Nguyên tác: Kawabata Yasunari
Dịch: Nguyễn Nam Trân

1- Lặng Thinh - 2- Nhặt Cốt – 3 - Chiếc Xe Tang – 4 - Thị Trấn Yumiura –
5 - Những Con Rắn – 6 - Có Ông Trời – 7- Hạnh Phúc Của Một Người – 8 - Tuổi Mười Bảy - 9- Trăng

(4) THỊ TRẤN YUMIURA  -  (Yumiura-shi, 1958)

Nguyên tác: Kawabata Yasunari

Dịch: Nguyễn Nam Trân

Vịnh hình cánh cung (ảnh minh họa)

Dẫn nhập:

Yumiura-shi (Thị trấn Yumiura) là một tiểu phẩm của Kawabata viết năm 1958. Yumiura nguyên nghĩa là bãi biển (vịnh nhỏ) hình cánh cung nhưng ở đây lại tượng trưng cho một vết lõm ăn khuyết vào ký ức của một nhà văn về già vốn đã mang sẵn cái tên là Kasumi (một nghĩa của nó là sương mù). Cái hay của câu chuyện nằm trong sự mơ hồ rất liêu trai vì cho đến cuối truyện, độc giả vẫn chưa biết đâu là sự thực.

Khi Tae vào báo cho cha biết có một người đàn bà quen ông hồi ở thị trấn Yumiura dưới Kyuushuu cách đây chừng 30 năm tìm đến thăm, Kasumi Shôsuke bảo con gái cứ mời họ vào phòng khách cái đã.

Kasumi là một nhà văn chuyên viết tiểu thuyết nên mỗi ngày ông thường có những vị khách đến chơi mà không hẹn trước. Lúc ấy, trong phòng đang có 3 người như vậy. Tuy cả ba không đến cùng một lượt nhưng giờ này họ đang trao đổi với nhau về một đề tài chung. Trời khá ấm áp đối với thời điểm 2 giờ trưa của một ngày đầu tháng chạp.

Bà khách là người thứ tư. Bà quì hơi chấm gối ở mé hành lang, tỏ vẻ ngần ngại vì nhận ra sau cánh cửa kéo đang để hở đã có mấy người khách đến trước. Kasumi lên tiếng:

-Mời bà vào!

-Xin lỗi, em thành thực xin lỗi...

Giọng người đàn bà hơi lạc đi một chút:

-Lâu ngày quá, thày nhỉ. Hiện giờ tên của em thành Murano rồi nhưng hồi gặp thày, em còn mang cái tên con gái là Tai cơ ạ. Không biết thày có nhớ?

Kasumi đưa mắt nhìn người đàn bà. Bà ta cỡ ngoài 50 nhưng có vẻ trẻ hơn số tuổi, đôi má trắng trẻo hơi ửng hồng. Bây giờ mà bà còn còn giữ được cặp mắt to như thế có lẽ nhờ khuôn mặt không bị đẫy ra như mọi người khi bước vào lứa tuổi trung niên.

-Thày (1) đúng là thày Kasumi ngày xưa em biết.

Người đàn bà ngắm Kasumi và trong khóe mắt ánh lên một niềm vui. Thế nhưng cái nhìn lại của Kasumi thì không như thế, ông đang cố gắng tìm trong ký ức mình hình ảnh của người đàn bà.

-Thày trông chẳng thay đổi chút nào. Từ mang tai đến cằm, vâng, cả hàng lông mày nữa, vẫn giống hệt như xưa.

Bà vạch ra từng điểm một cứ như đang lật từng trang một pho sách tướng làm Kasumi đâm lúng túng, có lẽ ông lo cho cái trí nhớ quá kém cỏi của mình.

Người đàn bà choàng áo khoác haori màu đen có thêu hoa văn. Áo kimono lẫn thắt lưng obi của bà đều trang nhã nhưng hơi cũ. Tuy vậy, chúng có vẻ được giữ gìn kỹ lưỡng. Khổ người bà khách bé và khuôn mặt cũng nhỏ. Trên những ngón tay ngắn, không thấy đeo nhẫn:

-Cách đây khoảng 30 năm, thày đã có dịp ghé thị trấn Yumiura. Thày lại đến chơi đằng căn phòng em trọ nữa. Không biết thày còn nhớ hay không? Hôm đó là một buổi chiều bến cảng có lễ hội...

-À ...hả..?

Thuở ấy, bà này chắc chắn phải xinh và bà lại nói mình có đến phòng, điều này khiến Kasumi càng cố gắng moi óc để nhớ lại. Nếu là ba mươi năm về trước thì lúc đó ông mới 24, 25 gì đó và hãy còn độc thân .

-Hồi đó, thày đi cùng với quý thày Kida Hiroshi và Akiyama Hisao mà. Nhân chuyến viếng thăm đảo Kyuushuu và trên đường đến Nagasaki, đúng lúc người ta đang tổ chức buổi tiệc mừng một tờ báo địa phương mới ra đời ở Yumiura nên thày cũng được mời tới dự.

Hai ông Kida Hiroshi và Akiyama Hisao nay đã thành người thiên cổ. Họ là hai tiểu thuyết gia lớp đàn anh, trên Kasumi khoảng mười tuổi. Ông được họ đỡ đầu và cho phép đi lại thân thiết từ hồi ông mới 22, 23. Ba mươi năm về trước, hai nhà văn đó là những cây bút hàng đầu trên văn đàn. Chuyện hai ông ấy đi chơi vùng Nagasaki nhiều thập niên về trước là có thật. Kasumi vẫn còn nhớ tới thiên ký sự và những giai thoại chung quanh chuyến lữ hành của họ. Độc giả của hai người chắc cũng không lạ gì về chuyện đó.

Kasumi không hiểu vì sao hai nhà văn đàn anh đã mời mình, một kẻ mới tập tểnh vào nghề, tháp tùng họ đến Nagasaki. Ông bối rối, cố đào bới trong trí nhớ những kỷ niệm về hai nhân vật đã có ảnh hưởng đến ông nhiều. Khi hồi tưởng lại những ơn huệ họ đã dành cho ông thời ấy, ông cảm thấy mình như đang lùi về một trạng thái mộng mơ êm ái. Nét mặt của ông chợt đổi hẳn. Giọng nói của người đang bà cũng như đổi theo:

-Thày còn nhớ chứ, thày nhỉ?. Lúc đó, em mới cắt tóc ngắn và có thưa với thày là em mắc cỡ vì cảm thấy lành lạnh ở mang tai. Lúc đó trời đã cuối thu và tờ báo vừa được ra mắt độc giả tỉnh nhà... Vì em bắt đầu cuộc đời phóng viên nên đã cắt mái tóc thật ngắn. Em còn nhớ như in lúc thày đưa mắt nhìn sau gáy, em thấy nó như ngừng lại ở một chỗ. Em đã tránh cái nhìn như đang dán vào đó. Một lúc sau, khi thày đưa em về nhà, em đã mở ngay cái hộp đựng ruy-băng cho thày coi và thày có ngắm nghía chúng. Em nghĩ rằng lúc đó em muốn trưng cái bằng cớ là trước đó ba bốn hôm, mái tóc em hãy còn dài và được buộc bằng ruy-băng cơ. “Ruy-băng nhiều quá nhỉ?” Thày đã nói thế với vẻ ngạc nhiên. Sở dĩ em có nhiều ruy-băng buộc tóc là vì em vốn rất thích ruy-băng từ ngày còn nhỏ.

Mấy người khách đến trước không lên tiếng.Họ đã bàn xong những việc mình cần nên đương nhiên phải để cho chủ nhà tiếp người khách mới và chỉ trao đổi với nhau vài câu chuyện nhỏ. Thế nhưng nội dung câu chuyện người đàn bà đang phát biểu khiến họ rơi vào im lặng. Ba vị khách tránh không nhìn vào mặt của Kasumi cũng như của người đàn bà. Tuy vờ như không nghe hai người nói gì nhưng thực tình họ đang lắng tai theo dõi câu chuyện.

-Sau khi buổi tiếp tân kết thúc, chúng mình đi theo con đường dốc thoai thoải đưa thẳng xuống mé biển. Bây giờ em vẫn nhớ bầu trời hôm đó đang đỏ rực lên như muốn bốc lửa. Ngay cả những tấm ngói trên nóc nhà cũng đỏ theo. Em không quên lời thày nhận xét là cái gáy của em cũng ánh đỏ lên như thế. Em có trả lời là cảnh hoàng hôn ở Yumiura đặc biệt được người ta ca tụng. Thực đấy, em vẫn còn nhớ rõ cảnh ráng chiều hôm đó ở Yumiura và em đã được gặp thày trong một khung cảnh tuyệt vời như thế. Bãi biển được mang tên là Yumiura vì nó có giống như một cánh cung tạc theo hình rặng núi chạy ven biển. Lúc đó cả bến cảng như tắm trong ánh hoàng hôn. Ngoài ra, bầu trời đỏ rực của ngày hôm ấy với những đám mây hình vẩy cá như xuống thấp hơn bất cứ nơi nào và đường chân trời cũng gần sát đến lạ lùng. Một đàn chim di màu đen không đủ sức bay ra khỏi vầng mây. Bầu trời hôm đó không phản chiếu màu xanh của mặt biển nhưng ngược lại, màu đỏ thẩm của chính nó như đang bồng bềnh trôi giạt vào cái cảng nhỏ. Trên mạn thuyền, giữa đám cờ xí cắm đầy chen với tiếng sáo và tiếng trống, là đám con nít trong trang phục lễ hội. Thày có bảo với em là giả như lúc này có ai bật một que diêm cạnh những đứa trẻ trong trang phục màu đỏ kia thì chắc cả biển và trời đều sẽ cháy bùng lên một lượt. Thế thày có nhớ không nhỉ?

-Hở?

-Nói vậy chớ từ hồi lấy người chồng bây giờ cho đến nay, đầu óc em cũng quên đi nhiều chuyện lắm, thày ơi! Có điều là mấy chuyện xảy ra hồi đó đối với em là quá hạnh phúc nên em đã cố gắng để không quên nó. Với thày thì khác, thày Kasumi đâu có giống như em. Không những thày có hạnh phúc mà lại quá bận bịu với công việc nên không thèm nhớ lại mấy chuyện cỏn con trong quá khứ. Chứ riêng em thì suốt đời, lúc nào em cũng thấy thương cái thị trấn Yumiura.

-Thế bà sống ở Yumiura lâu lắm sao?

Kasumi hỏi.

-Không đâu ạ. Khoảng 6 tháng sau ngày gặp thày, em đã dọn về Numazu và lập gia đình. Cậu cả nhà em nay đã tốt nghiệp đại học và làm tư chức hãng buôn. Đứa thứ hai là con gái đang đến tuổi lấy chồng. Em xuất thân vùng Shizuoka nhưng vì không hợp tính với bà mẹ kế nên phải đi nương tựa một người bà con ở Yumiura. Chẳng bao lâu sau, cái tính thích chống đối cố hữu đã đưa đẩy em đến tập sự ở tòa báo. Cha mẹ em biết được việc đó mới gọi về nhà và bắt lấy chồng. Rốt cuộc em chỉ sống ở Yumiura độ 7 tháng.

-Còn ông chồng?

-Nhà em là ông từ trông coi đền Thần đạo Numazu.

Ngạc nhiên vì nghề nghiệp của người chồng, Kasumi mới nhìn thẳng vào mặt khách. Bà có một mái tóc đẹp với kiểu tóc Fujibitai (trán núi Phú sĩ) (2) cho dù kiểu tóc ấy không còn thông dụng thời nay. Kasumi như bị thu hút bởi nó.

-Trước đây, chồng em nhờ giữ đền nên cuộc sống cũng dư dả. Chỉ từ sau chiến tranh, chúng em mới phải chạy ăn từng bữa. Cả con trai và con gái của em đều đứng về phía mẹ chứ đối với cha, không hiểu tại sao chúng không bao giờ chịu nghe lời.

Nghe nói thế, Kasumi cảm thấy gia đình này có cái gì bất ổn.

-Đền thần đạo Numazu có khuôn khổ lớn hơn đền Yumiura, nơi mình dự lễ hội đó ạ. Vì nó lớn đâm ra khó quản lý. Chồng em đã tự tiện bán đi 10 cây tuyết tùng ở đằng sau đền. Bây giờ mọi chuyện đâm ra rắc rối, em phải trốn lên Tôkyô.

- ............

-Nhớ lại kỷ niệm xưa, sao mà vui quá. Con người dù đang ở trong hoàn cảnh nào bao giờ cũng thấy dĩ vãng là thần tiên. Hồi thày và em tản bộ từ trên ngọn đồi xuống mé biển ở Yumiura, thày cho biết mình không muốn ngừng lại giữa đường nơi có ngôi đền Thần đạo đang diễn ra lễ hội vì nơi đó quá đông trẻ con. Chúng mình đã thấy gần chỗ rửa tay có một cây hoa trà (tsubaki) nhỏ với hai ba đóa hoa kép cánh mỏng manh. Mãi đến bây giờ em vẫn nhớ mình đã xúc động khi nghĩ đến tấm lòng của cái người dễ thương đã trồng nó ở đấy.

Rõ ràng Kasumi đang đóng một vai trò trong tấn tuồng hoài niệm về thị trấn Yumiura của bà khách. Câu chuyện của bà đã gợi cho ông hình ảnh những đóa hoa trà và khung cảnh một buổi hoàng hôn bên kia bờ cái vịnh hình cánh cung.Tuy nhiên, ông vẫn chưa có thể bước vào trong thế giới hoài niệm ấy vì câu chuyện của bà làm cho ông hơi bực bội. Trong vùng đất mà bà nhắc đến, ông như bị ngăn cách với bà chẳng khác một người đang sống đối mặt với một người đã chết. Ở vào lứa tuổi của ông, ký ức đã xuống dưới mức trung bình. Giữa khi đang nói chuyện dông dài với một ai đó, ông chợt quên bẵng tên người đối thoại. Mỗi lần như vậy, sự bối rối của ông còn pha lẫn với sợ hãi. Ngay giữa lúc này, trong khi đang cố gắng đánh thức trí nhớ, ông chỉ thấy một khoảng trống mông lung và sự cố gắng khơi gợi chuyện cũ chỉ khiến ông đau đầu.

-Khi em nhớ về người đã trồng cây hoa trà, em nghĩ phải chi mình chưng dọn căn phòng ở Yumiura tươm tất hơn một chút. Thày chỉ đến căn phòng ấy mỗi một lần đó. Thế rồi 30 năm đã trôi qua từ lần gặp gỡ với thày. Thế nhưng lúc thày đến chơi thì căn phòng của em cũng trưng bày ra vẻ con gái giống như căn phòng của bất cứ thiếu nữ nào.

Kasumi không nhớ mảy may về căn phòng đó. Ông hơi nhíu mày và nét mặt trở nên nghiêm nghị hơn một chút.

Người đàn bà như muốn nói thêm một câu trước khi từ giã:

-Em thật đường đột khi hôm nay bất chợt đến thăm thày. Từ lâu em đã ước mong được gặp lại thày. Em thật vui vì thày đã tử tế với em. Thế thày có thể cho em đến thăm một lần khác nữa không ạ?

-Ờ thì...

Cách nói chuyện của khách cho thấy bà hãy còn đôi điều chưa nói hết vì ngại sự có mặt của những người khách khác. Khi Kasumi đi tiễn chân, họ ra ngoài hành lang và đóng cánh cửa kéo lại đằng sau, thì bà khách bỗng nhiên lả người vào ông. Kasumi không tin nỗi những gì đang xảy ra trước mắt. Cử chỉ ấy chỉ có nơi một người đàn bà đối với một người đàn ông đã từng ôm ấp mình.

-Cô mà em vừa gặp có phải là con gái thày?

-Vâng, đúng.

-Sao em không thấy vợ thày đâu cả?

Kasumi không trả lời, tiến trước ra phía cửa phòng tiền đường. Ông quay lại hỏi bà khách, lúc đó đang xỏ chân vào dép:

-Hồi ở thị trấn gọi là Yumiura, tôi có đến tận phòng bà thật à?

Người đàn bà ngoái đầu lại, trả lời:

-Vâng. Thày có hỏi em muốn làm vợ thầy không.

-Sao?

-Hồi đó, em đã hứa hôn với người chồng bây giờ. Em đã từ chối thày với lý do ấy.

Kasumi cảm thấy nhói trong lồng ngực. Ông không ngờ trí nhớ của mình lại tồi tệ như vậy. Làm sao ông có thể quên được việc đã ngỏ lời cầu hôn và cảm thấy khó chịu vì không thể nhớ ra người con gái trong cuộc. Ông ngạc nhiên thì ít mà bực bội thì nhiều bởi vì thời trẻ, ông không phải hạng con trai bạ ai cũng đòi cưới.

-Thày đã tỏ ra thông cảm hoàn cảnh khiến em đã phải từ chối lời cầu hôn.

Bà nói mà lệ rưng rưng trong đôi mắt to. Bà đưa những ngón tay ngắn lấy ra từ xách tay một tấm ảnh:

-Đây là con trai và con gái của em. Châu gái bây giờ cao hơn em nhưng nó có những nét của em thời trẻ.

Tuy bức anh khổ nhỏ nhưng người con gái trong đó có đôi mắt thật sáng và một khuôn mặt đẹp. Kasumi xem xét kỹ tấm ảnh, tự đặt cho mình câu hỏi về khả năng trong một chuyến đi cách đây 30 năm ông đã gặp một người con gái như vậy và đã cầu hôn cô.

-Hôm nào em sẽ mang con gái em đến để thày thấy hồi đó em ra sao nhé?

Bà khách hỏi ông với một giọng đẫm trong nước mắt.

-Bởi vì em hay nhắc đến thày nên các con em biết về thày khá rõ và chúng xem thày như một người thân thuộc. Hai lần mang thai, em đều bị ốm nghén vào buổi sáng và đầu óc không được bình thường. Mãi về sau, khi em hết ốm nghén và cái thai bắt đầu động đậy, em có cảm giác lạ lùng không biết đứa bé trong bụng có phải là con của thày Kasumi không? Em lại hay vào bếp và đem dao ra mài...Mấy chuyện này, em có đem kể cho mấy đứa con.

-Sao bà lại làm thế?. Không nên...

Kasumi như cứng lưỡi, không nói được hết câu.

Dù sao, dường như bà khách này là người đã chịu nhiều cảnh ngộ cực kỳ đau khổ vì con người có cái tên Kasumi. Cả những người trong gia đình bà cũng vậy. Cũng có thể bà là một kẻ có cuộc đời quá bất hạnh nên khi gợi nhớ về Kasumi, bà tìm ra được một nguồn an ủi. Bà đã khiến cho cả gia đình cùng đi chung đường với mình trong hành trình ấy.

Tuy câu chuyện hai người tình cờ gặp nhau ở địa điểm gọi là Yumiura vẫn còn là một kỷ niệm sinh động trong tâm trí người đàn bà nhưng đối với Kasumi thì nó đã hoàn toàn biến mất và không để lại dấu vết, ngay cả hình ảnh cái người đàn ông bị cáo buộc đã phạm lỗi là mình.

-Em để tấm ảnh này lại cho thày nhé?

-Thôi.

Kasumi lắc đầu nói.

Ông nhìn theo lưng người đàn bà nhỏ nhắn đi ra ngoài cổng với từng bước chân chậm rãi và mất dạng sau đó.

Kasumi lấy một tấm bản đồ Nhật Bản đủ chi tiết và một tập danh bạ về các tỉnh thành từ một kệ sách trên tường rồi đi về phía phòng khách. Ba người khách cùng hiệp lực với ông để tìm địa điểm thị trấn Yumiura nhưng họ không thấy một cái tên nào như vậy ở vùng Kyuushuu.

-Lạ nhỉ?

Kasumi ngẩng đầu lên, nhắm mắt và suy nghĩ.

-Tôi không nhớ mình có lần viếng đảo Kyuushuu giai đoạn trước khi chiến tranh xảy ra. Nhất định là như thế. Với tư cách phóng viên chiến trường, tôi có đến thăm một căn cứ của đội quân quyết tử (kamikaze) ở Kanoya trong trận Okinawa (hồi cuối cuộc chiến, LND). Đó là lần đầu tiên tôi đặt chân đến nơi này. Về sau, tôi đã đến Nagasaki quan sát dấu tích cuộc dội bom nguyên tử. Trong lần đó, tôi có nghe người vùng Nagasaki kể về chuyến thăm viếng của quí thày Kida và Akiyama 30 năm về trước.

Ba người khách phá lên cười khi họ đưa ra ý kiến về người đàn bà. Họ nghĩ có thể bà ta đã tưởng tượng ra câu chuyện hay tự đánh lừa mình. Để kết luận, họ đoan chắc bà này không phải là người tỉnh táo. Thế nhưng Kasumi, với vẻ bán tín bán nghi khi nghe câu chuyện bà khách kể, đã lục lọi trong ký ức và cảm thấy đầu óc mình cũng bất bình thường không kém chi người đàn bà. May cho ông là ở thời điểm này, thị trấn Yumiura không hề hiện hữu. Tuy vậy, quá khứ của Kasumi có thể hãy còn rất nhiều và vài mảnh vụn lọt khỏi khe hở ký ức của ông đã được một người khác lưu giữ như kỷ niệm họ có về ông. Cũng vậy, ngày ông mất đi rồi, chắc hãy còn có người đàn bà đinh ninh rằng một lần nào đó, bà đã được nhà văn Kasumi cầu hôn ở thị trấn Yumiura.

Dịch ngày 5 tháng 10 năm 2019

Chú thích:

(1) Người Nhật cũng gọi một cách trân trọng các nhà văn hay người làm các nghề nghiệp khác và có uy tín...là sensei (thày) chứ không riêng gì đối với bác sĩ hoặc giáo sư. Xin được phép dịch như thế tuy trong nguyên tác giả viết là Kasumi-san (Ông Kasumi).

(2) Trán cân đối giống như đỉnh núi Fuji khi bới tóc kiểu Nhật.

Thư mục tham khảo:

1) Kawabata Yasunari, Kataude, bungô no kaidan kessaku-shuu (Cánh Tay, tập chuyện kinh dị tuyệt hay của văn hào), 2006, Azuma Masuo biên tập, Yumiura-shi (Thị trấn Yumiura), trang 253-262. Chikuma Shôbô xuất bản. Nguyên tác Nhật ngữ

2) Kawabata Yasunari, Burritt Sabin dịch Yumiura-shi sang Anh ngữ (Yumiura City), 2003, tư liệu mạng. Bản tham chiếu.