CHÍN TRUYỆN NGẮN HUYỀN ẢO

Nguyên tác: Kawabata Yasunari
Dịch: Nguyễn Nam Trân

1- Lặng Thinh - 2- Nhặt Cốt – 3 - Chiếc Xe Tang – 4 - Thị Trấn Yumiura –
5 - Những Con Rắn – 6 - Có Ông Trời – 7- Hạnh Phúc Của Một Người – 8 - Tuổi Mười Bảy - 9- Trăng

(1) LẶNG THINH  -  (Mugon, 1953)

Nguyên tác: Kawabata Yasunari

Dịch: Nguyễn Nam Trân

Dẫn nhập:

Khởi đầu và kết thúc bằng lời đồn đoán về những con ma câm lặng xuất hiện ban đêm ở ngoại ô Kamakura, thị trấn ông sinh sống nhưng trong đoạn giữa, Kawabata nói miên man đến vai trò của sự sáng tạo trong cuộc đời một nhà văn qua cuộc “đối thoại” mà hầu như độc thoại với người đàn anh lão thành vì bệnh tật đã mất hết khả năng truyền đạt.

***

Hình như ông Ômiya Akio chẳng muốn nói câu nào nữa. Tuy là một tiểu thuyết gia mới ở tuổi 66 nhưng ông không còn viết thêm được một chữ. Không những không viết nổi thể loại văn học gọi là tiểu thuyết mà ngay cả viết chữ thôi, ông cũng làm không xong.

Như cái lưỡi đã hết biết mùi vị, cánh tay phải của ông bị tê liệt. Tuy vậy, tay mặt hãy còn động đậy nên khi nào muốn, ông có thể viết được chút đỉnh. Viết văn thì e không xuể nhưng khi muốn nhờ vả người chung quanh chuyện gì, ông còn vẽ được dăm chữ cái dưới dạng (văn tự biểu âm) katakana to tướng. Một khi không còn nói thành tiếng và làm được cử chỉ tay chân để ra dấu cho người ta thì nguệch ngoạc vài ba mẫu tự katakana cũng là cách truyền đạt điều mình nghĩ. Ít ra sẽ đỡ được sai lầm.

Cho dù ngôn ngữ có mơ hồ đến đâu, chắc nó vẫn dễ hiểu và chính xác hơn làm dấu hoặc ra bộ. Chẳng hạn khi ông lão Akio này chu miệng lại như muốn hút một cái gì vào hay đưa tay làm bộ nâng cốc lên nghĩa là làm một cử chỉ cho thấy ông đang muốn uống, người ta vẫn không hiểu là ông muốn uống nước, trà, sữa hay là thuốc. Hơn nữa, chỉ có 4 món ấy thôi mà làm một cử chỉ để phân biệt cũng thật là khó khăn. Để phân biệt trà và nước thì phải làm thế nào đây? Chỉ cần viết mấy chữ “mizu” ミズ (nước) hay “cha” チャ(trà) là mọi sự trở nên rõ ràng. Viết “mi” ミhay “chi” チthôi cũng được.

Phải là một người đã sinh sống bằng chữ nghĩa suốt 40 năm trời bỗng hôm nay hầu như mất đi khả năng đó, ông mới nhận ra cái sức mạnh vô hạn của văn tự. Có lẽ khi dùng nó trong một tình huống cần đến sự giản dị và chính xác, ta mới thấy uy lực hàm chứa bên trong nó thật đáng ngạc nhiên? So sánh với vô số chữ nghĩa đã viết suốt một đời và quả tình số lượng ấy nhiều không đếm xiết, có lẽ mấy âm tố “mi” và “chi” kia mới đáng gọi là “danh ngôn” hay “danh văn" của Akio và có nhiều hiệu lực hơn hết.

Tôi định trong bụng lúc đến thăm bệnh ông già Akio sẽ nói cho ông nghe về mấy điều đó.

Xe hơi từ Kamakura đến Zushi có đi qua hầm nhưng đây không phải là một tuyến đường mà người đi xe cảm thấy thoải mái. Bên kia hầm là một lò thiêu xác và người ta đồn rằng dạo này thường có ma hiện ra. Lý do là đôi khi xe chạy ngang qua dưới chỗ lò thiêu giữa ban đêm, có một người đàn bà trẻ leo lên đi cùng.

Lúc tôi đi qua là giữa ban ngày nên không có chuyện gì xảy ra cả. Tôi thử hỏi bác tài quen biết thì nghe trả lời:

-Riêng tôi thì chưa từng gặp vụ đó nhưng một đồng nghiệp đã gặp phải. Đừng nói chi trong hãng tôi mà ngay các hãng khác đều có người gặp ma. Do đó, khi đi đêm qua vùng này, nhiều khi tài xế phải gọi một anh lơ đi cùng.

Bác tài có vẻ chán chường như đang lập đi lập lại một câu chuyện mình đã kể mãi.

-Khoảng nào đâu bác?

-Khoảng này thôi! Hôm đó, xe từ Zushi về và không chở khách.

-Nếu có người trên xe, ma không lên à?

-Ồ, tôi chỉ nghe kể lại hôm ấy là chuyến về nên xe trống. Chắc là ma nó lên khoảng bên dưới chỗ lò thiêu xác chứ làm gì có chuyện đón xe lại và xin đi đâu! Lên lúc nào không ai hay biết. Đồng nghiệp của tôi lúc đó cảm thấy có gì kỳ kỳ nên ngoảnh đầu nhìn ra phía sau thì thấy có một thiếu phụ đang ngồi đó một mình. Mà lạ là cái là bóng người đó không thấy in lên kính chiếu hậu.

-Chuyện nghe mà ghê. Bóng ma không in được trên mặt kính hay sao?

-Không biết! Chỉ nghe kể là nhìn vào kính chiếu hậu thì không thấy bóng. Chắc tại nó chỉ hiện ra dưới mắt trần...

-Mắt trần mới thấy à? Chắc vì kính bình tĩnh hơn người!

Tôi thử trả lời như thế nhưng rõ ràng là con mắt nhìn kính chả phải con mắt người là gì!

Bác tài đáp:

-Thế nhưng nhiều người thấy ma lắm chứ đâu chỉ một hai thôi!

-Rồi ma đi đến đâu thì xuống?

-Người lái sợ khiếp vía, nhấn hết ga mà chạy. Đến khi vào được thành phố Kamakura mới thở phào vì trên băng sau, lúc đó không còn ai cả.

-Người đàn bà đó chắc là dân Kamakura, muốn về Kamakura thăm nhà. Bộ không ai rõ về người ấy à?

-Chuyện đó tôi xin thua...

Tôi nghĩ cho dù bác ấy hay mấy bạn đồng nghiệp có biết người đàn bà ấy là ai đi nữa, họ cũng không thể sơ hở để tiết lộ cho khách.

-Nghe nói con ma ấy mặc kimono mà lại khá đẹp. Vì ma ngồi đằng sau, tài xế phải quay mặt lại mới thấy nên họ không thể nào nhìn tường tận.

Trước khi xe chui vào hầm, tôi ngẩng đầu và đưa mắt nhìn về hướng lò thiêu xác ở trên núi. Chỗ thiêu xác này nằm trong địa phận Kamakura nên những người chết được đem ra đây thiêu đều muốn quay trở về với gia đình họ ở Kamakura. Có lẽ mọi người đã chấp nhận ý tưởng đó qua hình ảnh tượng trưng của người phụ nữ giữa đêm hôm leo lên chiếc xe trống khách tìm đường về với gia đình. Nhưng tôi không tin theo kiểu đó.

-Khi đã là ma thì làm gì chẳng được, muốn đi đâu nào ai ngăn cấm nổi. Việc gì mà phải leo lên xe thì mới về tới nhà?

Ra khỏi đường hầm đã đến ngay nhà ông già Ômiya Akio.

Như tín hiệu cho biết mùa xuân đã về, bầu trời khoảng 4 giờ chiều tuy có giăng mây nhưng điểm một vài vệt nắng hồng phơn phớt. Đến trước cổng nhà ông Ômiya Akio, tôi chợt tần ngần đôi chút.

Tám tháng đã trôi qua kể từ khi ông già Akio đang sống sờ sờ mà đã giống như một xác chết. Trong khoảng thời gian đó, tôi chỉ đến thăm ông vỏn vẹn có hai lần. Lần đầu vào lúc ông vừa đột quị, vốn để tỏ lòng tôn kính đối với một nhà văn tiền bối hơn mình trên 20 tuổi và mình đã nhiều lần chịu ơn. Lúc đó nhìn thấy hình dáng suy sụp đến thê thảm của ông, tôi không khỏi thương cảm xót xa.

Tôi nghĩ nếu ông già Akio phải chịu thêm một cơn tai biến sớm và nhẹ thứ hai như thế nữa, có lẽ ông không thể qua khỏi. Hai thành phố Zushi và Kamakura lại gần xịch như mắt với mũi. Thế nhưng bản tính lười lĩnh đã là điều vướng vít, không cho tôi thực hiện ý định đến thăm con bệnh. Giữa khi đó bao nhiêu người đã lìa khỏi thế gian như muốn cho ta thấy cuộc đời là chẳng cái quái gì để phải luyến tiếc. Ý định nhờ ông già Akio viết cho mình một tờ hoa tiên làm lưu bút cũng thành hư huyễn. Những ví dụ về sự lỡ làng ấy nhiều vô kể và xảy ra cho tất cả mọi người. Chính bản thân tôi cũng vậy, giữa đêm hôm biết là đang có bão nổi lên mà chẳng muốn làm gì để bảo vệ tính mạng.

Tôi vẫn biết những chứng bệnh như xuất huyết não hay nhồi máu cơ tim khi phát ra đã đưa đến bao cái chết đột ngột cho các nhà văn. Nhưng tôi chưa biết có trường hợp nào như ông già Akio,mà cuộc đời coi như đã chấm dứt sau khi bị liệt mất nửa người. Cái khổ vì bệnh tật còn lớn hơn cả cái chết. Dĩ nhiên ông Akio có thể xem như có đại phước vì còn được sống dù trở thành phế nhân (chứ không phải chỉ là một con bệnh không còn có khả năng hồi phục). Tuy nhiên, dưới con mắt của người bên ngoài nhìn vào, thật khó lòng nghĩ là ông đang sống hạnh phúc. Hơn nữa, con mắt của người ngoài cũng không thể nào biết Akio có cảm thấy hạnh phúc hay không.

Akio chỉ đổ bệnh từ tám tháng nay thôi nhưng số người đến thăm viếng đã vơi đi mau chóng. Đối phó với một ông già lãng tai đã khổ rồi, huống chi người ấy tai đã không nghe, miệng lại không nói được thì quả là rất khó. Mình nói chuyện gì bên kia họ vẫn hiểu được nhưng khi họ muốn bày tỏ điều gì, mình hoàn toàn không hiểu. Cho nên mới nói là trong hoàn cảnh đó, mình còn bực bội hơn là phải đối đáp với người lãng tai.

Vợ Akio mất sớm, chỉ có đứa con gái tên Tomiko ở bên cạnh. Chính ra ông có hai cô con gái nhưng cô nhỏ đã đi lấy chồng nên cô lớn là Tomiko mới lãnh nhiệm vụ săn sóc cha già. Vì con mình đứng ra lo liệu mọi việc trong nhà nên Akio tuy không tái hôn vẫn khỏi phải lo lắng. Nói cách khác, ông còn hưởng được sự tự do của cuộc sống độc thân. Có thể nghĩ là Tomiko đã hy sinh cả cuộc đời mình cho người cha. Tuy vậy, về phía Akio, ông cũng từng trải nhiều kinh nghiệm luyến ái nhưng vẫn gắn bó với cuộc sống độc thân. Không biết có phải vì ông đã dùng ý chí của mình để ngăn được sóng lòng hay còn có một vài lý do đặc biệt nào khác.

Cô con gái thứ với dáng dấp cao lớn và khuôn mặt thanh tú mới là người giống bố nhưng Tomiko cũng không đến nổi là gái ế chồng. Dĩ nhiên ngày nay gần đến tuổi 40, cô đã qua thời trẻ trung từ lâu nhưng cô vẫn toát ra một vẻ thanh khiết của một người hầu như không biết tô son điểm phấn. Có lẽ vì xưa nay cô vốn là người điềm đạm nên bây giờ tuy luống tuổi, vẫn không ai thấy nơi cô cái vẻ ủ dột hay dấm dẳng của một cô gái già. Việc tận tụy chăm sóc người cha chắc cũng đã đem đến cho cô một nguồn an ủi.

Khách đến thăm người bệnh thay vì trao đổi với Akio thường nói chuyện qua cô. Chỗ Tomiko ngồi là cạnh đầu nằm của cha mình.

Sự tận tụy lo lắng cho cha của Tomiko làm tôi phải ngạc nhiên. Nói là ngạc nhiên thì hơi kỳ nhưng tận tụy thì quả có đúng như vậy. Khi nhìn Tomiko mới đó mà đã già xọp đi, tôi không khỏi cảm thấy lòng tê tái vì nghĩ rằng hoàn cảnh gia đình này hẳn có nhiều đau khổ.

Có nói gì nữa thì cũng chỉ làm cho cuộc viếng thăm người bệnh của mình hết thú vị nên tôi mới hướng qua một đề tài khác chẳng ăn nhập gì với con bệnh:

-Cô có nghe đồn là bên kia hầm hay có ma hiện ra không?. Mới đây bác tài chở tôi đến đây cũng vừa cho biết...

-Vậy à? Em suốt ngày cứ ngồi trong nhà, có hay chi đâu!

Thấy Tomiko có vẻ muốn nghe, tuy lúc đầu nghĩ mình không nên nói làm gì nhưng rốt cuộc rồi tôi cũng buột miệng:

-Thực ra chuyện không có gì đáng tin đâu...khi nhìn tận mắt thì may ra. Thấy được cái gì đó có khi chỉ là một ảo tưởng nên dù không tin, chắc cũng không sao.

Tomiko nói với tôi một câu khó hiểu:

-Muốn biết ma có hiện ra không thì, thày Mita à, tối nay khi ra về, thày thử kiểm chứng lại xem.

-Không được đâu. Bây giờ trời còn sáng, ma nào mà hiện ra!

-Vậy thày ngồi lại xơi cơm chiều rồi hãy về, vừa vặn lúc đó trời sẽ tối.

-Không, đã đến giờ tôi phải xin kiếu. Với lại xe có trống chỗ thì hồn ma cô gái mới chịu bước lên.

-Xin thày cứ yên tâm. Cha em vừa cho biết ông sẽ rất vui nếu thày nán được thêm chút nữa nên thày chớ vội làm chi. Bố ơi, mình mời thày dùng cơm nhé!

Tôi nhìn về phía ông lão Akio. Đầu ông như đang gục xuống mặt gối. Không biết ông có vui khi tôi đến chơi hay không nhỉ? Chỉ thấy lòng trắng đôi mắt ông lão vẩn đục như bùn và hai con ngươi vương vướng một màu vàng nhạt. Thế nhưng hình như bên dưới cái màu đùng đục đó, đôi ngươi kia đang long lanh. Nếu có lúc nào ánh sáng long lanh đó cháy bùng lên, chắc ông phải chịu thêm một lần đột quị nữa mất thôi. Và tôi cảm thấy lo lắng như thể điều đó sắp xảy ra ngay bây giờ.

-Tôi ở chơi quá lâu chắc làm cụ mệt.

-Không, bố em có mệt gì đâu, thày.

Tiếng Tomiko trả lời chắc nịch.

-Chắc thày thấy chán khi ở mãi bên người bệnh nhưng sự hiện diện của một nhà văn như thày sẽ giúp bố em nhớ lại rằng ông cũng là một nhà văn...

-Gì ạ?

Tôi hơi ngạc nhiên khi cảm thấy có cái gì khang khác trong cách ăn nói của Tomiko nhưng biết chắc là mình không thể rời khỏi nơi đây ngay.

-Dĩ nhiên lúc nào cụ nhà cũng ý thức mình là nhà văn chứ ạ!

-Từ lúc bố em nằm ra đấy, em nhớ là ông có soạn một cuốn tiểu thuyết. Số là mỗi ngày ông nhận được rất nhiều lá thư quái gỡ từ một thanh niên đang tập tểnh nghề văn. Anh chàng này sau đó đã điên thực sự và được đưa vào bệnh viện tâm thần. Đối với nhà thương, bút và mực cũng như bút chì đều bị xem là vật nguy hiểm nên họ không cho con bệnh mang về phòng, ngoại trừ loại giấy dùng để viết bản thảo (1). Kể từ hôm đó, ngày nào anh chàng điên cũng chăm chú viết lên tâp giấy nháp ấy. Anh viết thực tình nhưng giấy thì vẫn trắng tinh. Tiểu thuyết của bố em đã khởi đầu bằng một câu chuyện có thật như vậy. Mỗi lần bà mẹ đến thăm, lúc nào chàng thanh niên trong truyện cũng nói: “Con viết được rồi đó. Mẹ cầm lấy mà xem. Nào, đọc cho con nghe!” Người mẹ thấy con trao cho mình một tập bản thảo trên đó không có một chữ thì buồn đến muốn khóc nhưng vẫn cứ phải khen: “Con viết nhiều thế! Cốt truyện hay ghê!” và cho anh ta nhìn thấy khuôn mặt tươi cười của mình. Bị con ép uổng nhiều lần, bà buộc lòng vừa nhìn trang giấy trắng vừa đọc cho anh nghe. Làm bộ nhìn bản thảo nhưng điều bà đọc là câu chuyện bà tự sáng tác. Đó là ý tưởng cũng thấy trong tiểu thuyết của bố em. Bà mẹ đã kể lại thời niên thiếu của cậu con trai. Bởi vì người thanh niên điên kia có ý định nhờ mẹ đọc cho nghe những kỷ niệm thời niên thiếu mà anh đã viết ra. Lúc đó mắt anh sáng long lanh một cách tự mãn. Không biết anh có hiểu những lời người mẹ đang đọc hay không, riêng phần mẹ anh chắc bà chẳng hay biết gì về điều đó. Thế rồi mỗi lần đi thăm con, sau khi lập đi lập lại cùng một hành động, dần dần bà mẹ đã trở thành một người đọc truyện điêu luyện. Bà có cảm tưởng mình đang đọc tác phẩm do đứa con trai thực sự viết ra. Và bà còn nhớ lại cả những điều mình tưởng chừng quên bẵng. Ngoài ra, ký ức của người con cũng trở nên đẹp đẽ. Anh đã trợ lực mẹ bằng cách khơi gợi hay làm thay đổi nội dung, đến một lúc thì không ai còn biết đó là cuốn sách do bà mẹ hay cậu con viết ra. Khi đang kể chuyện, bà mẹ quên cả chính mình. Bà cũng không còn nhớ là con mình điên. Trong lúc người con nghe mẹ đọc truyện, anh cũng quên khuấy mọi sự, không ai có thể bảo anh ta là điên hay tỉnh nữa. Lúc bấy giờ, tâm hồn của hai mẹ con đã nhập thành một khối, cả hai cảm thấy hạnh phúc như đang ở trên trời cao. Cứ làm như thế nhiều lần, người con dần dần cảm thấy bệnh điên của mình thuyên giảm trong khi đó, bà mẹ vẫn tiếp tục cầm những trang giấy trắng mà đọc.

Chắc phải đặt cho cuốn sách này một cái tên như là “Người mẹ biết đọc” (Haha no yomeru). Nó có thể trở thành một tác phẩm bất hủ của nhà văn lão thành Ômiya đấy chứ!

Trong truyện này nhân vật “con” xưng là “tôi” khi viết nhưng những chuyện thời còn nhỏ mà anh con trai ấy nhớ lại, thấy có pha lẫn những kỷ niệm của cô em gái em và của em ngày thơ bé. Khác chăng là dưới dạng con trai mà thôi...

-À, ra thế!

Chuyện này tôi mới nghe được lần đầu.

-Em tự hỏi không biết tại sao bố mình lại đi viết một cuốn tiểu thuyết như vậy. Khi nhìn bố trong trạng thái bây giờ, em đâm ra sợ cuốn tiểu thuyết đó. Thực ra, bố em đâu phải là một người điên và em cũng không thể đọc cho bố nghe nội dung cuốn tiểu thuyết mà ông ấy chưa viết một chữ nào. Dù vậy, em vẫn tự hỏi không hiểu ổng có đang viết tiểu thuyết trong đầu hay không.

Có lẽ ông cụ Ômiya Akio đã nghe được gì cô ấy nói nhưng Tomiko vẫn tiếp tục phát biểu. Tôi thấy có gì kỳ lạ nơi cô nên không biết phải đáp trả thế nào.

-Cụ nhà đã viết ra biết bao nhiêu là tác phẩm danh tiếng. Làm sao có thể đem một anh thanh niên mới tập tểnh vào nghề ra so sánh.

-Chắc không thày? Em có cảm tưởng là bố em hãy còn muốn viết văn lắm đấy!

-Nếu cô muốn nghĩ như thế thì cũng được thôi.

Phần tôi thì đã ngán ngẫm lắm rồi nhưng vẫn không hiểu nếu mình ở vào hoàn cảnh của ông lão Akio thì sẽ xử sự ra sao.

-Em không thể viết thay cho bố.Tuy có thể bảo “đứa con gái biết đọc” cũng là cái đứa biết viết ra, nhưng mà..

Tôi nghe tiếng nói của người con gái như vọng lên từ địa ngục. Nếu Tomiko có thể nói ra lời lẽ như vậy có thể vì khi chầu chực mãi cạnh một người cha đang sống mà như đã chết, cô đã bị hồn ma hay cái gì đấy của ông lão Akio nhập vào người rồi chăng? Nếu ông ấy chết, chắc cô sẽ là người viết hồi ký về cái chết khủng khiếp của ông. Nghĩ đến đó, trong lòng tôi bỗng dậy một tình cảm oán ghét.

-Cô muốn viết thử không ? Câu chuyện về cụ nhà...

Trong lời khuyên bỏ lửng giữa chừng, tôi lược bớt mấy chữ cuối “khi cụ hãy còn sống”. Lúc đó, tôi chợt nhớ đến một câu nói của Marcel Proust. Trong thiên hồi ký của nhà quí tộc họ Mỗ, ông ta có chép lại những điều ông nghĩ xấu về rất nhiều người. Cuối cùng cuốn hồi ký ấy đã được xuất bản. Lúc đó ông mới viết: “Tôi sắp chết đến nơi. Tôi không còn cần dấu diếm tên mình bởi vì tôi không còn phải trả lời ai nữa”. Thế nhưng trường hợp của ông lão Akio và Tomiko có lẽ hoàn toàn khác. Hai người không phải là người dưng kẻ lạ. Họ là cha với con gái, chẳng những thế, giữa hai bên lại có một sự giao cảm rất thần bí và bệnh hoạn nữa.

Đầu óc tôi đang bị ám ảnh bởi ý tưởng nếu như Tomiko vì muốn nhập làm một với người cha mà thử viết những chuyện về ông thì sẽ ra sao nhỉ.

Nó sẽ trở thành một trò chơi với nội dung rỗng tuếch hay một tác phẩm đầy buồn thảm. Dù vậy, biết đâu nó chẳng đem đến cho hai người một niềm an ủi. Akio thì đã hoàn toàn lặng thinh (vô ngôn). Ông đã được cứu vớt khỏi sự đói khát ngôn ngữ. Đói khát ngôn ngữ là cái không ai có thể chịu nổi.

-Những điều Tomiko-san viết thì cụ nhà có thể hiểu và đánh giá nên từ đây xin cô đừng đọc những trang giấy trắng nữa mà viết hẳn hoi mọi chuyện về cụ rồi đọc cho cụ nghe mới phải...

-Như vậy thì nó đâu còn là tác phẩm của bố em nữa. Không một chút nào...

-“Không một chút nào” à? Có thể cô nói đúng. Nhưng ngoài ra, cũng chưa chắc là không có sự can thiệp của thần linh hay của những biến động trong tâm hồn hai người.

Thế nhưng, cái đang thực sự sống là ông lão Akio nằm đây chứ không phải thiên hồi ký chỉ sẽ được viết ra sau khi ông chết. Nếu trời thương để cho tình trạng hiện tại tiếp tục - cho dù phải tính từng ngày - ông lão Akio vẫn là hiện thân của một sinh mệnh văn học đáng tôn kính.

-Cụ nhà tuy nằm đó và không nói được nhưng vẫn có thể trợ giúp và chữa văn cho cô đấy chứ!

-Nếu cuốn tiểu thuyết là tác phẩm của em thì nó đâu còn ý nghĩa. Để em bàn thêm với bố em xem.

Tiếng Tomiko nghe thật rõ ràng.

Dường như tôi lại vừa nói thêm một câu thừa thãi. Chẳng khác chi kẻ đang giục ngựa đuổi dồn người lính đã bị thương nặng. Tôi đã dày xéo lên lãnh vực thiêng liêng của sự câm lặng. Không phải là ông lão Akio muốn viết chữ mà không ra chữ, có lẽ ông chỉ trở thành câm lặng vì đang mang trong người một nỗi đau khổ hay hối hận sâu sắc nào đó thôi. Không có thông điệp nào chất chứa nhiều nội dung cho bằng sự câm lặng. Đâu phải cá nhân tôi chưa từng trải qua những kinh nghiệm như vậy!

Nếu như một đằng ông lão Akio giữ im lặng và một đằng tiếng nói của ông có thể được thốt ra từ miệng Tomiko, thì thử hỏi, điều đó không phải đã đến từ sức mạnh của sự câm lặng hay sao? Nếu mình không nói được thì tha nhân sẽ nói thay lời. Vạn vật cũng sẽ nói thay cho mình.

-Vậy sao thày Mita? ...Bố em vừa mới bảo em mau mau sửa soạn bữa rượu mời thày.

Tomiko nói xong bèn đứng lên.

Bất giác tôi đưa mắt nhìn gương mặt ông lão Akio nhưng chẳng thấy ông như có vẻ đang nói điều chi cả.

Tomiko không còn đó, chỉ có mỗi hai chúng tôi. Akio nhìn về hướng tôi. Mắt ông ủ dột như thể muốn che dấu để không ai biết ông định nói gì hay không định nói gì, vì chỉ với ý nghĩ đó thôi, ông đã cảm thấy khó chịu. Nếu một trong hai người phải ngỏ lời thì chắc chỉ có thể là tôi.

-Cụ nghĩ thế nào về chuyện cô Tomiko vừa nói?

-.....................................

Để trả lời câu hỏi này, chỉ có sự câm lặng.

-Ngoài cuốn truyện “Người mẹ biết đọc” cụ hãy còn có thể viết những tác phẩm lạ lùng khác. Qua câu chuyện của Tomiko-san thì tôi có cái cảm tưởng đó!

-......................................

-Tuy cụ chưa từng viết thể loại tự thú hay tự truyện nhưng ngày nay nhân vì cụ không còn tự tay chấp bút nữa, kiểu viết vừa nhắc đến có thể là một hình thức đem đến cho nghề văn một luồng sinh khí mới đấy chứ! Tôi thì chẳng viết được cái gì về mình, lại nghĩ rằng dù có muốn mình cũng không làm được. Trong khi vẫn giữ nguyên sự câm lặng (vô ngôn), tôi lại nghĩ rằng nếu viết ra được thì cái viết ra chưa chắc đã là tôi. Hoặc giả tôi sẽ vui lên như người vừa mở bừng đôi mắt hay phải buồn mà bỏ ngang vì thấy nó chẳng ra gì. Dù sao, có lẽ hai thái độ đều đem đến một thú vị riêng.

-..........................................

Tomiko đã mang rượu và thức nhắm đến.

-Xin thày dùng một chút lấy thảo.

-Cảm ơn cô. Thôi thì trước mặt cụ, tôi đành vô phép xin cô vậy.

-Người bệnh như thế này không thể hầu rượu thày được ạ.

-Đâu có. Hồi nãy tôi vừa thưa chuyện với cụ xong.

-Thật sao. Trong lúc hâm rượu, em cứ nghĩ trong bụng là nếu em viết thay cho bố em những câu chuyện tình mà bố có từ ngày mẹ em qua đời thì chắc là phải lý thú lắm. Chính vì bố đã kể cho em nghe rất là tường tận, hơn nữa, có đôi chuyện bây giờ em còn nhớ mà bố thì đã quên rồi....Khi bố em ngả bệnh, đã có hai bà đến thăm. Chắc thày Mita cũng rõ chuyện đó.

-Vâng.

-Không biết có phải vì thái độ lừng khừng của bố em hay vì sự hiện diện của em mà kể từ ngày đó, hai người không trở lại nũa. Tuy vậy, bố vẫn thường kể em nghe những câu chuyện về họ..

-Thế nhưng cụ nhà ta tuy dù biết cũng vờ không biết đấy thôi.

Tôi nói một câu dễ chừng ai cũng có thể chấp nhận nhưng Tomiko lại không đồng ý:

-Em nghĩ bố chưa bao giờ nói dối với em. Hơn nữa, cùng với thời gian, em có cảm tưởng càng ngày em càng hiểu tâm sự của bố hơn.

Nói xong cô đứng dậy.

-Thày thử hỏi bố em đi. Em xin phép đi sửa soạn một chút.

-Cô cứ tự nhiên cho ...

Tôi đi theo Tomiko và mượn cô cái cốc. Khi người đối thoại của mình cứ lặng thinh như thế thì rót chút rượu nhắm trước coi bộ hợp lý hơn.

-Chuyện tình yêu của cụ thì bây giờ đã chuyển qua tay Tomiko-san hết mất rồi, có phải không ạ? Cái gọi là quá khứ của chúng ta đều như thế nhỉ?

-..............................

Tôi tránh dùng từ “chết” và thay vào đó, gọi nó là “quá khứ”. Thế nhưng, trong khi ông lão Akio còn sống thì cái quá khứ ấy hãy còn là vật sở hữu của ông. Hoặc giả có thể xem nó như là một tài sản chung mà ông chia sẻ với Tomiko.

-Đem quá khứ của mình trao tặng cho ai đó, có khi mình đánh mất luôn cái quá khứ ấy, cụ nhỉ?

-..............................

-Quá khứ nào phải là vật sở hữu của riêng ai. Nếu nhấn mạnh thêm một chút thì chỉ có ngôn ngữ của hiện tại dùng để kể lại quá khứ ấy mới là vật sở hữu của con người. Mà kể lại quá khứ thì đâu cứ phải dùng ngôn ngữ của chính mình. Dùng ngôn ngữ nào lại chả được! Ừ nhỉ, thế nhưng ngôn ngữ của khoảnh khắc hiện tại thường là sự lặng thinh (vô ngôn). Theo kiểu đó thì cho dù tôi có dùng chữ watashi (tôi) để nói về mình thì khi phát ra âm Wa, âm Ta hay âm Shi, tất cả chỉ là những âm thanh vô nghĩa chẳng khác gì sự lặng thinh.

-..............................

-Mà không! Vô nghĩa phải khác với lặng thinh (vô ngôn) như trường hợp của cụ chứ! Trong cuộc đời của tôi, có lúc tôi cũng muốn mình không nói không rằng.

-..............................

-Trước khi đến thăm cụ tôi có nghĩ đến một điều. Đó là cớ sao trong khi cụ hãy còn có khả năng viết mấy ký hiệu katakana mà cụ lại không chịu viết gì cả. Thế cụ có cảm thấy sự bất tiện trong sinh hoạt hay không? Khi phải cần đến điều gì chẳng hạn. Cần nước (Mizu) thì phải viết Mi, trà (Cha) thì phải viết Chi chứ!

-................................

-Hay còn có nguyên do gì sâu sắc làm cụ không muốn viết một chữ nào nữa?

-..............................

-Phải rồi. Một âm tiết như Mi hoặc Chi đủ giúp cụ giải quyết vấn đề nhưng khi phát âm những Wa hay Ta hay Shi, chẳng lẽ nó không có ý nghĩa. Tiếng nói của trẻ em vốn bi bô như thế nhưng chúng ý thức được tình yêu đến từ người mẹ.Tiểu thuyết “Người mẹ biết đọc” của cụ cũng giống như thế chăng? Có lẽ vì tiếng bi bô của đứa trẻ con là điểm xuất phát của ngôn ngữ nên tình yêu cũng là điểm xuất phát của ngôn ngữ. Chẳng hạn như khi cụ muốn nói “Cảm ơn” (Arigatô) và quyết định gắn nó với cái âm A thì đôi khi cụ chỉ cần viết một chữ A thôi là Tomiko-san sẽ vui sướng biết chừng nào.

-...............................

-Một chữ A ấy thôi đã chan chứa tình yêu còn và mạnh mẽ hơn cả những cuốn tiểu thuyết mà cụ đã viết ra suốt 40 năm của đời cầm bút!

-................................

-Cụ ơi, sao cụ lại im lặng như thế? Chả lẽ cụ không mở miệng được để phát ra một tràng A A A A A như người đang khạc nước dãi cho sạch mồm hay sao? Hãy tập viết chữ A đi nào!

-................................

Tôi dợm gọi Tomiko đang ở đâu đằng nhà bếp để nhờ cô đem bút chì và giấy lại nhưng chợt nhớ ra:

-Chết nỗi. Làm gì cũng phải từ từ chứ nhỉ. Xin lỗi cụ nhé!

-..................................

-Ai đời cụ đã giữ được sự im lặng mà tôi cứ nhốn nháo làm phiền.

-...................................

Từ khi Tomiko trở lại chỗ ngồi, tôi cũng chẳng có chuyện gì để nói thêm với cô ấy, chỉ bàn chung quanh thái độ lăng thinh của ông lão Akio.

Tomiko chạy qua mượn điện thoại của ông hàng cá sống gần đó và gọi điện cho người tài xế khi nãy.

-Mai mốt lại mời thày đến trò chuyện nữa nghe. Bố em bảo như thế!

-Vâng.

Tôi đáp lời Tomiko một cách hờ hững rồi leo lên xe.

-Sẽ có hai người đi chăng?

-Trời mới vừa tối thôi, lại thêm xe có khách, có lẽ ma không hiện ra đâu.

Xe đi qua khỏi đường hầm tiến về phía Kamakura, đến chỗ có lò thiêu xác thì nó bỗng phóng như bay.

-Sao, hiện ra chưa vậy?

-Hiện ra rồi đấy, ngồi ngang chỗ ông kìa.

-Hả!

Tôi như người đang say rượu bỗng choàng tỉnh, bất chợt nhìn sang bên cạnh.

-Thôi, đừng có dọa! Bộ bác định đùa tôi sao?

-Có đấy! Ngay chỗ ấy!

-Bác nói dối. Chạy chậm lại đi. Lái kiểu đó nguy hiểm lắm.

-Ngồi ngay đó mà! Bộ ông không thấy hay sao?

-Không thấy gì cả. Mắt tôi không thấy.

Tôi vừa nói mà cảm thấy gai gai lạnh ở xương sống nhưng vẫn tỏ ra cứng cỏi:

-Nếu như người ấy có mặt, tôi sẽ thử bắt chuyện xem sao.

-Đừng giỡn mặt ông ơi. Nói chuyện với ma là mang họa, chuốc khổ vào thân đấy. Dẹp cái ý nghĩ ghê rợn ấy đi. Cứ ngồi im, tôi sẵn sàng chở đến Kamakura cho mà.

Dịch ngày 8 tháng 11 năm 2019 (NNT)

Chú thích:

1- Genkôyôshi, giấy nháp kiểu Nhật mà mẫu đã qui định, mỗi tờ viết được 400 ký hiệu.