CHÍN TRUYỆN NGẮN HUYỀN ẢO

Nguyên tác: Kawabata Yasunari
Dịch: Nguyễn Nam Trân

1- Lặng Thinh - 2- Nhặt Cốt – 3 - Chiếc Xe Tang – 4 - Thị Trấn Yumiura
5 - Những Con Rắn – 6 - Có Ông Trời – 7- Hạnh Phúc Của Một Người – 8 - Tuổi Mười Bảy - 9- Trăng

 

(1) LẶNG THINH  -  (Mugon, 1953)

Nguyên tác: Kawabata Yasunari

Dịch: Nguyễn Nam Trân

Dẫn nhập:

Khởi đầu và kết thúc bằng lời đồn đoán về những con ma câm lặng xuất hiện ban đêm ở ngoại ô Kamakura, thị trấn ông sinh sống nhưng trong đoạn giữa, Kawabata nói miên man đến vai tṛ của sự sáng tạo trong cuộc đời một nhà văn qua cuộc “đối thoại” mà hầu như độc thoại với người đàn anh lăo thành v́ bệnh tật đă mất hết khả năng truyền đạt.

***

H́nh như ông Ômiya Akio chẳng muốn nói câu nào nữa. Tuy là một tiểu thuyết gia mới ở tuổi 66 nhưng ông không c̣n viết thêm được một chữ. Không những không viết nổi thể loại văn học gọi là tiểu thuyết mà ngay cả viết chữ thôi, ông cũng làm không xong.

Như cái lưỡi đă hết biết mùi vị, cánh tay phải của ông bị tê liệt. Tuy vậy, tay mặt hăy c̣n động đậy nên khi nào muốn, ông có thể viết được chút đỉnh. Viết văn th́ e không xuể nhưng khi muốn nhờ vả người chung quanh chuyện ǵ, ông c̣n vẽ được dăm chữ cái dưới dạng (văn tự biểu âm) katakana to tướng. Một khi không c̣n nói thành tiếng và làm được cử chỉ tay chân để ra dấu cho người ta th́ nguệch ngoạc vài ba mẫu tự katakana cũng là cách truyền đạt điều ḿnh nghĩ. Ít ra sẽ đỡ được sai lầm.

Cho dù ngôn ngữ có mơ hồ đến đâu, chắc nó vẫn dễ hiểu và chính xác hơn làm dấu hoặc ra bộ. Chẳng hạn khi ông lăo Akio này chu miệng lại như muốn hút một cái ǵ vào hay đưa tay làm bộ nâng cốc lên nghĩa là làm một cử chỉ cho thấy ông đang muốn uống, người ta vẫn không hiểu là ông muốn uống nước, trà, sữa hay là thuốc. Hơn nữa, chỉ có 4 món ấy thôi mà làm một cử chỉ để phân biệt cũng thật là khó khăn. Để phân biệt trà và nước th́ phải làm thế nào đây? Chỉ cần viết mấy chữ “mizu” ミズ (nước) hay “cha” チャ(trà) là mọi sự trở nên rơ ràng. Viết “mi” ミhay “chi” チthôi cũng được.

Phải là một người đă sinh sống bằng chữ nghĩa suốt 40 năm trời bỗng hôm nay hầu như mất đi khả năng đó, ông mới nhận ra cái sức mạnh vô hạn của văn tự. Có lẽ khi dùng nó trong một t́nh huống cần đến sự giản dị và chính xác, ta mới thấy uy lực hàm chứa bên trong nó thật đáng ngạc nhiên? So sánh với vô số chữ nghĩa đă viết suốt một đời và quả t́nh số lượng ấy nhiều không đếm xiết, có lẽ mấy âm tố “mi” và “chi” kia mới đáng gọi là “danh ngôn” hay “danh văn" của Akio và có nhiều hiệu lực hơn hết.

Tôi định trong bụng lúc đến thăm bệnh ông già Akio sẽ nói cho ông nghe về mấy điều đó.

Xe hơi từ Kamakura đến Zushi có đi qua hầm nhưng đây không phải là một tuyến đường mà người đi xe cảm thấy thoải mái. Bên kia hầm là một ḷ thiêu xác và người ta đồn rằng dạo này thường có ma hiện ra. Lư do là đôi khi xe chạy ngang qua dưới chỗ ḷ thiêu giữa ban đêm, có một người đàn bà trẻ leo lên đi cùng.

Lúc tôi đi qua là giữa ban ngày nên không có chuyện ǵ xảy ra cả. Tôi thử hỏi bác tài quen biết th́ nghe trả lời:

-Riêng tôi th́ chưa từng gặp vụ đó nhưng một đồng nghiệp đă gặp phải. Đừng nói chi trong hăng tôi mà ngay các hăng khác đều có người gặp ma. Do đó, khi đi đêm qua vùng này, nhiều khi tài xế phải gọi một anh lơ đi cùng.

Bác tài có vẻ chán chường như đang lập đi lập lại một câu chuyện ḿnh đă kể măi.

-Khoảng nào đâu bác?

-Khoảng này thôi! Hôm đó, xe từ Zushi về và không chở khách.

-Nếu có người trên xe, ma không lên à?

-Ồ, tôi chỉ nghe kể lại hôm ấy là chuyến về nên xe trống. Chắc là ma nó lên khoảng bên dưới chỗ ḷ thiêu xác chứ làm ǵ có chuyện đón xe lại và xin đi đâu! Lên lúc nào không ai hay biết. Đồng nghiệp của tôi lúc đó cảm thấy có ǵ kỳ kỳ nên ngoảnh đầu nh́n ra phía sau th́ thấy có một thiếu phụ đang ngồi đó một ḿnh. Mà lạ là cái là bóng người đó không thấy in lên kính chiếu hậu.

-Chuyện nghe mà ghê. Bóng ma không in được trên mặt kính hay sao?

-Không biết! Chỉ nghe kể là nh́n vào kính chiếu hậu th́ không thấy bóng. Chắc tại nó chỉ hiện ra dưới mắt trần...

-Mắt trần mới thấy à? Chắc v́ kính b́nh tĩnh hơn người!

Tôi thử trả lời như thế nhưng rơ ràng là con mắt nh́n kính chả phải con mắt người là ǵ!

Bác tài đáp:

-Thế nhưng nhiều người thấy ma lắm chứ đâu chỉ một hai thôi!

-Rồi ma đi đến đâu th́ xuống?

-Người lái sợ khiếp vía, nhấn hết ga mà chạy. Đến khi vào được thành phố Kamakura mới thở phào v́ trên băng sau, lúc đó không c̣n ai cả.

-Người đàn bà đó chắc là dân Kamakura, muốn về Kamakura thăm nhà. Bộ không ai rơ về người ấy à?

-Chuyện đó tôi xin thua...

Tôi nghĩ cho dù bác ấy hay mấy bạn đồng nghiệp có biết người đàn bà ấy là ai đi nữa, họ cũng không thể sơ hở để tiết lộ cho khách.

-Nghe nói con ma ấy mặc kimono mà lại khá đẹp. V́ ma ngồi đằng sau, tài xế phải quay mặt lại mới thấy nên họ không thể nào nh́n tường tận.

Trước khi xe chui vào hầm, tôi ngẩng đầu và đưa mắt nh́n về hướng ḷ thiêu xác ở trên núi. Chỗ thiêu xác này nằm trong địa phận Kamakura nên những người chết được đem ra đây thiêu đều muốn quay trở về với gia đ́nh họ ở Kamakura. Có lẽ mọi người đă chấp nhận ư tưởng đó qua h́nh ảnh tượng trưng của người phụ nữ giữa đêm hôm leo lên chiếc xe trống khách t́m đường về với gia đ́nh. Nhưng tôi không tin theo kiểu đó.

-Khi đă là ma th́ làm ǵ chẳng được, muốn đi đâu nào ai ngăn cấm nổi. Việc ǵ mà phải leo lên xe th́ mới về tới nhà?

Ra khỏi đường hầm đă đến ngay nhà ông già Ômiya Akio.

Như tín hiệu cho biết mùa xuân đă về, bầu trời khoảng 4 giờ chiều tuy có giăng mây nhưng điểm một vài vệt nắng hồng phơn phớt. Đến trước cổng nhà ông Ômiya Akio, tôi chợt tần ngần đôi chút.

Tám tháng đă trôi qua kể từ khi ông già Akio đang sống sờ sờ mà đă giống như một xác chết. Trong khoảng thời gian đó, tôi chỉ đến thăm ông vỏn vẹn có hai lần. Lần đầu vào lúc ông vừa đột quị, vốn để tỏ ḷng tôn kính đối với một nhà văn tiền bối hơn ḿnh trên 20 tuổi và ḿnh đă nhiều lần chịu ơn. Lúc đó nh́n thấy h́nh dáng suy sụp đến thê thảm của ông, tôi không khỏi thương cảm xót xa.

Tôi nghĩ nếu ông già Akio phải chịu thêm một cơn tai biến sớm và nhẹ thứ hai như thế nữa, có lẽ ông không thể qua khỏi. Hai thành phố Zushi và Kamakura lại gần xịch như mắt với mũi. Thế nhưng bản tính lười lĩnh đă là điều vướng vít, không cho tôi thực hiện ư định đến thăm con bệnh. Giữa khi đó bao nhiêu người đă ĺa khỏi thế gian như muốn cho ta thấy cuộc đời là chẳng cái quái ǵ để phải luyến tiếc. Ư định nhờ ông già Akio viết cho ḿnh một tờ hoa tiên làm lưu bút cũng thành hư huyễn. Những ví dụ về sự lỡ làng ấy nhiều vô kể và xảy ra cho tất cả mọi người. Chính bản thân tôi cũng vậy, giữa đêm hôm biết là đang có băo nổi lên mà chẳng muốn làm ǵ để bảo vệ tính mạng.

Tôi vẫn biết những chứng bệnh như xuất huyết năo hay nhồi máu cơ tim khi phát ra đă đưa đến bao cái chết đột ngột cho các nhà văn. Nhưng tôi chưa biết có trường hợp nào như ông già Akio,mà cuộc đời coi như đă chấm dứt sau khi bị liệt mất nửa người. Cái khổ v́ bệnh tật c̣n lớn hơn cả cái chết. Dĩ nhiên ông Akio có thể xem như có đại phước v́ c̣n được sống dù trở thành phế nhân (chứ không phải chỉ là một con bệnh không c̣n có khả năng hồi phục). Tuy nhiên, dưới con mắt của người bên ngoài nh́n vào, thật khó ḷng nghĩ là ông đang sống hạnh phúc. Hơn nữa, con mắt của người ngoài cũng không thể nào biết Akio có cảm thấy hạnh phúc hay không.

Akio chỉ đổ bệnh từ tám tháng nay thôi nhưng số người đến thăm viếng đă vơi đi mau chóng. Đối phó với một ông già lăng tai đă khổ rồi, huống chi người ấy tai đă không nghe, miệng lại không nói được th́ quả là rất khó. Ḿnh nói chuyện ǵ bên kia họ vẫn hiểu được nhưng khi họ muốn bày tỏ điều ǵ, ḿnh hoàn toàn không hiểu. Cho nên mới nói là trong hoàn cảnh đó, ḿnh c̣n bực bội hơn là phải đối đáp với người lăng tai.

Vợ Akio mất sớm, chỉ có đứa con gái tên Tomiko ở bên cạnh. Chính ra ông có hai cô con gái nhưng cô nhỏ đă đi lấy chồng nên cô lớn là Tomiko mới lănh nhiệm vụ săn sóc cha già. V́ con ḿnh đứng ra lo liệu mọi việc trong nhà nên Akio tuy không tái hôn vẫn khỏi phải lo lắng. Nói cách khác, ông c̣n hưởng được sự tự do của cuộc sống độc thân. Có thể nghĩ là Tomiko đă hy sinh cả cuộc đời ḿnh cho người cha. Tuy vậy, về phía Akio, ông cũng từng trải nhiều kinh nghiệm luyến ái nhưng vẫn gắn bó với cuộc sống độc thân. Không biết có phải v́ ông đă dùng ư chí của ḿnh để ngăn được sóng ḷng hay c̣n có một vài lư do đặc biệt nào khác.

Cô con gái thứ với dáng dấp cao lớn và khuôn mặt thanh tú mới là người giống bố nhưng Tomiko cũng không đến nổi là gái ế chồng. Dĩ nhiên ngày nay gần đến tuổi 40, cô đă qua thời trẻ trung từ lâu nhưng cô vẫn toát ra một vẻ thanh khiết của một người hầu như không biết tô son điểm phấn. Có lẽ v́ xưa nay cô vốn là người điềm đạm nên bây giờ tuy luống tuổi, vẫn không ai thấy nơi cô cái vẻ ủ dột hay dấm dẳng của một cô gái già. Việc tận tụy chăm sóc người cha chắc cũng đă đem đến cho cô một nguồn an ủi.

Khách đến thăm người bệnh thay v́ trao đổi với Akio thường nói chuyện qua cô. Chỗ Tomiko ngồi là cạnh đầu nằm của cha ḿnh.

Sự tận tụy lo lắng cho cha của Tomiko làm tôi phải ngạc nhiên. Nói là ngạc nhiên th́ hơi kỳ nhưng tận tụy th́ quả có đúng như vậy. Khi nh́n Tomiko mới đó mà đă già xọp đi, tôi không khỏi cảm thấy ḷng tê tái v́ nghĩ rằng hoàn cảnh gia đ́nh này hẳn có nhiều đau khổ.

Có nói ǵ nữa th́ cũng chỉ làm cho cuộc viếng thăm người bệnh của ḿnh hết thú vị nên tôi mới hướng qua một đề tài khác chẳng ăn nhập ǵ với con bệnh:

-Cô có nghe đồn là bên kia hầm hay có ma hiện ra không?. Mới đây bác tài chở tôi đến đây cũng vừa cho biết...

-Vậy à? Em suốt ngày cứ ngồi trong nhà, có hay chi đâu!

Thấy Tomiko có vẻ muốn nghe, tuy lúc đầu nghĩ ḿnh không nên nói làm ǵ nhưng rốt cuộc rồi tôi cũng buột miệng:

-Thực ra chuyện không có ǵ đáng tin đâu...khi nh́n tận mắt th́ may ra. Thấy được cái ǵ đó có khi chỉ là một ảo tưởng nên dù không tin, chắc cũng không sao.

Tomiko nói với tôi một câu khó hiểu:

-Muốn biết ma có hiện ra không th́, thày Mita à, tối nay khi ra về, thày thử kiểm chứng lại xem.

-Không được đâu. Bây giờ trời c̣n sáng, ma nào mà hiện ra!

-Vậy thày ngồi lại xơi cơm chiều rồi hăy về, vừa vặn lúc đó trời sẽ tối.

-Không, đă đến giờ tôi phải xin kiếu. Với lại xe có trống chỗ th́ hồn ma cô gái mới chịu bước lên.

-Xin thày cứ yên tâm. Cha em vừa cho biết ông sẽ rất vui nếu thày nán được thêm chút nữa nên thày chớ vội làm chi. Bố ơi, ḿnh mời thày dùng cơm nhé!

Tôi nh́n về phía ông lăo Akio. Đầu ông như đang gục xuống mặt gối. Không biết ông có vui khi tôi đến chơi hay không nhỉ? Chỉ thấy ḷng trắng đôi mắt ông lăo vẩn đục như bùn và hai con ngươi vương vướng một màu vàng nhạt. Thế nhưng h́nh như bên dưới cái màu đùng đục đó, đôi ngươi kia đang long lanh. Nếu có lúc nào ánh sáng long lanh đó cháy bùng lên, chắc ông phải chịu thêm một lần đột quị nữa mất thôi. Và tôi cảm thấy lo lắng như thể điều đó sắp xảy ra ngay bây giờ.

-Tôi ở chơi quá lâu chắc làm cụ mệt.

-Không, bố em có mệt ǵ đâu, thày.

Tiếng Tomiko trả lời chắc nịch.

-Chắc thày thấy chán khi ở măi bên người bệnh nhưng sự hiện diện của một nhà văn như thày sẽ giúp bố em nhớ lại rằng ông cũng là một nhà văn...

-Ǵ ạ?

Tôi hơi ngạc nhiên khi cảm thấy có cái ǵ khang khác trong cách ăn nói của Tomiko nhưng biết chắc là ḿnh không thể rời khỏi nơi đây ngay.

-Dĩ nhiên lúc nào cụ nhà cũng ư thức ḿnh là nhà văn chứ ạ!

-Từ lúc bố em nằm ra đấy, em nhớ là ông có soạn một cuốn tiểu thuyết. Số là mỗi ngày ông nhận được rất nhiều lá thư quái gỡ từ một thanh niên đang tập tểnh nghề văn. Anh chàng này sau đó đă điên thực sự và được đưa vào bệnh viện tâm thần. Đối với nhà thương, bút và mực cũng như bút ch́ đều bị xem là vật nguy hiểm nên họ không cho con bệnh mang về pḥng, ngoại trừ loại giấy dùng để viết bản thảo (1). Kể từ hôm đó, ngày nào anh chàng điên cũng chăm chú viết lên tâp giấy nháp ấy. Anh viết thực t́nh nhưng giấy th́ vẫn trắng tinh. Tiểu thuyết của bố em đă khởi đầu bằng một câu chuyện có thật như vậy. Mỗi lần bà mẹ đến thăm, lúc nào chàng thanh niên trong truyện cũng nói: “Con viết được rồi đó. Mẹ cầm lấy mà xem. Nào, đọc cho con nghe!” Người mẹ thấy con trao cho ḿnh một tập bản thảo trên đó không có một chữ th́ buồn đến muốn khóc nhưng vẫn cứ phải khen: “Con viết nhiều thế! Cốt truyện hay ghê!” và cho anh ta nh́n thấy khuôn mặt tươi cười của ḿnh. Bị con ép uổng nhiều lần, bà buộc ḷng vừa nh́n trang giấy trắng vừa đọc cho anh nghe. Làm bộ nh́n bản thảo nhưng điều bà đọc là câu chuyện bà tự sáng tác. Đó là ư tưởng cũng thấy trong tiểu thuyết của bố em. Bà mẹ đă kể lại thời niên thiếu của cậu con trai. Bởi v́ người thanh niên điên kia có ư định nhờ mẹ đọc cho nghe những kỷ niệm thời niên thiếu mà anh đă viết ra. Lúc đó mắt anh sáng long lanh một cách tự măn. Không biết anh có hiểu những lời người mẹ đang đọc hay không, riêng phần mẹ anh chắc bà chẳng hay biết ǵ về điều đó. Thế rồi mỗi lần đi thăm con, sau khi lập đi lập lại cùng một hành động, dần dần bà mẹ đă trở thành một người đọc truyện điêu luyện. Bà có cảm tưởng ḿnh đang đọc tác phẩm do đứa con trai thực sự viết ra. Và bà c̣n nhớ lại cả những điều ḿnh tưởng chừng quên bẵng. Ngoài ra, kư ức của người con cũng trở nên đẹp đẽ. Anh đă trợ lực mẹ bằng cách khơi gợi hay làm thay đổi nội dung, đến một lúc th́ không ai c̣n biết đó là cuốn sách do bà mẹ hay cậu con viết ra. Khi đang kể chuyện, bà mẹ quên cả chính ḿnh. Bà cũng không c̣n nhớ là con ḿnh điên. Trong lúc người con nghe mẹ đọc truyện, anh cũng quên khuấy mọi sự, không ai có thể bảo anh ta là điên hay tỉnh nữa. Lúc bấy giờ, tâm hồn của hai mẹ con đă nhập thành một khối, cả hai cảm thấy hạnh phúc như đang ở trên trời cao. Cứ làm như thế nhiều lần, người con dần dần cảm thấy bệnh điên của ḿnh thuyên giảm trong khi đó, bà mẹ vẫn tiếp tục cầm những trang giấy trắng mà đọc.

Chắc phải đặt cho cuốn sách này một cái tên như là “Người mẹ biết đọc” (Haha no yomeru). Nó có thể trở thành một tác phẩm bất hủ của nhà văn lăo thành Ômiya đấy chứ!

Trong truyện này nhân vật “con” xưng là “tôi” khi viết nhưng những chuyện thời c̣n nhỏ mà anh con trai ấy nhớ lại, thấy có pha lẫn những kỷ niệm của cô em gái em và của em ngày thơ bé. Khác chăng là dưới dạng con trai mà thôi...

-À, ra thế!

Chuyện này tôi mới nghe được lần đầu.

-Em tự hỏi không biết tại sao bố ḿnh lại đi viết một cuốn tiểu thuyết như vậy. Khi nh́n bố trong trạng thái bây giờ, em đâm ra sợ cuốn tiểu thuyết đó. Thực ra, bố em đâu phải là một người điên và em cũng không thể đọc cho bố nghe nội dung cuốn tiểu thuyết mà ông ấy chưa viết một chữ nào. Dù vậy, em vẫn tự hỏi không hiểu ổng có đang viết tiểu thuyết trong đầu hay không.

Có lẽ ông cụ Ômiya Akio đă nghe được ǵ cô ấy nói nhưng Tomiko vẫn tiếp tục phát biểu. Tôi thấy có ǵ kỳ lạ nơi cô nên không biết phải đáp trả thế nào.

-Cụ nhà đă viết ra biết bao nhiêu là tác phẩm danh tiếng. Làm sao có thể đem một anh thanh niên mới tập tểnh vào nghề ra so sánh.

-Chắc không thày? Em có cảm tưởng là bố em hăy c̣n muốn viết văn lắm đấy!

-Nếu cô muốn nghĩ như thế th́ cũng được thôi.

Phần tôi th́ đă ngán ngẫm lắm rồi nhưng vẫn không hiểu nếu ḿnh ở vào hoàn cảnh của ông lăo Akio th́ sẽ xử sự ra sao.

-Em không thể viết thay cho bố.Tuy có thể bảo “đứa con gái biết đọc” cũng là cái đứa biết viết ra, nhưng mà..

Tôi nghe tiếng nói của người con gái như vọng lên từ địa ngục. Nếu Tomiko có thể nói ra lời lẽ như vậy có thể v́ khi chầu chực măi cạnh một người cha đang sống mà như đă chết, cô đă bị hồn ma hay cái ǵ đấy của ông lăo Akio nhập vào người rồi chăng? Nếu ông ấy chết, chắc cô sẽ là người viết hồi kư về cái chết khủng khiếp của ông. Nghĩ đến đó, trong ḷng tôi bỗng dậy một t́nh cảm oán ghét.

-Cô muốn viết thử không ? Câu chuyện về cụ nhà...

Trong lời khuyên bỏ lửng giữa chừng, tôi lược bớt mấy chữ cuối “khi cụ hăy c̣n sống”. Lúc đó, tôi chợt nhớ đến một câu nói của Marcel Proust. Trong thiên hồi kư của nhà quí tộc họ Mỗ, ông ta có chép lại những điều ông nghĩ xấu về rất nhiều người. Cuối cùng cuốn hồi kư ấy đă được xuất bản. Lúc đó ông mới viết: “Tôi sắp chết đến nơi. Tôi không c̣n cần dấu diếm tên ḿnh bởi v́ tôi không c̣n phải trả lời ai nữa”. Thế nhưng trường hợp của ông lăo Akio và Tomiko có lẽ hoàn toàn khác. Hai người không phải là người dưng kẻ lạ. Họ là cha với con gái, chẳng những thế, giữa hai bên lại có một sự giao cảm rất thần bí và bệnh hoạn nữa.

Đầu óc tôi đang bị ám ảnh bởi ư tưởng nếu như Tomiko v́ muốn nhập làm một với người cha mà thử viết những chuyện về ông th́ sẽ ra sao nhỉ.

Nó sẽ trở thành một tṛ chơi với nội dung rỗng tuếch hay một tác phẩm đầy buồn thảm. Dù vậy, biết đâu nó chẳng đem đến cho hai người một niềm an ủi. Akio th́ đă hoàn toàn lặng thinh (vô ngôn). Ông đă được cứu vớt khỏi sự đói khát ngôn ngữ. Đói khát ngôn ngữ là cái không ai có thể chịu nổi.

-Những điều Tomiko-san viết th́ cụ nhà có thể hiểu và đánh giá nên từ đây xin cô đừng đọc những trang giấy trắng nữa mà viết hẳn hoi mọi chuyện về cụ rồi đọc cho cụ nghe mới phải...

-Như vậy th́ nó đâu c̣n là tác phẩm của bố em nữa. Không một chút nào...

-“Không một chút nào” à? Có thể cô nói đúng. Nhưng ngoài ra, cũng chưa chắc là không có sự can thiệp của thần linh hay của những biến động trong tâm hồn hai người.

Thế nhưng, cái đang thực sự sống là ông lăo Akio nằm đây chứ không phải thiên hồi kư chỉ sẽ được viết ra sau khi ông chết. Nếu trời thương để cho t́nh trạng hiện tại tiếp tục - cho dù phải tính từng ngày - ông lăo Akio vẫn là hiện thân của một sinh mệnh văn học đáng tôn kính.

-Cụ nhà tuy nằm đó và không nói được nhưng vẫn có thể trợ giúp và chữa văn cho cô đấy chứ!

-Nếu cuốn tiểu thuyết là tác phẩm của em th́ nó đâu c̣n ư nghĩa. Để em bàn thêm với bố em xem.

Tiếng Tomiko nghe thật rơ ràng.

Dường như tôi lại vừa nói thêm một câu thừa thăi. Chẳng khác chi kẻ đang giục ngựa đuổi dồn người lính đă bị thương nặng. Tôi đă dày xéo lên lănh vực thiêng liêng của sự câm lặng. Không phải là ông lăo Akio muốn viết chữ mà không ra chữ, có lẽ ông chỉ trở thành câm lặng v́ đang mang trong người một nỗi đau khổ hay hối hận sâu sắc nào đó thôi. Không có thông điệp nào chất chứa nhiều nội dung cho bằng sự câm lặng. Đâu phải cá nhân tôi chưa từng trải qua những kinh nghiệm như vậy!

Nếu như một đằng ông lăo Akio giữ im lặng và một đằng tiếng nói của ông có thể được thốt ra từ miệng Tomiko, th́ thử hỏi, điều đó không phải đă đến từ sức mạnh của sự câm lặng hay sao? Nếu ḿnh không nói được th́ tha nhân sẽ nói thay lời. Vạn vật cũng sẽ nói thay cho ḿnh.

-Vậy sao thày Mita? ...Bố em vừa mới bảo em mau mau sửa soạn bữa rượu mời thày.

Tomiko nói xong bèn đứng lên.

Bất giác tôi đưa mắt nh́n gương mặt ông lăo Akio nhưng chẳng thấy ông như có vẻ đang nói điều chi cả.

Tomiko không c̣n đó, chỉ có mỗi hai chúng tôi. Akio nh́n về hướng tôi. Mắt ông ủ dột như thể muốn che dấu để không ai biết ông định nói ǵ hay không định nói ǵ, v́ chỉ với ư nghĩ đó thôi, ông đă cảm thấy khó chịu. Nếu một trong hai người phải ngỏ lời th́ chắc chỉ có thể là tôi.

-Cụ nghĩ thế nào về chuyện cô Tomiko vừa nói?

-.....................................

Để trả lời câu hỏi này, chỉ có sự câm lặng.

-Ngoài cuốn truyện “Người mẹ biết đọc” cụ hăy c̣n có thể viết những tác phẩm lạ lùng khác. Qua câu chuyện của Tomiko-san th́ tôi có cái cảm tưởng đó!

-......................................

-Tuy cụ chưa từng viết thể loại tự thú hay tự truyện nhưng ngày nay nhân v́ cụ không c̣n tự tay chấp bút nữa, kiểu viết vừa nhắc đến có thể là một h́nh thức đem đến cho nghề văn một luồng sinh khí mới đấy chứ! Tôi th́ chẳng viết được cái ǵ về ḿnh, lại nghĩ rằng dù có muốn ḿnh cũng không làm được. Trong khi vẫn giữ nguyên sự câm lặng (vô ngôn), tôi lại nghĩ rằng nếu viết ra được th́ cái viết ra chưa chắc đă là tôi. Hoặc giả tôi sẽ vui lên như người vừa mở bừng đôi mắt hay phải buồn mà bỏ ngang v́ thấy nó chẳng ra ǵ. Dù sao, có lẽ hai thái độ đều đem đến một thú vị riêng.

-..........................................

Tomiko đă mang rượu và thức nhắm đến.

-Xin thày dùng một chút lấy thảo.

-Cảm ơn cô. Thôi th́ trước mặt cụ, tôi đành vô phép xin cô vậy.

-Người bệnh như thế này không thể hầu rượu thày được ạ.

-Đâu có. Hồi năy tôi vừa thưa chuyện với cụ xong.

-Thật sao. Trong lúc hâm rượu, em cứ nghĩ trong bụng là nếu em viết thay cho bố em những câu chuyện t́nh mà bố có từ ngày mẹ em qua đời th́ chắc là phải lư thú lắm. Chính v́ bố đă kể cho em nghe rất là tường tận, hơn nữa, có đôi chuyện bây giờ em c̣n nhớ mà bố th́ đă quên rồi....Khi bố em ngả bệnh, đă có hai bà đến thăm. Chắc thày Mita cũng rơ chuyện đó.

-Vâng.

-Không biết có phải v́ thái độ lừng khừng của bố em hay v́ sự hiện diện của em mà kể từ ngày đó, hai người không trở lại nũa. Tuy vậy, bố vẫn thường kể em nghe những câu chuyện về họ..

-Thế nhưng cụ nhà ta tuy dù biết cũng vờ không biết đấy thôi.

Tôi nói một câu dễ chừng ai cũng có thể chấp nhận nhưng Tomiko lại không đồng ư:

-Em nghĩ bố chưa bao giờ nói dối với em. Hơn nữa, cùng với thời gian, em có cảm tưởng càng ngày em càng hiểu tâm sự của bố hơn.

Nói xong cô đứng dậy.

-Thày thử hỏi bố em đi. Em xin phép đi sửa soạn một chút.

-Cô cứ tự nhiên cho ...

Tôi đi theo Tomiko và mượn cô cái cốc. Khi người đối thoại của ḿnh cứ lặng thinh như thế th́ rót chút rượu nhắm trước coi bộ hợp lư hơn.

-Chuyện t́nh yêu của cụ th́ bây giờ đă chuyển qua tay Tomiko-san hết mất rồi, có phải không ạ? Cái gọi là quá khứ của chúng ta đều như thế nhỉ?

-..............................

Tôi tránh dùng từ “chết” và thay vào đó, gọi nó là “quá khứ”. Thế nhưng, trong khi ông lăo Akio c̣n sống th́ cái quá khứ ấy hăy c̣n là vật sở hữu của ông. Hoặc giả có thể xem nó như là một tài sản chung mà ông chia sẻ với Tomiko.

-Đem quá khứ của ḿnh trao tặng cho ai đó, có khi ḿnh đánh mất luôn cái quá khứ ấy, cụ nhỉ?

-..............................

-Quá khứ nào phải là vật sở hữu của riêng ai. Nếu nhấn mạnh thêm một chút th́ chỉ có ngôn ngữ của hiện tại dùng để kể lại quá khứ ấy mới là vật sở hữu của con người. Mà kể lại quá khứ th́ đâu cứ phải dùng ngôn ngữ của chính ḿnh. Dùng ngôn ngữ nào lại chả được! Ừ nhỉ, thế nhưng ngôn ngữ của khoảnh khắc hiện tại thường là sự lặng thinh (vô ngôn). Theo kiểu đó th́ cho dù tôi có dùng chữ watashi (tôi) để nói về ḿnh th́ khi phát ra âm Wa, âm Ta hay âm Shi, tất cả chỉ là những âm thanh vô nghĩa chẳng khác ǵ sự lặng thinh.

-..............................

-Mà không! Vô nghĩa phải khác với lặng thinh (vô ngôn) như trường hợp của cụ chứ! Trong cuộc đời của tôi, có lúc tôi cũng muốn ḿnh không nói không rằng.

-..............................

-Trước khi đến thăm cụ tôi có nghĩ đến một điều. Đó là cớ sao trong khi cụ hăy c̣n có khả năng viết mấy kư hiệu katakana mà cụ lại không chịu viết ǵ cả. Thế cụ có cảm thấy sự bất tiện trong sinh hoạt hay không? Khi phải cần đến điều ǵ chẳng hạn. Cần nước (Mizu) th́ phải viết Mi, trà (Cha) th́ phải viết Chi chứ!

-................................

-Hay c̣n có nguyên do ǵ sâu sắc làm cụ không muốn viết một chữ nào nữa?

-..............................

-Phải rồi. Một âm tiết như Mi hoặc Chi đủ giúp cụ giải quyết vấn đề nhưng khi phát âm những Wa hay Ta hay Shi, chẳng lẽ nó không có ư nghĩa. Tiếng nói của trẻ em vốn bi bô như thế nhưng chúng ư thức được t́nh yêu đến từ người mẹ.Tiểu thuyết “Người mẹ biết đọc” của cụ cũng giống như thế chăng? Có lẽ v́ tiếng bi bô của đứa trẻ con là điểm xuất phát của ngôn ngữ nên t́nh yêu cũng là điểm xuất phát của ngôn ngữ. Chẳng hạn như khi cụ muốn nói “Cảm ơn” (Arigatô) và quyết định gắn nó với cái âm A th́ đôi khi cụ chỉ cần viết một chữ A thôi là Tomiko-san sẽ vui sướng biết chừng nào.

-...............................

-Một chữ A ấy thôi đă chan chứa t́nh yêu c̣n và mạnh mẽ hơn cả những cuốn tiểu thuyết mà cụ đă viết ra suốt 40 năm của đời cầm bút!

-................................

-Cụ ơi, sao cụ lại im lặng như thế? Chả lẽ cụ không mở miệng được để phát ra một tràng A A A A A như người đang khạc nước dăi cho sạch mồm hay sao? Hăy tập viết chữ A đi nào!

-................................

Tôi dợm gọi Tomiko đang ở đâu đằng nhà bếp để nhờ cô đem bút ch́ và giấy lại nhưng chợt nhớ ra:

-Chết nỗi. Làm ǵ cũng phải từ từ chứ nhỉ. Xin lỗi cụ nhé!

-..................................

-Ai đời cụ đă giữ được sự im lặng mà tôi cứ nhốn nháo làm phiền.

-...................................

Từ khi Tomiko trở lại chỗ ngồi, tôi cũng chẳng có chuyện ǵ để nói thêm với cô ấy, chỉ bàn chung quanh thái độ lăng thinh của ông lăo Akio.

Tomiko chạy qua mượn điện thoại của ông hàng cá sống gần đó và gọi điện cho người tài xế khi năy.

-Mai mốt lại mời thày đến tṛ chuyện nữa nghe. Bố em bảo như thế!

-Vâng.

Tôi đáp lời Tomiko một cách hờ hững rồi leo lên xe.

-Sẽ có hai người đi chăng?

-Trời mới vừa tối thôi, lại thêm xe có khách, có lẽ ma không hiện ra đâu.

Xe đi qua khỏi đường hầm tiến về phía Kamakura, đến chỗ có ḷ thiêu xác th́ nó bỗng phóng như bay.

-Sao, hiện ra chưa vậy?

-Hiện ra rồi đấy, ngồi ngang chỗ ông ḱa.

-Hả!

Tôi như người đang say rượu bỗng choàng tỉnh, bất chợt nh́n sang bên cạnh.

-Thôi, đừng có dọa! Bộ bác định đùa tôi sao?

-Có đấy! Ngay chỗ ấy!

-Bác nói dối. Chạy chậm lại đi. Lái kiểu đó nguy hiểm lắm.

-Ngồi ngay đó mà! Bộ ông không thấy hay sao?

-Không thấy ǵ cả. Mắt tôi không thấy.

Tôi vừa nói mà cảm thấy gai gai lạnh ở xương sống nhưng vẫn tỏ ra cứng cỏi:

-Nếu như người ấy có mặt, tôi sẽ thử bắt chuyện xem sao.

-Đừng giỡn mặt ông ơi. Nói chuyện với ma là mang họa, chuốc khổ vào thân đấy. Dẹp cái ư nghĩ ghê rợn ấy đi. Cứ ngồi im, tôi sẵn sàng chở đến Kamakura cho mà.

Dịch ngày 8 tháng 11 năm 2019 (NNT)

Chú thích:

1- Genkôyôshi, giấy nháp kiểu Nhật mà mẫu đă qui định, mỗi tờ viết được 400 kư hiệu.

 

 

 


* Nguyễn Nam Trân :

Một trong những bút hiệu của Đào Hữu Dũng, sinh năm 1945 gần Đà Lạt. Nguyên quán Hương Sơn, Hà Tĩnh. Theo học Chu Văn An (1960~1963) và Đại Học Sư Phạm Sài G̣n trước khi đến Nhật năm 1965. Tốt nghiệp Đại Học Đông Kinh (University of Tokyo) và Đại Học Paris (Pantheon-Sorbonne). Tiến sĩ khoa học truyền thông. Giáo sư đại học. Hiện sống ở Tokyo và Paris. E-mail: dhdungjp@yahoo.com

.........................

® "Khi phát hành lại bài viết của trang này cần phải có sự đồng ư của tác giả (dhdungjp@yahoo.com)
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com