"C vạt" c từ bao giờ?
Bi sưu tầm từ : http://netmode.vietnamnet.vn/ 

(Netmode)600 triệu người ngy nay đeo biểu tượng của người Croatia vng quanh cổ v gần với tri tim. Cho d bạn c tin hay khng, rằng Croatia l qu hương của những chiếc c vạt hiện đại ngy nay th cc nh khảo cổ học cũng đ đưa ra những giả thiết hết sức th vị về lịch sử của chiếc c vạt, một lịch sử từ rất xa xưa...

Người ta đ v đang tranh ci nhau rất nhiều về sự ra đời của c vạt. Quốc gia no cũng muốn khẳng định đất nước mnh l qu hương của ci dải bằng vải diệu kỳ đ. Điều ny cũng rất dễ hiểu bởi đến nay c vạt đ trở thnh vật bất ly thn của cc yếu nhn trn ton cầu, n thể hiện cho php lịch sự tối thiểu của con người khi tham dự vo cc buổi tiệc tng hay lễ nghi, l phụ tng khng thể thiếu cho cc bộ lễ phục của nhiều nước trn ton thế giới. V n cũng l một trong những phụ tng gy đau đầu nhiều nhất, tiu tốn thời gian nhiều nhất cho nhiều qu ng mỗi khi đứng trước gương soi vo buổi sng trước khi bắt đầu một ngy lm việc quan trọng.

Khởi nguồn từ La M?

Trước đy, người ta cho rằng c vạt c xuất xứ từ La M, bắt nguồn từ những chiếc khăn quấn cho ấm cổ của qun La M (gọi l focalium). Chữ ny bắt nguồn từ chữ fauces (cổ họng). Sau ny c thm khăn sudarium nghĩa l một loại khăn tay. Thế nhưng cội nguồn của những ci khăn th theo nhiều sử gia lại chnh l sự biến thi của những vng đeo cổ bằng đ qu hay v s, vỏ ốc của người dn Ai Cập.

Cc nh nhn chủng học cũng đồng như vậy khi tm hiểu cội nguồn văn minh của những bộ tộc ở Nam Mỹ v Chu Phi. Cũng giống như nhiều cc loại phụ tng khc của thời trang, khăn cổ cũng l một cch để phn chia gi trị của con người, giai cấp trong x hội v phn chia thứ bậc trong qun đội. Người ngho kh th qung khăn cũng được m khng c cũng chẳng sao, cn khăn của giới hong tộc phải được lm bằng tơ lụa. Mu khăn cũng l tiu chuẩn để phn thứ bậc trong x hội như khăn mu đỏ chỉ để dnh ring cho bậc thin tử hoặc hng "danh gia vọng tộc". Binh sĩ La M xưa cũng phn chia giai tầng theo mu sắc của những chiếc khăn. Chẳng hạn như binh lnh quấn khăn mu xanh, sĩ quan quấn khăn vng, cn khăn đỏ l dnh cho bậc tướng lĩnh, được quyền họp bn với Csar đại đế. Điều ny được thể hiện rất r rng trong những bức ph điu nổi tiếng về y phục La M (năm 113 trước cng nguyn) của binh đon Trajan.

Thời Trung cổ, những người n lệ v người ln đừng bao mơ tưởng đến những chiếc khăn. Người ta khng biết nguyn nhn tại sao những người ln lại b đối xử kinh bỉ như vậy, nhưng c một giả thuyết cho rằng người xưa coi những người ln l những kẻ độc c như quỷ sa tăng, xấu x v đần độn nn khng được quyền đeo khăn qung cổ, một vật trang sức cao qu. Cho mi đến tận những năm 60 của thế kỷ 20, người Chu u vẫn cho rằng c vạt khng phải l trang sức dnh cho người ln. Ngay cả đến người Trung Quốc cũng c một cu rất mỉa mai, đầy khinh khi về người ln l "oải nhn khn trưng" (người ln xem ht - chả biết trn sn khấu c g, chỉ nghe người ta kể lại. C thể v hnh dng của người ln đ lm xấu đi những chiếc khăn lụa nn mới c sự coi rẻ như vậy? Hay bởi nền văn minh trang điểm đ qu coi trọng ci dải lụa b nhỏ đ? Ngay cả tn gio cũng nhờ những chiếc khăn di qu vai hoặc di quấn quanh vai để chứng tỏ quyền uy của giới tu sĩ, gim mục, gio sĩ.

Ngay đến cc nh sư Ty Tạng một thời cũng c "cravater" hẳn hoi, y như nhiều tu sĩ của cực lục địa. Với người Ty Tạng, vo dịp hn lễ, chỉ c cc nh sư hay php sư mới c quyền đeo kata (dải lụa hay dải vải) quanh cổ.

Hay Trung hoa Lục địa?

Soạn: AM 214915 gửi đến 996 để nhận ảnh ny qua MMS

Thế nhưng, vo đến năm 1974, nhiều nh sử học Ty u đ phải giật mnh nhn nhận lại giả thuyết của mnh khi ngi mộ Tần Thủy Hong được khm ph một cch tnh cờ bởi một số cng nhn Trung Quốc. Nhờ khm ph ny, chnh cc học giả uyn bc Trung Quốc mới hiểu ra rằng cn lắm chuyện kỳ lạ ngy xưa, trong đ c "c vạt" của binh lnh. Khoảng 7.500 tượng binh lnh bằng đất nung được dựng quanh lăng mộ đều được qung quanh cổ một khăn lụa được thắt nơ cẩn thận. V cc sử gia phương Ty đều nhất loạt cng nhận rằng loại nơ lụa ny hao hao giống như loại c vạt của cựu lục địa khi xưa, v r rng n xứng đng l một vật trang sức.

Những pho tượng ny c nin đại khoảng năm 221 trước Cng nguyn. V giới sử gia Trung Quốc đ rất ho hứng khi lật ngược lại vấn đề l: Phải chăng Trung Quốc mới đch thực l qu hương của c vạt? Khng một nh sử học no trn thế giới dm khẳng định l ngoi đời binh lnh thời Tần c sử dụng những chiếc khăn lụa ny như một kiểu y phục bắt buộc khng.

Ngay cả học giả chuyn về y phục l Sarah Bibbings cũng chưa dm ni g về c vạt của Trung Hoa, chỉ dm d dặt cho rằng những chiếc nơ lụa ở Trung Quốc c thể l một trong những "phụ tng quanh cổ" xa xưa nhất m thi.

Thế kỷ 16 được xem như l một cuộc cch mạng triệt để về y phục tại Chu u, v c vạt khng ngoi vng quay đ. Nếu như tại Php v Anh, giới qu tộc đổ x theo trường phi mốt cổ o thật to, viền ren v họa tiết dim da th ở một số quốc gia người ta lại chuộng cổ cồn o thật nhỏ gọn, để tn bật ci c vạt quanh cổ. Khi niệm tng xẹt tng (phối mu ha hợp trong trang phục) hồi đ chưa c nn nn người ta chọn những mu chọi nhau như nước với lửa, chẳng hạn cổ o xanh l đi với c vạt đỏ cho.

Lịch sử đch thực hay sự la mắt của ng vua snh điệu?

Soạn: AM 214903 gửi đến 996 để nhận ảnh ny qua MMS

Vo khoảng năm 1635, khoảng 6 nghn lnh v kỵ binh đ đến Paris để hộ tống vua Louis XIV v gio chủ Richelieu, trong số đ c một số lượng lớn lnh đnh thu người Croat. Trang phục truyền thống của những người Croat ny đ khuấy động sự quan tm của mọi người trước những chiếc khăn rất đẹp v lạ quấn quanh cổ họ.

Soạn: AM 214905 gửi đến 996 để nhận ảnh ny qua MMS

Những chiếc khăn ny được lm bằng nhiều loại vải khc nhau, phn chia theo thứ bậc, từ những chất liệu vải thng thường dnh cho người lnh đến chất liệu cotton đẹp v lụa dnh cho giới sỹ quan. Người Php lun nhanh nhạy với thời trang đ ngay lập tức bắt chước theo kiểu dng ny, một kiểu dng cực kỳ mới mẻ đối với cc nước Chu u. Với những sỹ quan dũng cảm người Php đ kinh qua 30 năm chiến tranh th sự tiện lợi của những chiếc khăn của người Croat l ở chỗ n kh l thực dụng.

Soạn: AM 214909 gửi đến 996 để nhận ảnh ny qua MMS

Tri ngược lại với những chiếc cổ cồn thắt nơ phải lun lun giữ mu trắng sạch thật cẩn thận, chiếc khăn kiểu ny rất đơn giản, chỉ cần qung lỏng lẻo vng quanh cổ m chẳng cần bất cứ sự chăm sc no thm. N cũng thanh lịch tựa như một chiếc cổ cồn cao, được hồ cứng, nhưng lại nhẹ nhng v dễ dng hơn khi sử dụng m vẫn tạo được dng đẹp bn dưới những bộ tc di v dầy của những người lnh.

Cuộc tranh ci bất tận: Cravat bắt nguồn từ đu?

Soạn: AM 214925 gửi đến 996 để nhận ảnh ny qua MMS

Vo những năm 1650, trong suốt giai đoạn trị v của vua Louis XIV, chiếc khăn của người Croat đ được chấp nhận ở Php, tại triều đnh, nơi m bộ trang phục của người lnh đ nhận được sự ngưỡng mộ của rất nhiều người . Thnh ngữ thời trang , a la croate ngay lập tức trở thnh một từ tiếng Php mới, v n vẫn cn tồn tại đến ngy nay la cravate. Rất nhiều nh nghin cứu đ cho rằng tiếng Php cho khăn, c vạt l một cch ni li từ từ Croat. Nhưng một số nguồn tư liệu khc lại ni rằng nguồn gốc của từ cravat l từ một tiếng thổ nhi kỳ kyrabacs hoặc tiếng Hungari korbacs cả hai đều c nghĩa l roi da hoặc một vật mỏng, di hay tiếng Krawatte của người Đức, Corbata của người Ty Ban Nha, hay Gravata của người v Kravatt của người Thụy Điển.

Cc nh nghin cứu cũng đ chỉ ra rằng ci từ Cravat đ c ở Php trước khi những người Croat đến. Học giả Eustache Deschamps đ dng chữ Cravate từ thế kỷ 14, 15 rồi. Xa hơn nữa, nh điu khắc Cesare Vecellio đ viết hẳn một quyển sch, trong đ c nhắc chữ cravatta để chỉ những binh sĩ La M thắt nơ quanh cổ. Nhiều nh nghin cứu cn đưa ra giả thiết l Cravat l từ biến tấu của từ rabats tiếng Php c nghĩa l ci cổ cồn treo.

D người ta c tranh ci về ci tn đến đu đi nữa, th c một điều hết sức chắc chắn l: triều đnh Php thanh lịch v cc qun nhn Php đ bắt chước những người Croat. Những người lnh thường th bắt đầu trang tr cổ bằng một dải đy buộc, trong khi sỹ quan th dng lụa hoặc muslin c những đường thu tinh tế. Ngay những người ngho cũng đeo những chiếc c vạt bằng vải cotton, thỉnh thoảng lại c viền bằng vải taffeta mu đen. Đến thế kỷ 17, c vạt chnh thức được Chu u xem như phụ tng cho lễ phục.

Soạn: AM 214927 gửi đến 996 để nhận ảnh ny qua MMS

Thời Phục Hưng được xem như giai đoạn khai sinh cho chiếc c vạt hiện đại, trong khun khổ lm dng qu sức để biểu thị giu sang. Đn ng thời Phục Hưng thường khệnh khạng, chải chuối thnh ra c vạt lại chễm chệ trn cổ họ, Với mong muốn rch "cả Chu u phải quay về điện Versailles m trầm trồ", Vua Louis v đm cận thần đ vắt c nghĩ ra những c vạt kỳ khi nhất, cầu kỳ nhất với chi ph gần bằng thu nhập cả năm rng của một người nng dn. Tuy nhin, qua sự sng lọc của thời gian, chỉ cn những chiếc c vạt ph hợp nhất với y phục tồn tại được, cn những ci khc rơi ngay vo qun lng. Nước Php đ c c vạt ring của mnh.

C vạt đến nước Anh

 Trở về từ cuộc lưu đy biệt xứ, vua Chales II của Anh đem theo trong hnh l một mớ c vạt kiểu Louis 14. Chnh ngi du nhập mốt thắt c vạt vo xứ sở sương m, gy nn những cuộc tranh ci to lửa. Những người thủ cựu th khăng khăng với kiến cho rằng khng nn đề cao văn ha Php v chỉ c văn ha Anh mới l thượng đẳng. Nhưng sau đ họ khng thể khng nhận thấy c vạt đ gp phần tạo thm vẻ sang trọng cho đn ng, miễn l biết cch phối hợp mu sắc v biết cch đeo.

Tuy nhin những chiếc c vạt của Chales II đắt đến mức kh tưởng tượng nổI, mỗI chiếc c gi đến trn 5 lần thu nhập bnh qun của một ngườI dn thường. Horace Walpole l một trong những người cấp tiến nhất v tung h c vạt nhất, đ tổ chức một buổi dạ tiệc ton thực khch Php. ng cũng đeo một ci c vạt cho hợp gu, nhưng ng bạn thn thiết của ng l Grinling Gibbons th lại d bỉu đến độ đeo một c vạt bằng gỗ để chơi khăm bạn. Thế nhưng thực khch Php lại rất kh chịu với Gibbons v đồng loạt tẩy chay nhn vật ny khiến Gibbons đnh phải hậm hực ra về.

Nỗi thống khổ của những kẻ chạy theo c vạt

Soạn: AM 214921 gửi đến 996 để nhận ảnh ny qua MMS

Tuy nhin bắt đầu từ thời điểm ny th theo như đại Thi ho Voltaire ci sự thắt c vạt l cả một khổ hnh cho đấng my ru, v n nhiu kh v phiền phức qu thể.  Nếu như cc quan lại ở Trung Hoa, sng sớm phải lo chuẩn bị cn đai o mo để vo chầu thin tử th giới qu tộc Chu u lại pht sốt ln v nơ c vạt. Nơ c vạt kiểu Steinkerque l loại nơ dnh cho lớp trung lưu, cả phụ nữ. Thnh thử, một tiu chuẩn của người vợ tốt thời đ l phải biết thắt nơ c vạt bởi khng phải ng chồng no cũng c người hầu thắt nơ hộ mỗi ngy được.

C vạt một thời c cả lỗ, để người ta dắt đui n vo một ci cc o cho đỡ vướng. Nhiều qu ng đến khốn nhổ v c vạt chấm vo t sp hay vướng phải lọ muối, lọ đường vừa bất lịch sự, vừa xấu hổ v vụng về v luộm thuộm. Sau ny, c vạt c lỗ được thay bằng kiểu nht đui vo khe hở giữa hai khuy o. Bắc Mỹ l một trong những nơi chn kiểu nơ nt qu tộc nhất, nn ra sức giản lược, chỉ một lần thắt duy nhất thay v xỏ qua xoắn lại. C thể khng đẹp, nhưng đỡ tiu tốn thời gian v ch. L những kẻ khơi mo cho chuyện đeo c vạt nhưng giới qun nhn lại nhanh chng trở nn chn ght việc phải đeo c vạt ny nhiều nhất. Nếu chỉ đơn giản, nhẹ nhng như chiếc khăn của người Croat th chẳng ni lm g, đằng ny n đ trải qua bn tay sng tạo của qu nhiều người nn đến giờ n vừa v tch sự lại rất vướng vu, xoay trở kh khăn, rất bất tiện khi ra chiến trường. V vy một số binh sĩ Php tự tẩy chay c vạt nhưng chỉ vi ngay sau đ bị trừng phạt thẳng cnh khiến mọi việc đu lại hon đấy. Rồi chnh giới sĩ quan trong lc nhn hạ lại thiết kế thm một kiểu hnh xc mới: cổ cồn dựng đứng v kẹp yếu hầu như gng cm. Nhưng cũng phải cng nhận rằng loại cổ o ny gip c vạt đẹp hẳn ln, sang trọng nhưng vẫn rất dũng mnh. Thế nhưng, một vi kẻ rỗi hơi lại gắn thm lng bờm ngựa cho sang, thể hiện bản lĩnh người lnh hơn, kiến ci cổ của nhiều qu ng trở nn kỳ dị kh tả được.

Rồi lại một sai lầm lớn khi người ta chế ra loại cổ cồn luồn kim loại cho đẹp. V kết quả l tỷ lệ qun nhn bị thương ở cổ tăng ln đột biến đặc biệt khi gip l c. Cuối cng cc nh thiết kế cũng đ cải tiến c vạt, nhưng chỉ mềm hơn, cn di v rắc rối th vẫn như cũ, thậm ch di hơn. C những c vạt bằng mousseline di đến 2 mt, quấn quanh cổ cả mấy vng, v cuối cng thắt thnh một ci nơ to đng trước ngực. Nhưng điều phi l nhất đ diễn ra giữa hai phe c vạt đen v c vạt trắng. Lớp thanh nin thch thắt c vạt đen, cn cc bậc lo thnh lại chỉ dng c vạt trắng. Cuộc chiến ny ko di đến tận thế kỷ 19. Lớp trẻ cho rằng c vạt đen mới l sự cấp tiến, cn c vạt trắng chỉ l tr cổ hủ, trong khi lớp gi lại rất bực mnh với những chiếc c vạt đen v cho rằng như thế l đi ngược lại với lề thi cũ.

Đầu thế kỷ 19, nước Anh đ c bộ veston đầu tin gồm o đui tm đen, quần di, o gilet v sơ mi, c vạt. V lc ny c vạt rất được trọng vọng đến mức, cc qu ng phải thắt đến 3 loại c vạt khc nhau mới đng điệu Thời kỳ m thịnh vượng nhất của c vạt ở Anh l vo giữa thế kỷ 19, khi mỗi ngy, người ta phải thắt đến 3 c vạt th mới được coi l "đng điệu". Chưa hết, ring ci nơ cho c vạt đ "lm tnh lm tội" người ta khng t: n phải được lm bằng tơ lụa cực mềm v nhẹ, khng phải đơn giản như ngy nay. Tm lại, mặc d chỉ l một phụ kiện cho quần o nhưng bản thn c vạt cũng c "phụ kiện" cho ring n.

Soạn: AM 214933 gửi đến 996 để nhận ảnh ny qua MMS

V chẳng bao lu sau, cũng như mắt knh, ci c vạt trở thnh vật khng thể thiếu của giới tr thức. Thời ny, c vạt c đến tận 16 kiểu thắt, điều đ đủ cho thấy độ đỏm dng của cc qu ng. Ở Php, văn ho Balzac c một ng bạn thn mang tn Emile Marc de Saint Hilaire, chnh ng ny đ viết hẳn một tcp phẩm viết về cc kiểu thắt nơ chỉnh nt v thật buồn cười l chnh Balzac lại l người viết lời bạt của cuốn sch đ. Trong đ, c đoạn "C vạt khng chỉ l một biện php phng chống cảm cm, ho hen, dị ứng, đau răng (?) m cn l một kiểu trang điểm thanh lịch, ni ln trnh độ của người sử dụng, cho ta biết r đu l con người thực ti, đu l kẻ giả danh tr thức. Bản thn ti từng bị c vạt đnh lừa v phải tỏ ra rất cẩn thận khi xt người qua c vạt...". Thi ho Byron bị mang tiếng l pht minh ra kiểu nơ con bướm, nhưng trong thực tế, ng chẳng lin quan g đến c vạt cả. Trong giới văn nghệ sĩ, nhiều người đ quyết tm khng vất vả v c vạt lm g cho mệt m để cổ được nhẹ nhm, mt mẻ. Ngược lại, ng Thomas Lipton, ng tổ của danh tr Lipton ngy nay, lại hết sức m thch nơ c vạt, nn đ cho ra nhiều kiểu nơ con bướm.

C vạt 3 mảnh, sự khởi nguồn của c vạt hiện đại?

Thời kỳ trước chiến tranh thế giới lần thứ nhất, c vạt vẫn to như một chiếc tạp dề, che gần kn cả ngực, nn những ng chiều cao khim tốn khng dm đeo n, v e lm tr cho thin hạ. Kiểu nơ Ascot ra đời, được xem l đơn giản nhất v thuận lợi nhất, bởi n sử dụng cy kim kẹp chứ khng phải thắt nt nhiều lần cho mệt. Thời đ, nhiều g đỏm dng cn đnh cả ngọc trai, đ qu hoặc sang hơn l những vin kim cương lấp lnh ln c vạt. Nhưng sau chiến tranh thế giới lần I, một phần do chế độ phn phối h khắc, một phần do những chiếc c vạt ny rất dễ nhu nt, xoắn lại, vừa mất thẩm mỹ vừa mất cng l ủi nhiều lần, nn cc qu ng đ chuyển sang kiểu c vạt 3 mảnh vừa dễ thắt, giữ được hnh dạng nguyn thủy m lại chắc chắn v đẹp hơn. Kiểu c vạt với được một chủ tiệm c vạt ở New York - ng Jesse Langsdort thiết kế nn. Nhờ thiết kế ny Jesse đ trở nn nổi tiếng v thu được bộn tiền. Cả thế giới dng c vạt 3 mảnh thay cho c vạt một mảnh ngy xưa. Vo cuối thập kỷ 60 v đầu thập kỷ 70 của thế kỷ 20, những chiếc c vạt đ rộng tới 5 inch. Vo thời điểm đ, n rất ph hợp với cổ o jacket rộng hơn v chiếc cổ cồn cao hơn của o sơ mi.

Cũng giống như quần o của đn ng cần ph hợp với cơ thể của họ, chiếc c vạt cũng cần tạo nn sự cn bằng. Mặc d rất nhiều chiếc c vạt ngy nay khng cn rộng như thế nhưng nơi m nt thắt được tạo nn vẫn duy tr được độ dy. ĐIều ny lm cho việc thắt những chiếc nt nhỏ, lịch sự trở nn kh khăn hơn. Mối lin hệ giữa những nt thắt với những chiếc cổ cồn của o sơ mi cũng được coi l một điều hết sức quan trọng, c nghĩa l n khng được qu to để che hết chiếc cổ o v cũng khng nn qu nhỏ để bị chm lấp so với cổ cồn của o. Những chiếc c vạt thường c độ di tiu chuẩn từ 52 58 inch. Những người cao hơn, hoặc những người thắt nt theo kiểu Windsor c thể dng loại c vạt di hơn nhưng phải đặt. Sau khi thắt c vạt, đui c vạt phải dủ di xuống đến vng đai của quần di. Đui của c vạt hoặc l phải cn bằng hoặc l phải nhỏ hơn đối với những người thấp).

Đến nay, c vạt đ đi su vo chuyện ngn ngữ, như người Php c thnh ngữ "giấu mặt sau c vạt" để chỉ những người ăn tham uống tục,chỉ biết cắm mặt m ăn. C vạt cn được coi như một phương tiện để đnh gi con người, thế nn mới c cu "Hy cho ti biết anh thắt c vạt g, ti sẽ cho anh biết anh l ai", cu ny c nghĩa hệt như "ngưu tầm ngưu, m tầm m" hay tớ no, chủ đ vậy.

D rằng ngy nay vẫn c những nghệ sĩ lm nổi bật mnh nhờ những kiểu thắt c vạt khng giống ai nhưng nhn chung yu cầu quan trọng nhất của c vạt l phải ha hợp với quần o. V c vạt mi mi sẽ l đề ti bất tận cho nhiều nh thiết kế, ghi dấu ấn về sự lịch lm, sang trọng v gu ăn mặc của một người đn ng.

  • Hiếu Nhi