[ Trở về ]

 
Tính danh học Việt Nam: Tên Thánh

TIẾT K : TÊN TÔN GIÁO - Tên Thánh

Tên Của Người Theo Kitô Giáo: Những người Công Giáo Việt Nam có một tên thánh được đặt khi chịu phép rửa tội. Tên thánh c̣n được gọi là tên bổn mạng. Giữa tên thánh của người Công Giáo Việt Nam và tên rửa tội (baptismal name) hay tên Kitô Giáo (Christian name) của người tây phương có sự khác biệt nên cần hiểu ư nghĩa của mỗi bên.

a. Ư nghĩa tên rửa tội hay tên Kitô Giáo của người Âu Mỹ. Anh ngữ có 3 danh từ để chỉ tên riêng: một là tên rửa tội (baptismal name), hai là tên Kitô Giáo (Christian name), ba là tên thứ nhất hay tên đặt (first or given name). Cả ba danh từ này đều có nghĩa là tên chính (first name hay given name). Tên chính của người tây phương được đặt trong lễ rửa tội nên gọi là tên rửa tội. Và tên chính của người tây phương c̣n gọi là tên Kitô Giáo v́ các nước tây phương chịu ảnh hưởng văn minh Kitô Giáo, đă tuân theo lời khuyến cáo của Giáo Hội Công Giáo, lấy tên các thánh để đặt tên cho các cá nhân.

Tục lệ lấy tên thánh đặt tên cho cá nhân đă có từ thời giáo hội sơ khai. Công đồng Nicaea của Giáo Hội Công Giáo họp năm 325 cấm việc dùng tên các thần thánh không phải của Kitô Giáo để đặt tên. Đến thời Công Đồng Tridentinô họp vào năm 1563, Giáo Hội Công Giáo buộc giáo dân khi đặt tên riêng phải chọn tên thánh. Công đồng lưu ư các linh mục là khi làm phép rửa tội, mà gặp trường hợp cha mẹ cố t́nh đặt tên không hợp tinh thần Kitô Giáo, th́ vị linh mục đó tự động thêm vào một tên thánh, coi đó là tên thứ hai và ghi vào sổ rửa tội của giáo xứ.

Theo Bách Khoa Từ Điển Britannica, quyết định trên của Giáo Hội Công Giáo nhằm chống lại tục lệ của Giáo Hội Tin Lành, đặc biệt của Thanh Giáo cho phép giáo dân nhận tên các nhân vật trong Cựu Ước làm tên chính, như các nhân vật Abraham, Samuel, Jacob, Rachel.

Đến bộ giáo luật năm 1917, qua điều khoản số 761, Giáo Hội nhắc lại khoản luật cũ từ thời Công Đồng Tridentinô. Đến bộ giáo luật mới ban hành năm 1983, người ta không thấy có điều khoản nào buộc người Công Giáo phải lấy tên thánh, mà chỉ quy định tên riêng của người ấy phải phù hợp với ư nghĩa Kitô Giáo. Điều 855 của bộ giáo luật quy định:

Cha mẹ, người đỡ đầu và Cha Sở phải lo liệu để đừng đặt một tên không hợp với ư nghĩa Kitô Giáo.

Tại sao Giáo Hội Công Giáo từ lúc sơ khai đến nay đă quyết định lấy tên các thánh để đặt tên cho các tín hữu? Giáo Hội đưa ra quyết định trên v́ 2 lư do:

Thứ nhất, giáo hội tiếp tục duy tŕ truyền thống của giáo dân thời sơ khai. Những giáo dân đầu tiên là dân nô lệ, không phải công dân La Mă và theo tục lệ, mỗi khi người nô lệ được giải phóng, trở thành công dân La Mă, th́ họ lấy tên chủ nhân thuộc giai cấp quư tộc làm tên ḿnh. Tuy nhiên, với tín đồ Kitô Giáo thời đó, họ không thiết tha với các tên của các ông chủ cũ v́ họ là nạn nhân của giai cấp quư tộc trong các cuộc cấm đạo. Đồng thời khi một quư tộc trả tự do cho hàng trăm người nô lệ th́ hàng trăm người đó có cùng tên với chủ nô lệ cũ. Kết quả là tập tục này không đáp ứng được nhu cầu phân biệt nên các người nô lệ được giải phóng lấy tên những người mà giáo hội Kitô Giáo nhận là thánh để đặt tên cho ḿnh. Ví dụ: Thimotheus, Stephanos, Laurentius là các vị thánh đầu tiên. Đang khi Kitô Giáo phát triển, lan tràn cả Âu Châu th́ đế quốc La Mă bước vào giai đoạn suy tàn. Hệ thống tên của La Mă mai một đi, tên thánh trở nên phổ thông hơn.

Thứ hai, Giáo Hội Công Giáo muốn tôn trọng phẩm giá con người. Khi xưa số tên người Âu Châu c̣n ít, hệ thống tên họ chưa xuất hiện, th́ để phân biệt các cá nhân, người Âu thường dùng tên mà người Anh Mỹ gọi là Nickname, người La Mă gọi là Agnomen, c̣n ta gọi là tên lóng. Khi xưa tên lóng rất phổ biến ở La Mă, Hy Lạp và có nghĩa là tên thêm vào tên chính. Tên lóng thường có ư nghĩa rất tiêu cực, tương đương như tên tục của người Việt Nam. Ví dụ các tên như Crassus nghĩa là người béo, Varus: người què, Baldie hay Calvin: người trọc đầu, Cecil: người mù, Claude hay Gladys: người què. V́ tên có nội dung hạ thấp phẩm giá con người, nên giáo hội đă ban hành luật buộc các linh mục khi làm phép rửa tội, gặp các trường hợp tên có ư nghĩa tiêu cực, phải lấy một tên thánh đặt thêm vào.

Ngày nay, giáo dân Việt Nam cũng như giáo dân ở nhiều nơi trên thế giới vẫn nhận tên thánh v́ c̣n giữ tinh thần bộ giáo luật cũ. Tên thánh có thể được thay đổi khi chịu phép thêm sức.

Theo giáo huấn của giáo hội, việc tín hữu nhận một tên thánh nhằm hai mục đích: thứ nhất, để người đó bắt chước gương sáng thánh bổn mạng mà sống cuộc đời đạo đức thánh thiện; thứ hai, để tín hữu đó được phù trợ nhờ lời cầu bầu của thánh bổn mạng. Hai mục đích trên được minh thị qua điều khoản giáo luật số 1186:

Với mục đích cổ vơ việc nên thánh của dân Chúa, Giáo Hội khuyến khích mọi tín hữu, lấy t́nh con cái, tôn kính đặc biệt Đức Maria hồng phúc trọn đời đồng trinh, Mẹ Thiên Chúa đă được Đức Kitô đặt làm Mẹ của loài người, cũng vậy, Giáo Hội cổ động ḷng tôn kính chân chính và thành thực đối với các thánh, v́ lẽ các tín hữu được kiên vững nhờ gương sáng và được nâng đỡ bởi lời bầu cử của các ngài.

b. Ư nghĩa tên thánh đối với người Công Giáo Việt Nam. Thực ra, tên mà người Việt Nam gọi là tên thánh th́ tại các nước tây phương, chịu ảnh hưởng Kitô Giáo, gọi là tên rửa tội (Baptismal name) hay tên chính do bố mẹ đặt. Sở dĩ người Công Giáo Việt Nam, Đại Hàn, Nhật Bản, Trung Hoa, Phi Châu có thêm tên thánh mà người tây phương không có, là v́ các giáo sĩ tây phương đến Việt Nam cũng như các nơi khác truyền đạo, đă áp dụng tinh thần giáo luật, đặt tên thánh cho giáo dân như đă làm cho giáo dân ở tây phương.

Trái lại, đọc tiểu sử hàng giáo phẩm Công Giáo tây phương, ta không thấy vị nào có hẳn một tên thánh riêng biệt như kiểu tên người Công Giáo Việt Nam. Nơi tôi đang cư ngụ là San Jose, California có hai vị Giám Mục là Pierre DuMaine và Patrick J. McGrath. Tên Pierre và Patrick vừa là tên chính, vừa là tên thánh. DuMaine, McGrath là tên họ. Tuy nhiên, cũng tại đây, có linh mục Kevin Joyce. Kevin là biến thể của tên Kelvin. Kelvin là tên con sông ở Tô Cách Lan. Linh mục Kevin Joyce không có tên thánh.

Vậy quyết định trên của các giáo sĩ thừa sai đối với dân Việt Nam là đúng hay sai? Nếu đặt vào bối cảnh hiện nay th́ đó là điều không thể chấp nhận được v́ tên người Việt Nam hiện nay không hề được đặt ra để hạ phẩm giá con người như kiểu người Hy Lạp, La Mă ngày xưa. Tuy nhiên, nếu đặt vào bối cảnh Việt Nam trong thế kỷ 16 th́ quyết định của các thừa sai có thể tạm chấp nhận v́ phong tục dân gian lúc đó c̣n dùng những tên tục tĩu đặt cho những đứa trẻ mới sinh để tránh tà ma. Loại tên này gọi là tên tục mà chúng tôi đă tŕnh bày trong cùng chương này.

Hiện nay, người Công Giáo Việt Nam thường chọn tên các thánh nam giới cho phái nam và các thánh nữ giới cho phái nữ. Ngoài ra, v́ sự hiểu biết của giáo dân c̣n hạn chế về số các thánh được giáo hội công nhận, nên người ta thường chọn các thánh thời Chúa Giêsu như Phêrô, Phaolô, Gioan, Maria, Anna làm tên thánh cho ḿnh. Ngày nay, Giáo Hội Việt Nam có 118 vị thánh tử đạo. Tuy nhiên, giáo dân Việt vẫn chưa quen nhận tên các thánh Việt Nam làm bổn mạng. Người Công Giáo có tục mừng ngày lễ bổn mạng là ngày mà toàn thể Giáo Hội Công Giáo trên thế giới tưởng nhớ tới vị thánh đó. Khi chết, người Công Giáo không dùng tên húy hay tên riêng mà dùng tên thánh để cầu nguyện cho người quá cố. Như vậy, xét về mặt bản chất, tên thánh cũng có chức năng như tên thụy, tên hèm hay tên cúng cơm là các tên để người sống nhắc đến, cầu nguyện cho người đă chết.

 

Nguyễn Long Thao
VietCatholic News (Thứ Năm 16/12/2004)

 


[ Trở về ]