháu đang bay nhảy chơi đùa ở cái công viên nằm cạnh, chỉ tội cái là phải “leo” cầu thang bộ. Cứ sáng sớm hay chiều tối là bố tôi vẫn c̣n cái tính cũ khi c̣n ở quê nhà: ngồi ngoài ban công, cầm cái Radio ép sát bên tai nghe các đài VOA, đài BBC tiếng Việt để theo dơi t́nh h́nh đặc biệt là tin tức Việt Nam, v́ ở đây th́ tin tức không thiếu và cập nhập hàng ngày nhưng hầu như là tin toàn là…. tiếng Nhật, c̣n bà mẹ tôi th́ cứ “âm mưu” trồng một cây cỏ ǵ đó trước cái ban công bé xíu, v́ lúc nào bà cũng nhớ ngôi nhà ở Bác Ái (quận B́nh Thạnh, tỉnh Gia Định), hay ngôi nhà nằm sâu trong Chợ Ông Tạ, nơi có cái vườn trồng một vài loại rau theo bà bảo là “trồng cho vui”, khi gia đ́nh tôi tạm trú lúc mới di cư vào Nam.

Tôi dừng lại tản bộ quan sát xung quanh, quang cảnh cũng chả thay đổi ǵ nhiều ngoài lớp sơn mới. Cái công viên mà hai đứa con tôi đùa giỡn, chạy nhảy đă được thêm một vài “thiết bị”. Khoảng năm 1996, vừa sắm được một “hệ thống” camera, tôi tập sự ngay bằng cách ghi lại những h́nh ảnh xung quanh, cái công viên mà “diễn viên” là 2 đứa con, đuổi nhau trên cầu tuột và đứa con gái bị trượt khóc bù lu bù loa, thằng anh th́ đứng cười nắc nẻ. Về cho chúng xem và cứ thế mỗi khi “buồn buồn”, ông con trai cứ đ̣i cho xem lại: “Bố, cho coi em “korobi (té)”. Bây giờ th́ cả 2 đă trưởng thành, hỏi có nhớ “ngày xưa” không? Hỏi để mà hỏi thôi v́ cả 2 cô cậu làm sao nhớ được.

Nhà riêng!

Ngày tháng trôi qua, đến đầu năm 2000, từ từ dành giụm được chút đỉnh nên vợ chồng tôi đă quyết định chuyển cư từ chung cư sang đất mới. Khoảng 30, 40 năm về trước th́ chuyện mua nhà đối với người Việt chỉ là một ước mơ quá tầm tay, ít ai với tới, nhưng bây giờ th́ t́nh h́nh đă thay đổi và “nằm trong tay chúng ta” v́ ăn nên làm ra nên “lạc nghiệp”, v́ điều kiện vay tiền từ Ngân Hàng dễ dăi hơn xưa vân vân và vân vân. Đến được bước “an cư” này cũng phải mất cả chục năm mới đạt được đấy bạn ta. Thường thường th́ quân ta đă trải qua 3 giai đoạn: 1/ở nhà mướn hay cư xá hăng, 2/ chung cư nhà nước và rồi 3/“Cái nhà là nhà của ta, Do chính tay ta làm ra”. Nên đó đây: người người có nhà, nhà nhà có vườn, chỉ khác nhau là vườn to hay nhỏ.

Nói trước với bạn ta không sống ở Nhật biết là: Nhà cửa ở xứ Nhật nhỏ lắm, không thênh thanh như xứ Cờ Hoa hay xứ Úc Tḥi Ḷi đâu: “đi dăm bước đă về chốn cũ”. Nhà có 2 loại: mới tinh (shinchiku 新築) và nhà cũ chuko中古). Mới tinh th́ cũng có 2 loại: “Tateuri Jutaku” (Nhà xây sẵn) và “Chumon jutaku” (xây theo lời yêu cầu của chủ mua), c̣n nhà cũ (中古住宅) cũng có 2 loại: nhà mua sau khi chỉnh trang hay nhà cũ rích để nguyên như nhà của chú Huy ước mơ: rộng răi không có “ma” để trồng cây ăn trái, vui hưởng tuổi già th́….khỏi nói, loại này th́ tha hồ chọn lựa chỉ có cái tội là phải chờ phải đợi và…. hên xui may rủi.

Trở lại chuyện “nhà xưa”. Tôi quyết định chơi tới bến: mua đất xây nhà.  Đó là một “mặt bằng” trong chục “mặt bằng” nguyên là đất ruộng, nằm cách một địa danh trong Tokyo 10 phút xe điện. Sau khi “ổn định” về giá cả với bao lần thương thuyết, khởi đầu cho một cuộc chiến mới: xây theo hướng nào và theo kiểu nào. Sau khi ông bất động sản hướng dẫn đi xem đủ kiểu nhà th́ mẹ cháu là người “chủ động” ra ư kiến “nội dung”, cách “phối trí” các pḥng v.v…., c̣n tôi th́ chỉ cần ở gần trường tiểu học, gần nhà trẻ, nếu phải đi xe bus ra ga th́ mất 10 phút trở lại, gần trường v́ dạo đó tôi đang dạy học nơi xa nhất là nhà ga Tamachi (gần ga Tokyo) đi xe điện cũng mất 3 tiếng cả đi lẫn về.  Hôm khởi công xây nhà, h́nh như đây là một nghi thức thường t́nh của người Nhật gọi là “Lễ Động Thổ” , tiếng Nhật gọi là Jichinsai-
地鎮祭họ nhờ một ông ăn mặc giống như giáo sĩ, dựng một bàn thờ có vài thứ trái cây, hoa quả, sake, rồi ông này cầm cái cây quơ qua quơ lại làm phép, cốt là để gửi quà, xin phép thần thánh cho gia đ́nh được ở b́nh yên trên mảnh đất này.

2 tháng sau, th́ hoàn thành căn nhà theo ư nguyện. Hôm bắt đầu dọn, bà ngoại các cháu cũng kêu tụi tôi thắp nhang “cầu nguyện” cho ông bà giữ ǵn.  Gia đ́nh tôi đủ mặt cũng chấp tay lạy lạy, thấy mẹ cháu lâm râm ǵ đó xong mới được chuyển đồ vào và tụi tôi bắt đầu cuộc đời mới với căn nhà do chính ḿnh làm chủ.

Nhà nằm ngay đường lộ nhưng không gian rất im ắng, ít tiếng động, ngoại trừ tiếng bánh xe chuyển động “nghiến” nhè nhẹ trên đường.

Thế mà tụi tôi cũng sống với căn nhà này 22 năm rồi, từ lúc cô cậu c̣n ở nhà trẻ, nay đă ra trường và cả 2 đều có cặp có đôi.

Vợ chồng tôi đă quen hơi và cũng đă quen chỗ. Nghĩ thấy tội nghiệp cho một “đôi bạn” đă từng cùng chung chiến tuyến, dưới một mái nhà, họ tuy quen hơi nhưng cứ bị phải xa chỗ.

Bây giờ tuổi đă cao, sáu giờ sáng là mắt đă “sáng trưng”, nằm nghĩ miên man đủ chuyện, nghĩ tới ngày 2 cô cậu nhà tôi sẽ lên đường “dựng xây” đời mới, nhà chỉ c̣n 2 khỉ già, một khỉ già “bệnh” được một khỉ già “tật” lo cơm, lo nước. Khi cả 2 về cơi ấy, “Cái nhà là nhà của ta” sẽ đi về đâu? ai sẽ ǵn giữ “xử lư” v́ theo “chủ trương” của 2 cô cậu th́ có vẻ như muốn “chuyển cư”, thay địa điểm. Nghĩ thấy lo lo, đang âm mưu làm một tờ di chúc, cho đâu ra đó. Bàn với mẹ cháu th́ bị gạt ngay, “đừng nói chuyện “gở”.

Thôi cứ biết là “Cái nhà của ta, do chính tay ta làm ra” cái đă. Thấy cũng vui vui trong nỗi…ngậm ngùi.

Chuyện tới đâu hay tới đó. Tính sau.

Otoko tsurai ne!

V.Đ.K

Ngôi nhà cũ ở VN đă được chủ mới xây lại

Lễ Động Thủ

Nhà mới xây (năm 2000)