CHỨNG HIẾU ĐỘNG KÉM CHÚ Ư
 
Bác sĩ Nguyễn văn Đích
 
Nhân mùa tựu trường, chúng tôi xin đề cập đến một t́nh trạng thường thấy ở trẻ em tuy có thể tồn tại ở tuổi vị thành niên và người lớn, đó là “chứng hiếu động, kém chú ư”. Đây là một bất thường trong cách cư xử làm cho các em không tập trung chú ư được tốt và lại cũng hoạt động thái quá, không giữ dược trật tự và nghe theo lời chỉ dẫn của cha mẹ và thầy cô. Khoảng 5% học sinh ở Mỹ bị chứng hiếu động kém chú ư. Bệnh c̣n tương đối xa lạ đối với người Việt nam nên chúng ta cần biết để giúp đỡ các em.
 
TRIỆU CHỨNG
Như tên gọi, t́nh trạng hiếu động kém chú ư thể hiện bằng:
               - sư hoạt động thái quá, có tính chất theo bản năng, không tự kiềm chế được;
               - thiếu khả năng tập trung, theo dơi, nghe theo lời chỉ dẫn.
Bệnh thường xảy ra ở trẻ em từ 7 đến 12 tuổi. Trẻ em trai hay bị hiếu động kém chú ư hơn trẻ em gái. Trẻ em gái hay bị chứng kém chú ư hơn nên ít đuợc chẩn đoán hơn.V́ trẻ em thường thích hoạt động và không thể chú ư lâu nên chỉ coi là hiếu động kém chú ư khi sự hoạt động và kém chú ư tỏ ra thái quá so với tuổi, kéo dài quá 6 tháng, xảy ra ở nhà cũng như ở trường, gây hậu quả xấu đến học hành và quan hệ gia đ́nh và bạn bè.

A- Kém chú ư:
                   -    không thể theo dơi các chi tiết, dễ sai lầm khi học và làm bài,
                   -    gặp khó khăn khi phải tiếp tục theo dơi việc làm hay tṛ chơi,
                   -    không nghe khi người khác nói với ḿnh,
                   -    không theo lời chỉ dẫn, không làm xong bài hay nhiệm vụ,
                   -    không xếp đặt được công việc,
                   -    trốn tránh những việc đ̣i hỏi sự cố gắng liên tục như như làm bài tập,
                   -    để mất các đồ dùng cần thiết như giấy bút, sách vở, đồ chơi…
                   -    dễ bị chi phối bởi các tác động bên ngoài,
                   -    hay quên những việc thường ngày.      
            
B- Hiếu động:

- luôn luôn táy máy, không thể ngồi yên,
- bỏ chỗ ngồi trong lớp học hay ở những nơi phải ngồi yên,
- chạy nhảy, leo trèo  ở những nơi cần giữ trật tự,
- khó giữ yên lặng khi chơi hay giải trí,
- luôn luôn hoạt động, giống như luôn luôn bị thúc đẩy,
- nói quá nhiều,
- trả lời ngay dù người hỏi chưa nói dứt lời,
- không thể chờ theo thứ tự,
- ngắt lời người khác hoặc xen vào tṛ chơi của bạn.
 
NGUYÊN NHÂN
T́nh trạng hiếu động kém chú ư xảy ra do sự mất quân b́nh của các chất dẫn truyền thần kinh trong năo bộ, cụ thể là chất dopamine, và norepinephrine, các chất trung gian hóa học có nhiệm vụ chuyển các tín hiệu thần kinh đến các trung tâm chủ về sự chú ư, vận động hoặc sự cư xử.
 
CHẨN ĐOÁN
Chẩn đoán đôi khi khó khăn v́ khó phân biệt giữa thái độ b́nh thường và bất thường. Không có một xét nghiệm đơn độc nào giúp làm chẩn đoán chứng hiếu động kém chú ư. Bác sĩ dựa vào sự tiếp xúc trực tiếp, thăm khám lâm sàng, Nhiều khi trẻ em không tỏ ra hiếu động trong pḥng khám. Bác sĩ phải phỏng vấn cha mẹ, thầy cô, dựa vào báo cáo kết quả học tập, có khi phải dùng trắc nghiệm tâm lư.
Cần t́m và phân biệt với bệnh cường giáp là bệnh cơ thể làm cho người bị bệnh bồn chồn lo lắng đứng ngồi không yên và các rối loạn về giấc ngủ làm cho người bị bệnh mệt mỏi không chú ư được tốt.
Cũng cần phân biệt với các bệnh về mắt và tai làm giảm thị lực và thính lực khiến cho trẻ không tiếp thu đuợc sư chỉ dẫn do đó không chú ư và làm theo đuợc
Cần t́m các rối loạn về t́nh thần khác có thể kèm theo như trầm cảm, t́nh trạng lo âu, chứng lạm dụng thuốc…
 
ĐIỀU TRỊ
Hiếu động kém chú ư là bệnh chữa được bằng cách dùng thuốc kết hợp vớiđiều trị tâm lư.
1- Thuốc: các thuốc loại amphetamine và atomoxetine tác dụng trên sự dẫn truyền thần kinh, giảm sự hoạt động thái quá và tăng khả năng chú ư. Thuốc có kết quả rơ rệt, thay đổi đươc cách cư xử, có thể đánh giá được một cách khách quan bằng kết quả học tập tốt hơn.
2- Tác dụng phụ của thuốc: các loại amphetamine có thể làm cho trẻ em kém ăn khó ngủ, xuống cân, chậm lớn, nhức đầu, dễ bị kich thích. Strattera có thể gây vàng da. Để tránh lạm dụng và tác dụng phụ bất lợi, bệnh nhân phải được theo dơi và được viết toa lại từng tháng
3- Các phương pháp điều trị khác gồm tâm lư liêụ pháp, điều trị cách cư xử, kết hợp giữa gia đ́nh và nhà trường trợ giúp cho sự điều trị bằng thuốc. Thí dụ: tổ chức cho các em tham dự trại hè, tham gia tṛ chơi tập thể để học tập về kỷ luật chơi chung, thưởng điểm khi làm việc tốt, phạt đền khi vi phạm…
 
Thái độ và sự hợp tác của phụ huynh và gia đ́nh góp phần quan trọng trong việc điều trị Nhiều người hiểu lầm và có thành kiến, không chấp nhận chẩn đoán, không chiu cho con uống thuốc, cho rằng nhà trường kỳ thị, thầy cô ghét bỏ con ḿnh. Có người cho rằng “v́ cháu ăn nhiều đường nên bị ‘hyper’”, hoặc “v́ nó ăn nhiều pizza nên hoạt động thái quá.” hoặc có mặc cảm cho rằng con ḿnh bị coi là “hư” hay “gia đ́nh không dạy dỗ ”. Chứng hiếu động kém chú ư là một vấn đề về sức khoẻ giống như các vấn đề về sức khoẻ khác. Đây cũng là một vấn đề có tính chất gia đ́nh, và là bệnh chữa được, cần có sự hợp tác cúa gia đ́nh và học đường để sự điều trị đạt kết quả tốt.
 
Ngày 5-9-2005

(*) Bài post lại với sự đồng ư của Diễn Đàn Y Khoa :